• USD 389.52
  • EUR 429.21
  • RUB 6.07
  • CNY 54.94
14 Қараша, 19:33:42
Қазақстан Украинаның сауда нарығына алаңдаулы

10 Қыркүйек, 2019 Саяхат

Табиғатымен тамсандырған Түрген мен естен кетпес Есік көліне саяхат

Өткен сенбі бір топ алматылық тілші үшін әдеттегідей емес, таңсәріден басталды. Жазарман қауымның демалыста күн ұясынан шықпастан оянуына себеп – алдағы болатын сапар.

Жиырма шақты журналисті Алматының іргесі Еңбекшіқазақ ауданындағы тарихи-мәдени және туристік орындарға баспасөз туры тосып тұрған еді. Уәделі уақытта, уәделі жерде жиналған тілшілер "сәт сапар" десіп жолға шықтық.

Аталмыш шараға Еңбекшіқазақ ауданының әкімдігі ұйытқы болды. Мақсат – өлкенің бай тарихын, көркіне көз тоймайтын тамылжыған табиғатын таныстыра түсу. Аймақтың туристік әлеуетін кеңінен насихаттау.

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

Журналистер аялдаған алғашқы жер – "Есік" мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-мұражайы. Бұл бір бірегей орын. Күллі Қазақстанның мақтанышына айналған "Алтын адам" ескерткішінің мекені. 2010 жылы ашылған мұражайға бүгінде келушілер көп. Отандастарымызбен қатар алыс-жақын шетелдік қонақтардың да қарасы саябырсыған емес. Біз барған кезде мұражай іші германиялық туристерге толы болды. Мәдениетімізбен танысу үшін сонау қарт құрлықтан келіп жатқан жұртты көріп қуанып қалдық. Біз бос тұрмай, қорық-мұражай аумағындағы қорғандардың бірінде жүріп жатқан археологиялық жұмыстарды тамашалауға аттандық. Мұражайда тек жәдігерлер сақталып қана қоймай, зерттеу жүргізілетінін де атап кеткен жөн. Ауданда 300-ден аса қорған болса, соның 82-сі қорғау аймағында орналасқан. Біздің сапарымыз осы қорғандардың бірін ашу жұмысымен тұспа-тұс келіпті. Қорғанды зерттеу жұмыстарының барысымен қорық-мұражай директоры Тасқын Тойбаевтың өзі таныстырды.

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

Обалар бір-бір төбешікке ұқсайды екен. Кейбірінің биіктігі 5 метрге дейін. Қорғандардың төбешік іспеттес болуының өзіндік сыры бар. Жерленген адамның ұрпақтары дүниеден өткен бабасының әруағына құрбандық ретінде оба үстіне тас қалап, топырақпен бетін жауып отырған. Құрбандық шалынған сайын қабір биіктей түседі.

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

Қабірді таспен қалау оның тоналуынан сақтаған. Алайда тас обаларды сыртынан зерттеуге кедергі келтіретін көрінеді. Мұражай басшысының сөзінен тастан ешқандай лазерлік, рентген сәулесі өтпейтінін білдік. Сондықтан қабірлер ашу тәсілі арқылы ғана зерттеледі. Осылайша археологтар бір ғана обаны зерттеуге үлкен күш жігер мен еңбек жұмсайды. Айтпақшы археологтар сырттан шақырылмайды. Мұражайда арнайы археология бөлімі бар. Қабірлерден шыққан жәдігерлер арнайы зертханаға жіберіліп, обаның қай кезеңге жататыны анықталады.

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

Тасқын Тойбаевтың айтуынша, биыл келуші шетелдіктердің саны ерекше көп. Оған Димаш Құдайбергеннің инстаграм әлеуметтік желісінде "Алтын адаммен" түскен суреті себепші болыпты. Әншінің ерекше жәдігерге қызыққан шетелдік жанкүйерлері Димаштың елордада өткен концертіне келгенде арнайы осы өлкеге ат басын бұрған. Сондай шетелдіктердің бірін мұражай ішінен де кезіктірдік. 82 жастағы Роберт есімді турист әйелімен АҚШ-тан, Калифорния штатынан келіпті.

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

Сонымен, қорық-мұражайға кіргенде алдымен дәліз қабырғасына ілінген Археологиялық карта көзге түседі. Картада елдімекен, ғибадатхана, петроглиф сияқты ерте темір дәуіріне тән ескерткіштер бейнеленген. Дәлізбен ары қарай жүргенде мұражайдың экспозициялық залдары басталады. Алғашқысы сақ мәдениетіне арналса, екінші зал "Алтын адамның" ашылу тарихына байланысты. Сондай-ақ "Қазақстан археологиясы" залы, көрмелер өтетін зал және Бекмұханбет Нұрмұханбетұлы мемориалдық кабинеті жұмыс істейді.

Қорғанды зерттеу жұмыстарының барысымен қорық-мұражай директоры Тасқын Тойбаевтың өзі таныстырды.

Біз мұражайдың екінші залында орналасқан басты жәдігер – "Алтын адамды" көруге асықтық. Мұражай қызметкерлері қазақ мемлекетінің символына айналған ескерткіш хақында көптеген мәліметтер берді. Жәдігердің түпнұсқасы толықтай саф алтынмен көмкерілген. Оның әр элементі үлкен мағынаға ие. Киімдегі әрбір зат сол заманның философиялық һәм дүниетанымдық түсінігенен хабар береді. Қаңқа сүйегін зерттей келе оның ер бала екені дәлелденген. Бойы 165 см болған. Сақ заманында, шамамен б.з.б. 5 ғасырында өмір сүрген. Оны киімі мен қабірден табылған 4 мыңға жуық алтын жапсырма ішіндегі 165 аңдық стильдегі жапсырма айғақтайды. «Алтын адамның» бас киімі яғни тәжі және мөр қызметін атқарған қолындағы сақинасы оның билеуші болғанын білдіреді. Сәйкесінше, бұл жәдігер 2500 жыл бұрын қазақ жерінде мемлекет болғанының заттай айғағы.

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

"Есік" мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-мұражайында осындай құнды деректерге қанық болған біз сапарымызды Есік көлінде жалғастырдық. Көлдің көркі шіркін, керім ғой. Табиғаттың бұл тамашасын арнайылап басқа жерден қолдан жасар болса, дәл осындай сұлу боп шыға қоймас сірә.

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

Көл Есік қаласынан оңтүстікке қарай 17 шақырым жерде, Есік шатқалында, теңіз деңгейінен 1759 метр биіктікте орналасқан. Ғалымдардың дерегінше, көл 8-10 мың жыл бұрын тау жыныстарының ығысуынан пайда болған. Табиғи жолмен қалыптасқан бөгетке тау мұздықтары, қар, жауын-шашын cуы жиналып, тау аралығындағы әсем көлге айналыпты.

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

Аспанмен шағылысып, ерекше түске көмкеріліп жатқан көл суы бұрын бұдан да үлкен болған деседі. Бұрын деп отырғанымыз судың 1963 жылғы селге дейінгі деңгейі. Есік көлінде үлкен апат орын алғанын біз сапар барысында естідік.

Апатқа дейін бұнда автобустар аялдайтын автовокзал болыпты. Оның ғимараты әлі күнге дейін тұр. Кезінде сол жерге Алматыдан демалыс күндері әр жарты сағат сайын автобус қатынаған. Келушілерге арналған қонақүй, мейрамхана, монша, шаштараз, би алаңдарына дейін дүркіреп жұмыс істеген. Көлге қала тұрғындарынан бөлек, Қазақстанға келген мемлекет басшылары, шетелдік меймандар соқпай кетпеген. Бұл жер Қонаев атамыздың да жиі демалатын орындарыны бірі болыпты. Тіпті әлгінде айтқан апатқа Қонаев атамыздың өзі куә болған деген дерек бар. Апаттан соң 1973 жылы селден қорғайтын жаңа бөгеттер, Есік өзенімен артық су ағып кететін плотина салынды. Сондай-ақ тасқынның көлге құйылған тұсына шлюздері бар бөгеттер де бой көтерген.

Бүгінде көл көптеген қазақстандықтардың демалатын сүйікті орны. Су бетінде сейіл құрам деушілер үшін моторлы қайықтар жүйіткіп тұр. Аумақта тамақтанатын жерлер де жоқ емес. Десе де көпшілік тамылжыған табиғат аясында кәуап әзірлеп, ас-суын далада ішкенді құп көреді.

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

Ұйымдастырушылар түскі ас уақыты жақындап қалғандықтан кететінімізді айтқанда көркем жерді біразға шейін қимай тұрдық. Қаланың қарбалас тіршілігінен бір сәт бой тасалап, өзіңмен өзің болу, таза ауамен кеудені толтыра тыныстау үшін көрікті мекенге қайта келуге өз өзімізге серт бердік.

Түстікке Еңбекшіқазақ ауданы ішкі саясат бөлімінің басшысы Момунжан Исламов, аудан әкімінің баспасөз хатшысы Динара Тюлемисова бастаған ұйымдастырушылар аудандағы белгілі орындардың бірі – форель шаруашылығына апарды.

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

Шаруашылық балық аулап, табиғатпен етене жақындасам деушілер үшін таптырмас жер екен. Дәмі тіл үйірер жергілікті балықтан жасалған тағаммен ауқаттанғаннан соң журналистер бағдарлама бойынша думандатып аудандағы кереметтердің бірі әрі бірегейі – Түрген сарқырамасына жол тартты. Бізді бастаушы топ жергілікті жердің тарихымен таныстырып, өлкеде өткен айтулы оқиғалар туралы мағлұмат берді. Солардың қатарында атақты "Қараш-қараш оқиғасы" болған маңды көзбен көрдік.

Жарты сағатта бізді мінген көлігіміз Түрген шатқалының етегіне әкеп тіреді. Көліктен түскен тілшілерді Түрген ауылдық округінің әкімі Бота Елеусізова қарсы алып, сәт-сапар тілеп, сарқырамаға шығарып салды.

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

Түргенде жалпы жеті сарқырама бар екен. Біз "Аюлы" деп аталатына бардық. Бұрындары аюлар мекен еткендіктен халық бұл жерді "Аюлы" деп атап кеткен. Көлік тоқтайтын жерден сарқырамаға дейін 1300 метр. Шыршалармен көмкерілген тастақ жол биікке қарай тарыла береді. Әрі иірімге толы. Кей жерлерде тік көтерілетін тұстар бар. Сондықтан саяхатқа шығарда ыңғайлы аяқ киім киіп шыққан жөн. Тау басы салқын болғандықтан жылы күртеңізді де ұмытпағайсыз.

Осындай жолды басып өткен соң алдыңыздан жартастың қуысынан 30 метр биіктіктен құлай аққан сарқырама шығады.

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

Бұрын келгені бар, келмегіні бар жиырма журналист табиғаттың бұл кереметіне таң-тамаша болды. Жалпымыз жиылып, көк байрағымызды желбіретіп естелік фото жасадық.

Еңбекшіқазақ ауданына сапар

Сапар соңында табиғат аясында жайылған ақ дастархан басында демалыстан алған әсерімізбен бөлістік. Аудандық мәдениет бөлімі қызметкерлерінің әннен шашқан шашуына қосыла шырқап, би билеп, Еңбекшіқазақ ауданына жасаған саяхатты көтеріңкі көңіл-күймен аяқтадық.

Қате тапсаңыз, қажетті бөлікті таңдап ctrl+enter басыңыз.

Баннер

Пікір қалдыру

пікір