• USD 378.65
  • EUR 430.07
  • RUB 6
  • CNY 55.1
19 Тамыз, 23:28:27
Abyroikz ұлттық киімдер дүкендері желісінің басшысы: Сапалы адамнан ғана сапалы өнім шығады

24 Шілде, 2019 Саясат

 Заң кімді қорғайды, қорықшыны ма, қылмыскерді ме?

"Суға кеткен тал қармайды". Орын алған кезекті трагедиядан кейін біздегі биліктің дереу шара қабылдауға әрекет жасауын осылай суреттесе болатындай.

Браконьерлікпен күрес саласының дұрыс жолға қойылмауының салдарынан кеше тағы бір қарапайым қызметші ажал құшты. Ақмола облысы Жарқайың ауданында тапа-тал түсте киіктерге қырғидай тиіп, атып жүрген "аңшыларды" тоқтатпақ болған "Охотзоопром" республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорнының инспекторы Қаныш Нұртазинов браконьерлердің қолынан қаза тапты. 43 жастағы қорықшының артында жары, төрт баласы еңіреп қалды. Тағы бір қорықшы жараланып, ауруханада жатыр. Ақмола облыстық Полиция департаменті күдікті ретінде Арқалық қаласының тұрғындары – әкесі мен баласының ұсталғанын хабарлады. Қазір тергеу жүруде.

Бұл осы жылдағы алғашқы оқиға емес. Қарағанды облысы Нұра ауданының аумағында қызмет барысында қаза тапқан Ерлан Нұрғалиевтің қазасы табиғат қорғаушыларының өзі қорғауға мұқтаж екенін көрсетті. Осы саладағы көп былықтың бетін ашты.

 "Құлқынды тескір ақша"

Елімізде киік аулауға тыйым сонау 1920 жылдары салынған болатын. Соның арқасында киелі жануар саны 60 жылдары 2 млн-нан асты. Бірақ соңғы жылдары көзі мөлдіреген сұлу жаратылыс иесінің саны күрт төмендеп кетті. 2018 жылғы дерекке сай ақбөкендердің саны бар болғаны 200 мыңнан асады. Бұл ел ілінше "мүйізді мафия" деп аталатын көрігі қызған қылмыстың кесірі. Браконьерлерді желпінтіп жүрген сол құлқынды тескір ақша. Сенатор Әлімжан Құртаевтың айтуынша, киік мүйізінің бір келісінің құны 200 мың теңгеден басталады. Қытайда тіптен 3-5 мың долларға дейін саудаланады. Оған шығыс медицинасында киік мүйізі дәрілік зат ретінде ежелден қолданылатыны себеп.

 Заң кімді қорғайды, қорықшыны ма, қылмыскерді ме?

Кемшілігі жетіп артылатын заңнама бойынша бір киікті атқан адамға қолданылатын жаза – 300 айлық есептік көрсеткіш есебіндегі айыппұл. Яғни – 757 500 теңге. Үлкен көлемдегі қылмысқа барғандар 3 жылға дейін бас бостандығынан айырылады. Браконьерлер автокөлік жолына шығып қашса, оны қууға, тоқтатуға, оқ атуға қорықшының құқығы жоқ. Инспекторларға қару қолдануға тыйым салынған. Тек қылмыскер бірінші болып оқ атып, өміріне қауіп төндірген жағдайда ғана оқ атуына болады. Ұсталған қылмыскерлердің көлігі мен қаруын кәмпескелеуге соттар шешім шығара алмайды.

"Мүйізді мафия" көбіне құқық қорғау органдарының қызметкерлерімен ауыз жаласқан деген қоғамдық күдік әбден қисынды. Статистикаға сенсек, 2014-2018 жылдар аралығында браконьерлік фактілер бойынша қылмыстық істердің саны 70-тен 154-ке, яғни 2 есеге өскен. Бірақ "аңшылардың" заңды айналып өту деректері жиі ұшырасады. Айталық, соңғы үш-төрт жылда 3 мыңға жуық ақбөкен атылыпты. Одан келтірілген шығын көлемі 3,5 миллиард теңгені құраған. Қолға түскен 800 күдіктінің бар болғаны 17-сі бостандығынан айырылып, 158-інің бас бостандығы шектеліпті. Қалғандары дәлел-дәйек жетіспейді деген желеумен жазадан сытылып кеткен. Осылайша заңның солқылдақтығынан киік ату қылмысы өршіп тұр.

 Қорықшылардың киікті қорғайтын,

Табыла ма, жан жағдайын ойлайтын?!

 Саладағы көкейтесті түйіткілдердің бірі – жануаруар дүниесін қорғаушыларға лайықты жағдайдың жасалмауы. "Охотзоопром" республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорнының, жануарлар дүниесін қорғайтын аумақтық органдар мен резерваттардың материалдық-техникалық жағдайы мүшкіл халде. Олардың иелігіндегі техникалардың басым көпшілігіның тозығы жеткен. Тікұшақтар орман шаруашылығына ғана пайдаланылады. Басын қатерге тігіп қызметке шығатын инспекторлар заманауи байланыс, қашықтан көру және басқа да қажетті құралдармен жабдықталмаған. Өмірі үнемі қауіп үстінде жүретін қорықшылардың орташа жалақысы - 60-70 мың теңге. Соған қарамастан инспекторларға ешқандай әлеуметтік артықшылықтар қарастырылмаған.

Елдегі киіктердің мекен ету аумағы – 100 миллион гектар. Әрбір инспектер бақылауы тиіс аумақ көлемі - 6 миллион гектер. Ауысыммен жұмыс істейтін қорықшылар бір ауысымға 6 адам, 2 автокөлікпен шығады екен. Жұмыс жүктемесі болса, бірнеше есе артық. Осындай жағдайда жұмыс істейтін инспекторлар мұздай қаруланған браконьерлердің алдында қалай дәрменсіз болмасын?!

Түйін

Біз айтқан табиғатты қорғау жүйесіндегі кемшіліктер былықтардың бергі жағы болуы да ғажап емес. Кезекті трагедияға ұрындырмай тұрғанда бұл салаға дереу реформа жасау керек. Жоғарыда айтылған кемшіліктер назарға алынып, қолданыстағы тиісті заңнамаға кезек күттірмей өзгерістер мен толықтырулар енгізілуі тиіс.

Қате тапсаңыз, қажетті бөлікті таңдап ctrl+enter басыңыз.

Баннер

Пікір қалдыру

пікір