Қазақстанда әлеуметтік пәтерге кезек күткендер 29 жылға жақындап қалды. 642 281 адамның тағдыры бір ғана «келісімге» тіреліп, таразы басын «Отбасы банк» пен акиматтар тартып тұр.
Кезек неге жылжымайды?
2025 жылдың соңында «Отбасы банк» әлеуметтік пәтерді бөлу ісін өз қолына алды. Сол сәтте банк кезекте тұрғандардың дерегі ескіргенін, ал инвентаризация жүргізу үшін азаматтардың жеке деректерін өңдеуге келісім бермей отырғанын айтты. 30 қарашадағы мәлімет бойынша, 642 мың адамның ішінен бар-жоғы 14 пайызы — 92 092 адам ғана келісім берді.
Банк түсіндіргендей, келісімсіз адамды «мұқтаж» санатына сәйкестікке тексеру мүмкін болмайды. Ал жүйе «кім ертерек тұрды — сол алдымен алады» қағидатымен жұмыс істейді де, бір-екі адам байланысқа шықпай қойса, келесі жылға өту бүкіл кезекке тұсау салады.
Ескі тізімнің ізі қайдан қалды?
Кезекті осы уақытқа дейін аймақтық акиматтар жүргізді. 2025 жылғы маусым–тамыз аралығында олардың тізімдері «Отбасы банкке» берілді. Барлығы — 642 281 жазба. Банк базаны тексергенде қате телефондар, тіркеу мен отбасы құрамына қатысты сәйкессіздік, тіпті бір ЖСН-ға 13 түрлі фамилия тіркелген жағдайлар шықты.
«Акиматтар деректі толық тексермей өткізді, жыл сайын өтуі тиіс инвентаризация жүйелі жүрмеді», — деген уәж келтірді банктің басқарушы директоры Азат Әшімов. Аймақтар мұны кадр жетіспеуімен және кадр ауысуымен түсіндірді.
5 күндік ереже қалай өзгерді?
Ләззат Ибрагимова 5 желтоқсанда мәселені ашық айтқаннан кейін, 8 желтоқсанда Индустрия министрлігінің бұйрығына түзету енгізілді. Егер аймақта дәл сіздің кезегіңіз келгенде сіз келісімді бермесеңіз, 5 жұмыс күнінен кейін пәтер келесі үміткерге өтеді. Кезектен бірден шығармайды, бірақ инвентаризациядан өтпей, арендалық не несиелік тұрғын үйді алу мүмкін болмайды.
«Кім тежеп тұр?» деген сауал
Банк өкілдері «келісім бермегендер процессті тежеп жатыр» дейді. Себебі жүйе 2007 жылғы кезектегілердің барлығын бірінен соң бірін өңдемейінше, 2008 жылға өте алмайды. Кейде бір адамды табуға 2–3 апта кетеді. Ибрагимова ұзақ жылдарда адамдардың мәртебесі өзгергенін (балалар ержетті, баспана пайда болды, әскери қызмет аяқталды және т.б.) айтып, қазір мемлекеттік қолдау өлшеміне сай келмейтіндер көбейгенін ескертті.
Қашан реттеледі?
Азат Әшімовтің айтуынша, инвентаризация жоспары бастапқыда қыркүйекте аяқталуы тиіс еді, бірақ келісім бермей жүргендер кесірінен мерзім сырғыды. Енді негізгі бөлігі ақпан–наурызда реттеледі деп күтіледі. Қазіргі сәтте 125 мыңнан астам адам тексеруден өтті. Қоңырау мен хабарламаны алаяқтық деп ойлап, байланысқа шықпай жүргендер де бар.
1997 жылдан бері күткендер қалай қалды?
Ең ерте тіркелгендер — 1997 жылғы азаматтар. Кезек тек мерзіммен емес, ұсынылған пәтердің ауданына да тіреледі. Мысалы, сізге бір бөлмелі тиесілі болса, ал аймақта дәл қазір үш бөлмелі беріліп жатса, оны сіз ала алмайсыз да, кезекте қала бересіз. Осылайша кең пәтерлер кейін тұрғандарға өтіп, «бір бөлме» күткендер жылдап отырып қалады.
Сарапшы не дейді?
Риэлторлық агенттік иесі Данияр Күленбаев базада азамат туралы дерек (ЖСН, отбасы құрамы, баспанасы бар-жоғы) онсыз да мемлекеттік реестрлерде тұрғанын, сондықтан тексерісті автоматты жүргізуге болатынын айтады. «Ажиотаж не үшін керек болды? Әлде кезектегілердің бір бөлігін «тазалау» үшін бе?» — дейді ол. Өзі 2012–2013 жылдары «жас отбасы» ретінде кезекке тұрғанын, бірақ пәтер ала алмағанын айтты. «18 жылда адамға баспана бермеу мүмкін емес қой. Жауаптыны неге сұрамайды?» — деп сұрақ қояды сарапшы. 18 жыл мысал ретінде айтылды, ал 1997 жылдан күткендерге 29 жыл толды.
Не істеу керек?
Кезекте тұрғандар дерегін жаңартып, жеке деректерді өңдеуге келісім беруі керек. Ол үшін orken.otbasybank.kz бөлімінде авторизация жасап, келісімге қол қою керек. Онсыз жүйе сізді пәтер бөлу процесіне қоса алмайды.
Қысқасы, мәселе бір күнде туған жоқ. Он жылдап жиналған қате дерек пен тәртіптің босаңдығы бүгінгі тығырыққа әкелді. Енді жауапкершілікті нақтылап, цифрлық тексерісті жүйелі жүргізу, ал азаматтар дерегін уақытылы жаңартып отыру қажет.
Бұл туралы Qamshy.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.
