Бұл қағидат Қазақстанның заң үстемдігін нығайтуға деген ұмтылысын көрсетеді.
Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы жанындағы құқық қорғау органдары Академиясының профессоры, заң ғылымдарының кандидаты, аға әділет кеңесшісі Әсел Қасымова конституциялық реформа аясында "Заң және тәртіп" қағидаты туралы айтып берді.
Бүгін Қазақстанда жаңа Конституцияның жобасы талқылануда. Бұл тек заңды түзетулер туралы ғана емес, мемлекет пен қоғам арасындағы қатынастардың жаңартылған моделі іс жүзінде қалыптасуда. Болашақта заңның басты идеяларының бірі "Заң және тәртіп" қағидаты болуы мүмкін.
"Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев дәл осы қағиданы конституциялық деңгейде бекітуді ұсынды. Мемлекет басшысының айтуынша, еліміздің тұрақты дамуы заң мен барлық азаматтардың да, мемлекеттік институттардың да жауапкершілігін қатаң сақтамауы мүмкін емес", – деді Әсел Қасымова.
Оның пікірінше, бұл формуланы Конституцияға енгізу тек қана символдық мәнге ие емес. Шын мәнінде, бұл заңдылық Қазақстандық мемлекеттіліктің негізгі құндылықтарының біріне айналуы тиіс.
"Конституция жобасы адам құқықтарын қорғауды күшейтетін бірқатар нақты өзгерістерді ұсынады. Мысалы, құқық қорғау органдарының ұсталған адамға бас бостандығын және оның құқығын тікелей ұстау сәтінде шектеу негіздерін түсіндіру міндеті бекітіледі. Мұндай норма халықаралық стандарттарға сәйкес келеді және мемлекет тарапынан ерікті әрекеттердің алдын алуға бағытталған", – деп атап өтті сарапшы.
Оның айтуынша, Конституция жобасында бұл қағиданы адам құқықтары мен бостандықтары туралы бөлімге енгізу ұсынылады. Бұл кінәсіздік презумпциясы қылмыстық процестің ережесі ғана емес, сонымен бірге жеке тұлғаны негізсіз айыптаулардан қорғаудың негізгі кепілі екенін көрсетеді.
Құжат сонымен қатар жеке тұлғаның қол сұғылмаушылығының конституциялық кепілдіктерін кеңейтеді. Жаңа редакцияда адамның қадір-қасиетін ғана емес, абыройын да қорғауды бекіту ұсынылады. Цифрлық дәуірде бұл норма ерекше маңызға ие болады, өйткені ақпарат бүгінде лезде таралады және адамның беделіне тікелей әсер етуі мүмкін.
Тағы бір новелла – жеке деректерді қорғауды конституциялық деңгейде бекіту. Цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы жеке ақпаратты заңсыз пайдалану тәуекелдерін күшейтті, сондықтан мемлекет осы салада қосымша құқықтық кепілдіктер беруге ұмтылады.
"Осылайша, жаңа Конституция жобасындағы "Заң және тәртіп" қағидаты жүйелі мәнге ие болады. Ол Қазақстанның заң үстемдігін нығайтуға, мемлекеттік органдардың жауапкершілігін арттыруға және қоғамда тұрақты құқықтық мәдениетті қалыптастыруға деген ұмтылысын көрсетеді. Дәл осы тәсіл қазіргі заманғы құқықтық мемлекеттің одан әрі дамуының іргетасы бола алады", - деп толықтырды Әсел Қасымова.
