Қазақстанның қазіргі жасөспірімдері цифрлық кеңістікті белсенді игеруде. UNICEF "Kids Kline Kazakhstan" зерттеуінің деректері бойынша әлеуметтік желілердегі аккаунттар 9-10 жастағы балалардың шамамен 60% - у бар, ал 11-12 жастағы жасөспірімдер арасында белсенді профильдер шамамен үштен екісін жүргізеді.
TikTok және Instagram-жасөспірімдер арасындағы көшбасшылар
Qazaq Expert Club медиа білім беру саласындағы сарапшысы Жанар Жақанованың айтуынша, әлеуметтік платформалар еліміздің интернет-аудиториясының басым бөлігін қамтиды: TikTok – ты Қазақстанның 15 млн-нан астам пайдаланушысы, ал Instagram-1 12 млн-нан астам қолданушы пайдаланады.
Сарапшы жасөспірімдер цифрлық із (digital footprint) қалыптастыру арқылы өз мазмұнын жасай бастайтынын атап өтті. Құрдастарының жарияланымдары шынайы деп қабылданады, сондықтан жасөспірімдер блогерлері көбінесе трендтер мен мінез-құлық үлгілерін басқарады.
Сандық із дегеніміз не және оның маңызы қандай?
Digital footprint термині интернетте сақталатын және бірнеше жылдан кейін қол жетімді болатын сандық ізге арналған. Жасөспірім кезіндегі басылымдар уақыт өте келе адамның кәсіби және қоғамдық беделіне әсер етуі мүмкін.
Бүгінде университеттердің 25-35%-ы талапкерлердің әлеуметтік желілерін тексеруде, ал жұмыс берушілердің 54% - ы мазмұнына байланысты үміткерлерден бас тартты. Бұл жас кезінен бастап дұрыс цифрлық беделді қалыптастырудың маңыздылығын көрсетеді.
Балалар контентін реттеудің халықаралық тәжірибесі
Еуропада балалардың блогқа қатысуын реттейтін заңнамалық бастамалар белсенді талқылануда. Мысалы, Францияда балалар әсер етушілерінің қызметін реттейтін заң қабылданды. Оңтүстік Кореяда балаларға арналған YouTube арналары ойын-сауық және маркетинг индустриясының бір бөлігіне айналды, бұл балалардың еңбек құқықтары мен психологиялық жүктеме мәселелерін талқылауға түрткі болды.
Қазақстанның цифрлық ортасы
Қазақстан әлемнің қалған бөлігімен бірдей цифрлық экожүйеде, алайда елдегі жасөспірімдердің цифрлық беделін талқылау әзірге қалыптасуда.
Жақанова мектептердегі медиа сауаттылық басты міндетке айналатынын атап өтті: ақпаратпен жұмыс істеу дағдылары мен цифрлық беделді басқару жас кезінен бастап оқытылуы тиіс. Сонымен қатар, құрметті қарым-қатынас мәдениетін және жарияланған материалдар үшін жауапкершілікті қалыптастыру маңызды.
Медиа тәрбие арқылы ұлттық мәдениетті қолдау
Қауіпсіздік пен беделден басқа, медиа-тәрбие ұлттық бірегейлікті дамытуға ықпал етуі мүмкін. Жанар Жақанова жас авторларға Қазақстанның мәдениеті, тарихы және әлеуметтік бастамалары туралы айтуға көмектесетін жобаларды қолдау қажеттігін атап өтті.
"Бүгінгі жасөспірімдер Интернеттің болашақ мәдени ландшафтын қалыптастыруда. Олардың жарияланымдары мен идеялары ұжымдық цифрлық кеңістіктің бір бөлігіне айналуда", - деп атап өтті сарапшы.
Қазақстанда балалар мен жасөспірімдердің цифрлық ізін дамыту-бұл сын-тегеурін де, мүмкіндік те. Білім беру мекемелері мен ата-аналар жасөспірімдер оқи алатын, дағдыларын дамытатын және мәдени құндылықтарды сақтай алатын қауіпсіз, жауапты және шығармашылық медиа кеңістігін қалыптастыру үшін бірлесіп жұмыс істеуі керек.
