Отбасы, ана мен баланы қорғау мәселелері – әлеуметтік саясаттың бір бөлігі. Астана қаласы әкімдігі жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары Назгүл Мақжанмен қазіргі отбасылардың алдында қандай сын-қатерлер тұрғаны және отбасылық құндылықтарды сақтаудың маңыздылығы туралы әңгімелестік.
— Отбасы және демография мәселелерінде қандай мемлекеттік қолдау шаралары тиімді?
— Қазір Астана қаласында отбасылық мәселелерді әртүрлі бағытта тексеру тоқтатылды. Біз бір отбасының мәселесін тек аналарды қорғау, әкелерге қолдау немесе балаларды қорғау секілді түрлі бағыттарда қарастыра алмаймыз.
Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі комиссияның жанынан фронт — офис-сараптамалық алаң құрылды. Онда барлық қатысушылар проблемаларды бірлесіп талқылап, шешімдер іздей алады. Бүгінгі таңда отбасымен жұмыс істеу философиясының өзі өзгеретіні өте маңызды. Біз қазірдің өзінде туындаған мәселелерге жауап беріп қана қоймай, алдын-алумен айналысуымыз керек, отбасыларға ерте кезеңде көмектесуіміз керек.
Егер нақты қолдау шаралары туралы айтатын болсақ, мемлекеттік тұрғын үй бағдарламалары үлкен рөл атқарады. Жас отбасылар, жұмыс істейтін жастар, көп балалы отбасылар үшін қолдаудың жекелеген тетіктері көзделген. Өйткені, тұрғын үй мәселесі жастардың отбасын құру және балалы болуды жоспарлау туралы шешіміне әсер ететін негізгі факторлардың бірі болып қала береді.
Тағы бір маңызды бағыт — отбасын қолдау орталықтарын дамыту. Қазір адам қажетті қызметтерді бір жерден ала алатын "бір терезе" қағидаты белсенді түрде енгізілуде. Бұрын қиын жағдайға тап болған отбасы бірнеше ай бойы әртүрлі мекемелерге барып, құжаттар жинап, мамандар іздей алатын. Бүгінгі таңда тәсіл өзгеруде: мемлекеттің міндеті – бұл жолды барынша жеңілдету.
— Бүгінде Қазақстандағы Отбасы институтының алдында қандай сын-қатерлер тұр?
— Маңызды қиындықтардың бірі – ұрпақтар арасындағы байланыстың жоғалуы. Бірақ сонымен бірге мен оң өзгерістерді де көремін. Бүгінгі таңда әлеуметтік желілердің, мәдени жобалардың, спорттың, отбасылық іс-шаралардың арқасында бұл байланыс біртіндеп нығайып келеді. Отбасы күні, Аналар күні, Әкелер күні сияқты бастамалар үлкен рөл атқарады. Бұл күнтізбедегі күндер ғана емес, қоғамға отбасының құндылығын тағы бір рет еске түсіруге мүмкіндік береді. Әрине, объективті қиындықтар бар. Олардың ішінде экономикалық факторлар, отбасылық шиеленісті тудыруы мүмкін қаржылық қиындықтар бар. Сондай-ақ, біз лудомания, тәуелділік, отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылық сияқты мәселелерге тап боламыз.
Бірақ, менің ойымша, басты мәселе — отбасыдағы жауапкершілікті қайтару. Кейде біз адамдар өз құқықтарын білетін, бірақ жауапкершілікті ұмытып кететін жағдайға тап боламыз. Біз түсінуіміз керек: отбасында бала пайда болған кезде оның қауіпсіздігі, тәрбиесі мен дамуы үшін жауапкершілік ең алдымен ата-аналарға жүктеледі.
Тағы бір маңызды сынақ — цифрлық орта. Бүгінгі таңда біздің балалар ақпараттың көп бөлігін әлеуметтік желілерден алады. Сондықтан ата-аналардың міндеті – экран уақытын бақылау ғана емес, сонымен бірге баламен сенімді қарым-қатынасты сақтау, сондықтан ол үшін құндылықтардың негізгі көзі отбасы болып қала береді.
— Өмірлік қиын жағдайға тап болған әйелдер қандай қолдауға сене алады?
— Қазақстанда шын мәнінде елеулі қолдау жүйесі құрылды. Әйел дағдарыс орталығына хабарласқанда, ол кешенді көмек алады: полиция, денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қызметтер қосылады. Біз тек уақытша тұрғылықты жерді ұсынбаймыз. Әйелге құжаттарды қалпына келтіруге, емделуге, баланы мектепке немесе балабақшаға орналастыруға, жұмысқа орналасу мәселелерін шешуге көмектеседі.
Сонымен қатар, түсіну маңызды: мемлекеттің міндеті – дағдарыста адамды қолдау ғана емес, сонымен бірге оған қайтадан тәуелсіз болуға көмектесу. Мен басқа елдерде болдым және әртүрлі тәсілдерді көрдім.
Бір жерде көмек қысқа мерзіммен шектеледі, содан кейін адам өз бетінше шешім қабылдауы керек. Бізде әлеуметтік бағдарланған жүйе бар: мемлекет адамды ертіп, оның қалыпты өмірге оралуына көмектесуге тырысады.
Бірақ сонымен бірге қоғамның көзқарасын өзгерту қажет. Әйел өзін қорғауға құқығы бар екенін түсінуі керек, отбасында зорлық-зомбылық ешқашан норма емес екенін түсіну керек.
— Сіздің ойыңызша, бүгінгі таңда қандай құндылықтарды сақтау және келесі ұрпаққа беру өте маңызды?
— Менің ойымша, басты құндылықтардың бірі-ұрпақтар арасындағы байланыс. Адам ата-анасымен, ата-әжелерімен, аталарымен тығыз байланыста болған кезде оның ішкі негізі болады. Ол қайдан шыққанын, оған қандай құндылықтар берілгенін, не үшін жауап беретінін түсінеді. Біз өз жұмысымызда жиі көреміз: адамда бұл байланыс болмаған кезде, оларға қиындықтарды жеңу қиынырақ болады.
Ол теріс әсерге осал болады. Дәл сол кезде мінез, адамдарға деген көзқарас, жауапкершілікті түсіну қалыптасады. Кейде ата-аналар: "мен жұмыс істеймін, бала бақылауда, бәрі жақсы", дейді. Бірақ баланы материалдық жағынан қамтамасыз ету ғана маңызды емес. жақын болу, сөйлесу, оның өміріне қызығушылық таныту маңызды. Иә, біздің алдымызда қиындықтар тұр. Бірақ менің ойымша, бұл отбасылық құндылықтарды сақтау, ата-аналардың жауапкершілігі және бір-бірімізді қолдау бізге алға жылжуға көмектеседі.
