АҚШ, Қытай және Ресей басшыларының Қытайдың Шэньчжэнь қаласындағы тарихи кездесуі ядролық қаруды бақылау, Ирандағы соғыс және әлемдік ықпал үшін күрес мәселелерін қайтадан күн тәртібіне шығармақ. Алайда Украина соғысы мен халықаралық қауіпсіздіктің өзге де түйткілдері бұл келіссөздердің көлеңкесінде қалуы мүмкін.

2026 жылғы 18–19 қарашада Қытайдың Шэньчжэнь қаласында өтетін Азия–Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы (APEC) саммиті әлем назарын өзіне аударғалы отыр. Себебі бұл жолғы жиынның басты саяси оқиғасы – АҚШ президенті Дональд Трамп, Қытай төрағасы Си Цзиньпин және Ресей президенті Владимир Путиннің үшжақты кездесуі.

Ақ үй мен Кремльдің мәліметінше, үш мемлекет басшысы алғаш рет осындай форматта бас қосады. Кездесудің басты тақырыптары – ядролық қаруды таратпау, стратегиялық қауіпсіздік және Таяу Шығыстағы жағдай. АҚШ әкімшілігі тарапынан Украина мәселесі үшжақты келіссөздің негізгі күн тәртібіне енгізілмейтіні айтылған.

Бұл кездесуді жай ғана дипломатиялық шара деп қарастыру қиын. Өйткені оның қатысушылары – әлемдегі ең ірі ядролық державалар, халықаралық саясатқа, энергетикалық нарықтарға, әскери қауіпсіздікке және жаһандық экономикаға ықпалы зор үш мемлекет.

Дегенмен сарапшылардың бір бөлігі бұл кездесуден нақты келісімдер күтпейді. Олардың пікірінше, алғашқы жүздесу тарихи сипатқа ие болғанымен, оның нәтижесі әзірге дипломатиялық мәлімдемелер мен саяси символикадан аспауы мүмкін.

1. Кездесудің басты тақырыбы – ядролық қауіпсіздік

Үш көшбасшының кездесуіндегі ең күрделі мәселелердің бірі – АҚШ пен Ресей арасындағы соңғы ірі ядролық қаруды шектеу келісімінің аяқталуы.

2010 жылы АҚШ пен Ресей арасында қол қойылған New START келісімі екі мемлекеттің стратегиялық ядролық арсеналын шектеуге бағытталған еді. Құжат бойынша әр тараптың орналастырылған стратегиялық ядролық оқтұмсықтарының саны 1 550-ден, ал орналастырылған жеткізу құралдарының саны 700-ден аспауға тиіс болды.

Келісім 2021 жылы бес жылға ұзартылып, 2026 жылғы 5 ақпанда мерзімі аяқталды. Осылайша, ондаған жыл бойы жалғасқан АҚШ–Ресей ядролық қаруды бақылау жүйесінде маңызды құқықтық шектеу жойылды.

Ресей бұған дейін келісімнің негізгі сандық шектеулерін тағы бір жыл сақтауға дайын екенін мәлімдеген. Алайда Трамп әкімшілігі бұрынғы келісімді жай ғана ұзартудан бас тартып, жаңа әрі заманауи құжат әзірлеуді ұсынды.

Вашингтонның басты талабы – болашақ келісімге Қытайды да қосу.

АҚШ-тың ұстанымы түсінікті: ядролық күштердің арақатынасы бұрынғыдай тек Вашингтон мен Мәскеудің арасындағы мәселе емес. Қытайдың ядролық әлеуеті де жылдам өсіп келеді. Сондықтан Америка болашақтағы стратегиялық тепе-теңдікті үш державаның қатысуынсыз реттеу мүмкін емес деп санайды.

Алайда Бейжің бұл ұсынысқа сақтықпен қарайды.

Қытайдың ядролық арсеналы АҚШ пен Ресейдің қорынан әлдеқайда аз. Сондықтан Бейжің өзіне тең емес бастапқы жағдайдағы келіссөзге қатысу әділетсіз деп есептейді. Қытай тарапы қазіргі кезеңде үшжақты ядролық қарусыздану келіссөздеріне қосылуды орынды деп санамайтынын бұған дейін де мәлімдеген.

Осы жерде маңызды сұрақ туындайды: егер Қытай жаңа келісімге қатысудан бас тартса, АҚШ пен Ресей өзара келісімге келе ала ма?

Теориялық тұрғыдан мүмкін. Бірақ Вашингтон Қытайды қоспай жасалған жаңа құжаттың ұзақ мерзімді тиімділігіне күмән келтіреді. Ал Мәскеу үшін ядролық келіссөздер тек оқтұмсықтардың санымен шектелмеуі керек. Ресей әскери қауіпсіздік мәселесінде НАТО-ның кеңеюі, зымыранға қарсы қорғаныс жүйелері және Еуропадағы стратегиялық күштердің орналасуы секілді тақырыптарды да көтергісі келеді.

Сондықтан бұл келіссөздерде үш мемлекеттің мүддесін бір арнаға тоғыстыру оңай болмайды.

2. Ирандағы соғыс – Қытай мен Ресей үшін де маңызды мәселе

Кездесудің екінші маңызды тақырыбы – АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы соғысы.

Al Jazeera жариялаған мәліметке сәйкес, 2026 жылғы 28 ақпанда басталған әскери қақтығыс жүз күннен астам уақытқа созылып, Таяу Шығыстағы қауіпсіздік жағдайын күрделендірген. Толық ауқымды соққылардың қарқыны бәсеңдегенімен, Ормуз бұғазы төңірегіндегі шиеленіс сақталып отыр.

Ормуз бұғазы – әлемдік энергетикалық қауіпсіздік үшін аса маңызды стратегиялық теңіз жолы. Парсы шығанағынан мұнай мен газ тасымалдайтын көптеген кемелер осы өткел арқылы өтеді.

Бұғаздағы қозғалыстың шектелуі немесе әскери қауіптің күшеюі мұнай бағасына, сақтандыру құнына, теңіз тасымалына және халықаралық саудаға бірден әсер етеді.

Қытай үшін бұл мәселенің маңызы ерекше.

Қытай – әлемдегі ең ірі мұнай импорттаушылардың бірі. Таяу Шығыстан келетін энергия ресурстары оның өнеркәсібі мен экономикасы үшін маңызды. Ормуз бұғазындағы тұрақсыздық Қытайдың энергиямен қамтамасыз етілуіне ғана емес, экспорттық өндірісіне де кері әсер етуі мүмкін.

Сондықтан Бейжің Ирандағы соғыстың тоқтауына және Парсы шығанағындағы теңіз қатынасының қалыпқа келуіне мүдделі.

Ресейдің жағдайы өзгеше. Мұнай мен газ экспорттаушы мемлекет ретінде энергия бағасының өсуі Мәскеуге қосымша табыс әкелуі мүмкін. Сонымен бірге Ресей Таяу Шығыстағы саяси ықпалын сақтап қалуға және АҚШ-тың аймақтағы әрекеттеріне қатысты өз ұстанымын көрсетуге тырысады.

Ал Трамп үшін Иран мәселесі – сыртқы саясаттағы бедел мен ішкі саяси нәтижелердің сынағы. Вашингтон әскери қысым арқылы Тегеранды өз талаптарына көндіруге тырысқанымен, Иранның толықтай берілуі немесе аймақтағы барлық қайшылықтың шешілуі әзірге анық емес.

Осы тұрғыдан алғанда, Шэньчжэньдегі кездесуде Иран мәселесі үш мемлекеттің мүдделері түйісетін негізгі тақырыптардың біріне айналуы ықтимал.

Бірақ үш державаның басшыларының бір үстелге отыруы Ирандағы соғысты автоматты түрде тоқтатады деген сөз емес. Қақтығысқа тікелей қатысушы тараптардың өз мүдделері, қауіпсіздік талаптары мен саяси ұстанымдары бар.

3. АҚШ пен Қытай: сауда соғысынан технологиялық үстемдікке дейін

Трамп пен Си Цзиньпин арасындағы келіссөздердің тағы бір маңызды астары – екі елдің экономикалық және технологиялық бәсекесі.

Соңғы жылдары АҚШ пен Қытай арасындағы текетірес дәстүрлі сауда тарифтерімен шектелмей, стратегиялық технологиялар саласына ауысты.

Олардың бәсекесі бірнеше негізгі бағытта жүріп жатыр:

• Жасанды интеллект: әлемдік Жасанды Интеллект нарығында кімнің технологиясы басым болатыны;
• Жартылай өткізгіштер: озық микрочиптерді өндіру мен оларға қол жеткізу;
• Сирек жер металдары: жоғары технологиялық өндірістің маңызды шикізат көздерін бақылау;
• Электромобильдер мен аккумуляторлар: болашақ көлік индустриясындағы үстемдік;
• Ғарыш және спутниктік жүйелер: байланыс, навигация және әскери бақылау мүмкіндіктері.

2025 жылы АҚШ Қытай тауарларына тарифтерді күрт көтеріп, Бейжің де америкалық импортқа қарсы жауап шараларын енгізді. Кейін екі тарап тарифтерді төмендету және сауда қатынасын тұрақтандыру бағытында келісімдерге келді. Дегенмен негізгі қайшылықтар шешілген жоқ.

АҚШ Қытайдың озық чиптерге қол жеткізуін шектеуге тырысады. Ал Қытай сирек жер металдарын өндіру мен өңдеудегі өзінің басымдығын стратегиялық құрал ретінде пайдалана алады.

Бұл жерде маңызды бір ерекшелік бар: АҚШ пен Қытай бір-бірімен бәсекелес болғанымен, экономикалық тұрғыдан бір-біріне тәуелді.

Қытай америкалық нарыққа тауар экспорттайды, ал АҚШ көптеген өндірістік және технологиялық тізбектерде Қытаймен байланысын толық үзе алмайды. Сондықтан екі ел арасындағы толық экономикалық ажырау екі тарапқа да қымбатқа түсуі мүмкін.

Трамп үшін Қытаймен келісім жасау – америкалық экономиканың мүддесін қорғау және өзінің келіссөз жүргізудегі қабілетін көрсету мүмкіндігі. Си Цзиньпин үшін басты мақсат – Қытайдың технологиялық дамуына сыртқы шектеулерді азайтып, елдің халықаралық ықпалын нығайту.

Демек, Шэньчжэньдегі кездесудің нәтижесі тек дипломатиялық мәлімдемелермен емес, кейінгі сауда және технологиялық келісімдермен де өлшенеді.

4. Украина мәселесі: келіссөз үстелінен тыс қалған ел

Кездесудің ең күрделі саяси тұстарының бірі – Украина соғысының тағдыры.

АҚШ әкімшілігінің өкілдері үшжақты кездесуде Украинадағы соғыс негізгі тақырып болмайтынын мәлімдеген. Вашингтонның түсіндіруінше, Украина бойынша жеке дипломатиялық арна бар және АҚШ өкілдері Ресей мен Украина тараптарымен бөлек келіссөздер жүргізіп жатыр.

Алайда Кремль өкілдері Украина мәселесін Қытайдағы кездесулер аясында талқылау мүмкіндігін жоққа шығарған жоқ.

Мұнда бір маңызды қайшылық бар.

Ресей Украина соғысына қатысты келіссөздерде АҚШ-пен тікелей сөйлесуге мүдделі. Қытай да Мәскеумен стратегиялық және экономикалық байланысын сақтап отыр. Ал Вашингтон соғысты тоқтатуға ықпал ете алатын негізгі ойыншылардың бірі ретінде өзін көрсеткісі келеді.

Бірақ Украина мен Еуропа елдерінің қатысуынсыз олардың болашағына қатысты шешім қабылдау халықаралық құқық пен саяси легитимдік тұрғысынан күрделі мәселе туғызады.

Украина үшін басты қауіп – өз аумағы мен қауіпсіздігіне қатысты шешімдердің өзі қатыспайтын келіссөздерде талқылануы.

Еуропа үшін де бұл мәселе маңызды. Себебі Украинадағы соғыс тек екі елдің арасындағы қақтығыс емес, Еуропаның қауіпсіздік жүйесіне, НАТО-ның болашағына және құрлықтағы күштер тепе-теңдігіне тікелей әсер етеді.

Сондықтан Трамп, Си және Путиннің кездесуі Украинадағы соғысты бірден тоқтатпаса да, халықаралық дипломатиядағы күштердің арақатынасын көрсетуі мүмкін.

Ең маңызды сұрақ: Украинадағы бейбітшілік туралы шешім Украинасыз қабылдануы мүмкін бе?

Қандай да бір келісімнің ұзақ мерзімді болуы үшін соғысқа тікелей қатысушы тараптардың қауіпсіздік мүдделері ескерілуі қажет.

5. Ресей үшін бұл кездесу нені білдіреді?

Владимир Путин үшін Шэньчжэньдегі кездесу бірнеше саяси мақсатқа қызмет етуі мүмкін.

Біріншіден, Ресейдің халықаралық оқшауланбағанын көрсету. Украинадағы соғыс пен Батыс санкцияларына қарамастан, Путин АҚШ президентімен және Қытай басшысымен бір үстелде отырғанын әлемге көрсетеді.

Екіншіден, Ресейдің әлемдік қауіпсіздік мәселелеріндегі рөлін сақтау. Мәскеу өзін тек аймақтық держава емес, жаһандық стратегиялық мәселелерді шешуге қатысатын мемлекет ретінде танытқысы келеді.

Үшіншіден, Қытаймен қарым-қатынасын нығайта отырып, АҚШ-пен де тікелей келіссөз жүргізуге мүмкіндік алу.

Ресей үшін Қытайдың экономикалық қолдауы, сауда байланыстары және энергетикалық нарықтағы рөлі маңызды. Алайда Мәскеу Бейжіңге толық тәуелді болып қалғысы келмейді. Сондықтан АҚШ-пен байланыс арнасын сақтау Ресейдің дипломатиялық маневр жасау мүмкіндігін арттырады.

Путин үшін бұл кездесудің символикалық маңызы да бар: ол өзін Трамп пен Си Цзиньпинмен тең дәрежеде келіссөз жүргізетін әлемдік көшбасшы ретінде көрсетуге тырысуы мүмкін.

6. Қытай үшін Шэньчжэнь саммитінің стратегиялық маңызы

Си Цзиньпин үшін бұл кездесу – Қытайдың халықаралық саясаттағы орнын көрсетуге арналған маңызды мүмкіндік.

Қытай соңғы жылдары өзін жаһандық экономиканың ғана емес, халықаралық дипломатияның да ықпалды орталығы ретінде танытуға тырысып келеді.

Бейжің бір жағынан АҚШ-пен экономикалық және технологиялық бәсекеге түссе, екінші жағынан халықаралық сауда мен көпжақты ынтымақтастықты қолдайтынын мәлімдейді.

Шэньчжэнь – Қытайдың технологиялық және инновациялық дамуымен танымал қалаларының бірі. Сондықтан мұндай маңызды саяси кездесудің дәл осы жерде өткізілуінің де символдық мәні бар.

Қытай үшін басты мақсаттар:

1. АҚШ-пен сауда және технологиялық текетіресті бақылауда ұстау.
2. Ирандағы соғыс пен Ормуз бұғазындағы тұрақсыздықтың Қытай экономикасына әсерін азайту.
3. Ресеймен стратегиялық серіктестікті сақтау.
4. Ядролық келіссөздерге өзіне тиімсіз шарттармен қосылмау.
5. Қытайды әлемдік мәселелерді шешетін дербес орталық ретінде көрсету.

Бірақ Қытай үшін де тепе-теңдікті сақтау оңай емес. Ресеймен жақындығы АҚШ-пен қарым-қатынасты қиындатуы мүмкін, ал АҚШ-пен келісімге келу Мәскеудің мүддесіне қайшы келетін жағдайлар туғызуы ықтимал.

Сондықтан Си Цзиньпиннің негізгі стратегиясы – екі державамен де қарым-қатынасты өз мүддесіне сай басқару.

7. Бұл жаңа Ялта конференциясы бола ала ма?

Ресей парламентінің сыртқы істер комитетінің төрағасы Пётр Толстой бұл кездесудің нәтижесі «жаңа Ялтаға» ұласуы мүмкін деген пікір білдірген.

Бұл салыстыру кездейсоқ емес.

1945 жылы ақпанда Қырымдағы Ялта қаласында АҚШ президенті Франклин Рузвельт, Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилль және Кеңес Одағының басшысы Иосиф Сталин кездескен болатын.

Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына жақын өткен бұл конференцияда соғыстан кейінгі Еуропаның саяси құрылымы, Германияның тағдыры және халықаралық қауіпсіздіктің жаңа жүйесі талқыланды.

Ялта конференциясы соғыстан кейінгі әлемдік тәртіптің қалыптасуына елеулі ықпал етті. Алайда ол кезде де ірі державалардың келісімдері барлық халықтар мен мемлекеттердің мүддесін бірдей ескерді деуге болмайды.

Бүгінгі жағдай 1945 жылмен бірдей емес.

Біріншіден, қазіргі әлемде екі ғана емес, бірнеше ықпалды орталық бар. АҚШ, Қытай және Ресейден бөлек Еуропалық одақ, Үндістан, Жапония, Түркия және басқа да мемлекеттер халықаралық саясатқа әсер етеді.

Екіншіден, қазіргі халықаралық жүйе БҰҰ Жарғысы, халықаралық құқық және мемлекеттердің егемендігі қағидаттарына негізделген.

Үшіншіден, Украина, Иран, Тайвань және басқа да аймақтардағы елдердің өз ұлттық мүдделері бар. Олардың тағдырын сыртқы державалардың өзара келісімімен ғана шешу мүмкін емес.

Сондықтан Шэньчжэньдегі кездесу жаңа Ялтаға айналады деу әзірге асығыс тұжырым.

Дегенмен оның әлемдік тәртіптің болашағына қатысты маңызды белгі болуы ықтимал. Әсіресе үш ядролық державаның қауіпсіздік мәселелерін тікелей талқылауы халықаралық саясаттағы күштер тепе-теңдігінің өзгеріп жатқанын көрсетеді.

8. Кездесуге қатыспайтын, бірақ нәтижесіне тәуелді елдер

Бұл кездесудің маңызы тек үш мемлекетпен шектелмейді. Оның нәтижесі басқа аймақтар мен мемлекеттерге де әсер етуі мүмкін.

Еуропа. Украина соғысы мен Ресейге қатысты қауіпсіздік мәселелері Еуропа үшін шешуші маңызға ие. Егер Вашингтон мен Мәскеу Еуропаның қауіпсіздігіне қатысты қандай да бір уағдаластыққа келсе, Брюссель мен НАТО елдерінің ұстанымы маңызды болады.

Үндістан. Дели АҚШ-пен стратегиялық серіктестікті дамыта отырып, Ресеймен де тарихи байланыстарын сақтап келеді. Сонымен бірге Қытаймен шекаралық және геосаяси бәсекесі бар. Сондықтан үш державаның арасындағы кез келген өзгеріс Үндістанның сыртқы саясатына әсер етеді.

Жапония мен Оңтүстік Корея. Бұл елдер АҚШ-тың Азиядағы негізгі одақтастары. Қытайдың әскери және технологиялық ықпалының өсуі, Солтүстік Кореяның ядролық бағдарламасы және Ресеймен байланыстары олардың қауіпсіздік саясаты үшін маңызды.

Таяу Шығыс елдері. Ирандағы соғыс пен Ормуз бұғазындағы тұрақсыздық Парсы шығанағы мемлекеттерінің экономикасына тікелей әсер етеді. Мұнай экспорты мен теңіз саудасының қауіпсіздігі бұл аймақ үшін басты мәселелердің бірі.

Орталық Азия. Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан және Түрікменстан үш державаның да геосаяси және экономикалық мүдделері тоғысатын кеңістікте орналасқан. Аймақта Ресейдің тарихи ықпалы, Қытайдың инвестициясы мен инфрақұрылымдық жобалары, АҚШ пен Еуропаның энергетикалық және дипломатиялық мүдделері қатар әрекет етеді.

Сондықтан Шэньчжэньдегі келіссөздердің нәтижесі Орталық Азия елдері үшін де маңызды.

9. Қазақстан үшін қандай маңызы бар?

Қазақстан үшін бұл кездесу – сыртқы саясаттағы көпвекторлы бағыттың өзектілігін тағы бір рет көрсететін оқиға.

Қазақстан Ресеймен ұзақ құрлықтық шекараға және тығыз экономикалық байланыстарға ие. Қытай – Қазақстанның ірі сауда серіктестерінің бірі, инвестиция мен транзиттік инфрақұрылымдағы маңызды әріптес. АҚШ-пен энергетика, инвестиция, технология және халықаралық қауіпсіздік салаларында ынтымақтастық дамып келеді.

Осы үш державаның арасындағы қатынастардың өзгеруі Қазақстанға бірнеше бағытта ықпал етуі мүмкін:

• Энергетика: мұнай бағасы мен экспорттық бағыттардың тұрақтылығы;
• Транзит: Қытай–Еуропа бағытындағы көлік дәліздерінің дамуы;
• Сауда: АҚШ пен Қытай арасындағы тарифтік және технологиялық шектеулердің жанама әсері;
• Қауіпсіздік: Ресей, Қытай және Батыс арасындағы стратегиялық қатынастардың өзгеруі;
• Дипломатия: Қазақстанның халықаралық келіссөздердегі және көпжақты ұйымдардағы рөлі.

Қазақстан үшін ең тиімді жол – бір державаның геосаяси мүддесіне толық тәуелді болмау, барлық негізгі серіктестермен теңгерімді қарым-қатынас орнату және ұлттық экономикалық мүддені бірінші орынға қою.

Бұл ретте Транскаспий халықаралық көлік бағыты, Орта дәліз, энергетикалық экспортты әртараптандыру және халықаралық инвестиция тарту Қазақстанның стратегиялық мүмкіндіктерін кеңейте алады.

10. Кездесуден не күтуге болады?

Қазіргі мәліметтерге сүйенсек, үш көшбасшының кездесуінен бірден ірі тарихи келісім күтуге негіз аз.

АҚШ өкілдері ядролық қаруды қысқарту мәселесі бойынша нақты келісімге қол жеткізіледі деп күтпейтінін айтқан. Қытайдың келіссөздерге қатысуға қатысты сақтық ұстанымы да белгілі. Ал Ресей үшін ядролық қауіпсіздік мәселесі Украинадағы соғыс пен Еуропадағы стратегиялық тепе-теңдіктен бөлек қарастырылмайды.

Сондықтан кездесудің ықтимал нәтижелерін үш бағытта бағалауға болады.

Бірінші сценарий – дипломатиялық символика.

Үш көшбасшы бірлескен мәлімдеме жасап, ядролық қауіпсіздік пен халықаралық тұрақтылық мәселелерін талқылайды. Бірақ нақты міндеттемелер мен келісімдер болмайды. Бұл – әзірге ең ықтимал сценарий.

Екінші сценарий – келіссөздердің жаңа кезеңі.

АҚШ, Қытай және Ресей ядролық тәуекелдерді азайту, әскери байланыс арналарын сақтау және стратегиялық тұрақтылық мәселелері бойынша сарапшылар деңгейінде жұмыс бастауға келісе алады. Бұл бірден жаңа келісімге әкелмесе де, маңызды дипломатиялық қадам болар еді.

Үшінші сценарий – геосаяси мәмілелерге жол ашу.

Егер үш мемлекет ядролық қауіпсіздік, Ирандағы жағдай немесе сауда мәселелерінде ортақ ұстанымға жақындай алса, бұл басқа халықаралық дағдарыстарды реттеуге де ықпал етуі мүмкін. Алайда Украина мәселесінде Киев пен Еуропаның қатысуынсыз тұрақты шешімге қол жеткізу қиын.

ҮШ КӨШБАСШЫНЫҢ КЕЗДЕСУІ – ЖАҢА ӘЛЕМДІК ТӘРТІПТІҢ БЕЛГІСІ МЕ?

Трамп, Си Цзиньпин және Путиннің Шэньчжэньдегі кездесуі халықаралық саясаттағы маңызды оқиғалардың бірі болғалы отыр.

Бұл – тек үш президенттің кездесуі емес. Бұл – ядролық қару, әлемдік энергетика, технологиялық үстемдік, сауда, әскери қауіпсіздік және халықаралық ықпал үшін күрестің бір алаңда тоғысуы.

АҚШ Қытай мен Ресейдің ядролық әлеуетін бақылауға алғысы келеді. Қытай өзіне тиімді емес келісімдерге қосылмай, әлемдік ықпалын күшейтуді көздейді. Ресей халықаралық оқшауланудан шыққанын көрсетіп, стратегиялық мәртебесін сақтауға ұмтылады.

Алайда үш державаның мүддесі әрдайым бір жерден шыға бермейді. Олардың арасында сенім тапшылығы, экономикалық бәсеке және қауіпсіздікке қатысты терең қайшылықтар бар.

Сондықтан Шэньчжэньдегі кездесу әлемдік тәртіпті бір күнде өзгерте қоймас. Бірақ оның нәтижесі алдағы жылдардағы халықаралық қатынастардың бағытына әсер етуі мүмкін.

Ал, жаңа әлемдік тәртіптің шынайы тұрақтылығы күшті державалардың өзара мәмілесіне ғана емес, халықаралық құқықтың сақталуына, мемлекеттердің теңдігіне және кіші елдердің де өз тағдырын өзі шешу құқығына байланысты болмақ.