2026 жылы кассалық чек жай қағаз болудан қалды: ол тауардың цифрлық «паспортымен» байланысып, салық жинаудың өзегіне айналды. Чек сақтауға енді тек ұтыс үшін емес, әмиян мен заң алдындағы қауіпсіздік үшін де стимул пайда болды.
Ұлттық тауарлар каталогы іске қосылды
1 қаңтар 2026 жылдан бастап елде Ұлттық тауарлар каталогы міндетті түрде жұмыс істей бастады. Бұл жобаны бірнеше рет таныстырып келген ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин реформаны жеделдетті.
Каталогта нарықтағы әр тауарға бірегей ұлттық идентификатор (NTIN) берілді. Тізімге кірмеген өнімді легалды сату мүмкін болмай қалды. Өндірушілер, импорттаушылар, дистрибьюторлар және сатушылар құжат айналымын, соның ішінде кассада сату процесін осы дерекқормен байлап жүргізеді.
Чек енді тауар «паспортымен» тігіліп тұр
Жүйе кассалық аппараттармен, фискалдық деректер операторларымен және электронды шот-фактуралармен біріктірілді. Әр чек жолы мемлекеттік каталогтағы нақты NTIN-кодқа түйістіріледі.
Нәтижесінде бақылау күшейді: чекте дұрыс көрсетілмеген тауарды анықтау жеңілдеді, өйткені кассадан түскен ақпарат тіркелген номенклатурамен автоматты салыстырылады. «Чек — салық жинаудың негізі» деген ұстаным осы жылы техникалық фактіге айналды.
Салық түсімінде басты іркіліс чек берілмеген розницада жатқанын бұған дейін Үкімет мойындаған еді. Дәл осы тұсты ең әлсіз буын деп сипаттаған болатын вице-премьер.
Чек жинағанға қайтарым: Salyq кешбэк
2025 жылы лотерея іспетті идеялар талқыланса, 2026 жылы нақты құрал ретінде Salyq кешбэк жобасы жүрді. Фискалдық чектерді жүйеге жүктеген сатып алушыларға шығынның бір бөлігі қайтарылады.
Одан өзге, банктер мен мемлекеттік құрылымдар тарапынан чектерді жаппай ынталандыратын ауқымды бағдарламалар әзірге көрінбеді. Банктердің өз клиенттеріне беретін әдеттегі кешбэктері бөлек жүріп жатыр.
Чек — енді қорғаныс құжаты
Қаржы министрлігі табысты жанама бағалау тетігін іске қосты. Енді адамның шығыны ресми табысымен салыстырылып отырады. Шығын кірістен асып кетсе, салық қызметі түсініктеме сұрата алады. Мұндайда ірі сатып алулар мен маңызды төлемдерді дәлелдеуге чектер көмектеседі.
Назарға мүлік, активтер, банк шоттарындағы қозғалыс, сапарлар және басқа да елеулі шығындар түседі. Мұндай тәсілді ведомство сынап көрді: 2025 жылдың басында блогерлерге тексеріс жүргізіліп, 500-ден аса адамда шамамен 53 млрд теңге көлемінде сәйкессіздік анықталды.
Алда техника, ем-дом, демалыс, мейрамхана, қымбат тауарлар, шетел сапарлары, тіпті такси пайдалану белсенділігі бойынша шығындар есепке алынады. Мұның бәрін алгоритмдер мен жасанды интеллект автоматты талдайды.
Банктер қосылса, ұтыс та болуы мүмкін
Серік Жұманғарин банкирлермен кездесуде азаматтарды чек алуға ынталандыратын жаңа шараларды талқылауды ұсынды. Чек деректері бойынша ұтыс ойындары — ықтимал нұсқалардың бірі ретінде айтылды.
Kaspi.kz басшысы Михаил Ломтадзе дайын идеялар барын және олармен бөлісуге әзір екенін жеткізді. Демек, чекті талап ететін тұтынушы көбейеді, ал бизнес пен мемлекет цифрлық есепті қатайтып, көлеңкелі айналымды қысқартуды жалғастырады.
Бұл туралы Qamshy.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.
