Кеше Парижде Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Франция еліндегі ресми сапары басталды. Елбасы бұл елге Франция Президенті Франсуа Олландтың шақыруымен келді.
Газетіміздің оқырмандары Ф.Ол­ланд Қазақстанға 2014 жылғы желтоқсан айында келгенін жақсы біледі. 5-6 желтоқсанда өткен сол сапар барысында Франсуа Олланд Астана және Алматы қалаларында болып, Францияның Қазақстанмен арадағы стратегиялық әріптестікті одан әрі нығайтуға барынша ниетті екендігін ашық аңғартқан болатын.
«Қазақстанның географиялық орны да өте маңызды, ол – Еуропа мен Азия арасын байланыстыратын көпір. Қазақстанның осы гео­графиялық орнын оңтайлы пайда­ланған саясатынан Франция өзіне қажетті сабақ алса болады. Қа­зақстанға инвестициялау – Еуро­па мен Азияға инвестициялау. Яғ­ни, болашақ Еуразиялық эконо­микалық одақпен жақсы қарым-қатынаста болу деген сөз. Еуро­паның бүгін болмаса да, бір күні құрлықтың осы бөлігімен тығыз байланысары анық», деген болатын сонда Ф.Олланд Алматыдағы Ғылым ордасындағы сөзінде.
Сол сапар барысында Ф.Ол­ланд­тың Елбасының ұсынысы бойынша өз бағдарламасына шұғыл өзгеріс енгізіп, қайтар жолында біздің Елбасымыздың ұсынысы бойынша Мәскеуге соғып Ре­сей президенті Владимир Путин­мен кез­дес­кені, кездесу барысында Украи­на­дағы саяси дағдарысты ретке келтіру жө­нінде Ресей басшылығымен ке­ліс­сөздер жүргізгендігі белгілі.
Сондықтан бұл жолғы сапар­ды екі ел басшылығының сый­ластық қарым-қатынасы өріс алған тұстағы жауапты сапар ретін­де қарастыруға болады. Елімізді әлемдегі дамыған отыз ел қатарына қосу, одан бері алғанда «Нұрлы Жол» бағдарламасын жүзеге асыру үшін бізге Батыстың дамыған елдерінің инвестициялары, олардың бізді қолдауы қажет. «Жақсымен жолдас болсаң жетілерсің» деп атамыз қазақ та тегін айтпаған. Сондықтан Елбасының Батыс әлемінің ай мүйізді мемлекеттеріне баланатын Ұлыбритания мен Францияға жасаған бұл сапарларын бір есептен алғанда Қазақстанның келешегі үшін сан түрлі мәселелердің басын қосқан мәнді де маңызды сапар деп айтуға әбден болады. Ұлыбритания жеріндегі әңгіме мен келісімдер 12 миллиард доллардың айналасында қозғалғандығын кешегі күні жаздық. Сол секілді Франция жеріндегі сапарының алғашқы күнін де Елбасымыздың осындағы бизнес шортандарымен кездесуден бастады.
06-11-02
05-11-05
Солардың алғашқыларының қа­тар­ында Қазақстан Президенті Peugeot Citroёn компаниясы басқармасының төр­ағасы Карлос Та­вареспен кездесті.
Кездесуде компанияның Қа­зақ­стан автоөндірушілермен ын­тымақ­тас­тығының перспективалары, еліміздегі қызметі және оның аясын кеңейту мәселелері тал­қы­ланды. К.Таварес Елба­сына қазақстандық серіктес­тері­мен екі жыл ішіндегі бірлес­кен жұмысы, дайын өнім шыға­ру өндірісі және оны көрші елдер­дің нарығына экспорттау жоспарлары туралы айтып берді.
Сондай-ақ, Мемлекет басшысы «Total» компаниясының бас атқарушы ди­ректоры Патрик Пуяннемен де кез­десті.
Кез­десу барысында көмірсутек ши­кі­­за­тын өндіру саласындағы өзара ық­пал­­дас­тықтың негізгі бағыттары талқы­ланды.
Мемлекет басшысы компа­ния­ның Қазақстанда белсенді әрі ұзақ уақыт жұмыс істеп келе жат­қанына, соның нәти­жесінде сындарлы ынтымақтастық бой­­ынша қомақты тәжірибе жинақтал­ғанына назар аударды.
П.Пуянне өз сөзінде Нұрсұлтан Назарбаевқа Қашаған кенішін игеру жә­не еліміздегі өзге де ин­вестициялық жоба­лардың жүзеге асырылу барысы туралы айтты.
Кездесу аяқталғаннан кейін қазақ­стандық бір топ журналист П.Пуянне мырзадан шағын сұх­бат алған едік. Сол сұхбатында «Total» компаниясының басшысы Елбасының елімізде жасап жатқан жұмыстары туралы жақсы пікірін білдірді. Қазіргі күні Қазақстанда экономиканың әлеуетін ашу үшін шеттен инвестиция тарту мақ­сатында инвесторлар үшін бірқатар қолайлы ахуалдың жасалғандығын тілге тиек етті.
Елбасының «Aubert&Duval» ком­па­ниясының президенті Жорж Дюваль­мен және Өскемен ти­тан-магний ком­би­натының пре­зи­денті Әсем Мамыто­вамен кезде­суінде металлургия сала­сын­дағы ын­тымақтастық мәселелері қарас­тырылды.
Мемлекет басшысы екі кә­сіп­­орынның бірлескен жұмы­сы елді индустрияландыру бағ­дар­ламасының маңызды бөлігі екенін атап өтті. Қазақстан Президенті сондай-ақ, компанияның машина және аспаптар жасауға арналған титан-магний өнімдері өндірісін кеңейту жөніндегі жұмыстарының есебін тыңдады.
Осы орайда Нұрсұлтан Назарбаевтың француз экономисі Жак Атталимен кездескенін де айта кету керек. Кездесу барысын­да жаһандық нарықтардағы ахуал, әлемдік экономикадағы дағ­дарыс үрдістерін еңсеру жолдары, сондай-ақ, қазіргі қалыптасқан жағ­дайдағы Қазақ­станның іс-қимыл бағдарламасы – бес институттық реформа мен «100 нақты қадам» Ұлт жос­пары талқыланды. Та­рап­тар еліміздегі инфрақұры­лымдық жаң­ғыр­тулар перспективасына да арнайы тоқталды.
Мұнан кейін Елбасының Фран­цияның жетекші компа­ния­ларының басшыларымен жалпы кездесуі өтті.
Кездесуге қатысушылар алдында сөйлеген сөзінде Мемлекет басшы­сы олардың көпшілігінің елімізде жұ­мыс істеп жатқанын, Қазақстанның мүм­кін­діктері мен ұзақ мерзімді басымдық­тарын жақсы білетінін айтты.
«Мысалға, Францияның 24 компаниясы Қазақстанда қазірдің өзінде 2 миллиард доллардан асатын жобаларды жүзеге асырды, 14 жоба жүзеге асырылу кезеңінде тұр, тағы 10-ы – келешектің еншісінде. Бір ғана менің сапарым барысында жалпы құны 5 миллиард доллардан асатын келісімшарттарға қол қойылатын болады», – деді Қазақстан Президенті.
Нұрсұлтан Назарбаев Қа­зақ­стан мен Францияның сауда-эко­номикалық және инвести­циялық ықпалдастығына егжей-тегжейлі тоқталды.
«Франция Қазақстанның же­текші экономикалық серік­тес­терінің қатарына кіреді. Біздің өзара сауда айналымымыз соңғы жылдары сыртқы жағдайдың күрделілігіне қарамастан, 6 мил­лиард доллар көлемінде тұрақтап отыр. Фран­цуз бизнесінің соңғы 10 жылда біздің экономикамызға салған инвестициясы шамамен 12 миллиард доллар болды. Қазақстан нарығында 130 француз компаниясы түрлі салаларда жұмыс істейді», – деді Мемлекет басшысы.
Қазақстан Президенті бүгінде дайын өнім алатын бірлескен табысты жобалар жүзеге асырылып жатқанын атап өтті. «Олардың қатарында «Альстом» электро­воз­дары, «Еврокоптер» тікұшағы, «Пе­жо» және «Ситроен» автомо­бильдері, күн батареялары, цемент, «Данон» сүт өнімдерінің жаңа түрлері мен басқа да өндірістер бар. «Эйрбас Дефенс энд Спейс» ком­паниясымен бірлесіп Жерді қа­шықтан зондтайтын екі жер­серік ұшырдық және ғарыш аппараттарын құрастыру-сынау кешені ғимаратының құрылысын аяқтауды жоспарлап отырмыз», – деді Нұрсұлтан Назарбаев.
Мемлекет басшысы жүзеге асырылып жатқан бірлескен инвестициялық жобалар қатарында Airbus компаниясымен жұмысқа арнайы тоқталды.
«Еліміз титаннан жоғары технологиялы өнім жасайтын зауыт ашты, бұл өнім Airbus ұшақтарын құрастыру үшін пайдаланылады. Қазақстанның «Эйр Астана» компаниясы француз авиация өнеркәсібінің ұшақтарын пайдалану арқылы осы циклды аяқтайды», – деді Қазақстан Президенті.
Мемлекет басшысының айтуынша, Астана мен Париж арасында тікелей әуе қатынасын ашу және инвесторлар үшін визасыз режім енгізу екі елдің инвес­тициялық ықпалдастығына оң әсерін тигізеді.
Сонымен қатар, екі елдің іскер топтары арасында қол қоюға әзірленіп жат­қан келісімшарттар Францияға уран жеткізу, автомобиль өнеркәсібі, сумен қамтамасыз ету, қалдықтарды жою жә­не басқа да маңызды бағыттарды қамти­тыны атап өтілді.
Мемлекет басшысы Қазақ­стан­ның ин­вес­тициялық ахуалды одан әрі жақ­­сарту, Бес институттық реформаны жә­не Ұлт жоспарын, «Нұрлы Жол» бағ­дарламасын жүзеге асыру, сондай-ақ, Астанада ЭКСПО-2017 халықаралық ма­ман­дандырылған көрмесін өткізуге дайындық жұмыстары туралы да айтты.
Соңында Нұрсұлтан Назарбаев фран­­цуз бизнесін Қазақстанды индус­трия­ландыруға, жоспарланып отырған ірі кәсіпорындарды жекешелендіруге және құрылып жатқан «Астана» халықаралық қаржы орталығының жұмысына белсене қатысуға шақырды.
Француздың ірі компа­ния­ларының басшылары Қа­зақ­стан­дағы қолайлы инвестициялық ахуал қалыптастыру сая­сатына жоғары баға беріп, біздің елдің өзін сенімді серіктес ретінде көрсеткенін атап өтті. Сонымен қатар, француз бизнесінің өкілдері Қазақстан бизнесімен бірлесіп жаңа жобаларды жүзеге асыру ісіне зор қызығушылық танытты.
Іс-шараға Airbus, Alstom Transport, Vicat, Soufflet, Rothschild Group, Veolia Asia, Areva және басқа да компа­ния­лар­дың басшылары қатысты.
Жалпы, осы арада екі ел ара­сындағы сауда-экономикалық қаты­настар жайына тоқтала кетет­ін болсақ, оны екпінді түрде өріс алып келе жатыр деп айтуға болады. Соңғы жылдары Франция Қазақстанның сауда әріптестері тізімінде екі жақты сауда көлемі бойынша Ресей, Қытай, Нидерланд және Италиядан кейін бесінші орын­да келеді. Жыл сайынғы сауда айналымының 8 миллиард дол­ларға дейін шарықтаған сәті де болды. Бұл – алыстағы Францияның Қазақстанға қаншалықты жақын­дай түсетіндігін білдіретін тамаша көрсеткіш. Соңғы кезеңдегі дағдарыс ауыртпалығы қан­ша­лықты зардабын тигізді десек те, алыс елмен және ортасында ашық теңіз жолы жоқ елмен жүзеге асырылу үстіндегі алыс-беріс саудамыз көп құлдырай қойған жоқ. Мұ­­ның өзі екі ел арасындағы ын­ты­­мақ­тас­тыққа берік негіз бола алатын фак­торлардың бірі болып табылады.
Қазақстан экспортының негізгі бөлігін мұнай, металл, химия өнім­дері құрайды. Импортқа өндірістік жабдықтар, дәрі-дәрмек және косметика, көлік, азық-түлік, ұшатын және ғарыш аппараттары кіреді.
Қазақстанда франциялық ка­пи­талдың қатысуымен 128 компания жұмыс істеуде. Солардың қа­тарында «Тоталь», «Арева», «Да­нон», «Викат», «Пежо», «Альс­том», тағы басқа компаниялар бар. Елбасының осы жолғы Парижде француздың бизнес капитандарымен кездесуіне міне, осындай Қазақстанмен жұмыс істеуге мүд­делілік танытып отырған немесе біздің елі­мізге қызығушылық таныта бастаған көптеген іскерлер келді.
Екі ел арасындағы іскерлік бай­ла­ныс­тардың жандануы үшін қос ел үкіметтері тарапынан бірқатар тиімді тетіктер ұйымдастырылған. Мәселен, 1992 жылдан бастап Үкі­метаралық экономикалық ынты­мақтастық жөніндегі комиссия (ҮАК) жұмыс істеуде (комис­сияның қазақ тарапынан тең төрағасы – Инвестициялар және да­му министрі Ә.Исекешев, фран­цуз тарапынан Сыртқы сауда жөнін­дегі мемлекеттік хатшысы – М.Фекль).
Франциялық ірі компаниялар басшылары кіретін Қа­зақ­стан-Франция Іскерлік кеңесін Қазақстан тарапынан «Визор Хол­динг» АҚ директорлер кеңесінің төрағасы Айдын Кәрібжанов, ал француз тарапынан «Total» ком­паниясының бас директоры Ив-Луи Даррикаррер басқарады.
2015 жылдың 29 наурызынан бас­тап Астана-Париж бағытында «Эйр Аста­на» әуе компаниясының тікелей ұшу бағы­ты жүйелі жол­ға қойылды. Франция аза­мат­тарының Қазақстанға қысқа мер­зімді (15 күндік) сапарлары үшін визасыз режім 2015 жылдың 16 шілдесінен 2017 жыл­дың 31 жел­тоқсанына дейін ұзартылды.
Франция ЭКСПО-2017-ге қаты­суға ниет білдірген елдер арасында бірінші болып оған қатысу бюджетін белгіледі жә­не көрмедегі болашақ француз па­вильо­нының бас комиссары етіп П.Лороны тағайындады.
Енді Францияның әлемдегі қазіргі жағдайына келсек, Франция – Батыс Еуропадағы ең ірі мемлекет, жерінің ауданы жағынан ол Ұлыбританиядан екі есе үлкен. Францияның құрамына Корсика аралы, Жерорта теңізі мен Бискай шығанағындағы ұсақ аралдар енеді. Француз одағы деп аталатын бір­лестікке бес шалғай департамент (Ка­риб теңізі алабындағы Гва­делупа, Мар­ти­ника, Оңтүстік Аме­рикадағы Гвиана, Үн­ді мұхи­тындағы Реюньон, Атлант мұхи­тын­дағы Сен-Пьер мен Микелон) және т.б. жатады. Халық саны 64,6 млн. адам (1 шілде 2014). Фран­цуз­дар өз елін «гек­сагон» (алты­бұрыш) деп атайды.
Еуропаның батысында ор­на­ласқан елдің негізгі аумағының құрлықтағы шек­аралары солтүс­тікте Бельгия мен Люк­сембург, шы­ғыста Германия мен Швей­цария, ал оңтүстік-шығыста Ита­лия және Монакомен, оңтүстік-батыста Испания және Андоррамен шектеседі.
Еуропалық одаққа енетін дамы­ған мемлекеттердің аралығында орна­ласуы Францияның еуро­па­лық біртұтас қарым-қатынас­тардың дамуына оң әсер етеді. Францияның теңіз шекаралары Жерорта теңізі, Бискай шығанағы және Ла-Манш бұғазын бөліп тұр. Жағалауларында кеме тоқтайтын қолайлы қойнаулардың болуы Францияның ежелден-ақ теңіз көлігінің дамуына және Еуропа ғана емес, басқа дүние бөліктерінде орналасқан елдермен де сыртқы сауда экономикалық қатынастар орнатуына алғышарт болды.
Міне, осындай елмен арадағы ын­ты­мақтастықты нығайтудың Қазақстан үшін маңызы зор екендігі түсінікті. Еліміздің тәуелсіздігінің елең-алаң шағының өзінде-ақ Қазақстан мемлекетінің басшысы қазір арнасы жылдан-жылға кеңейіп келе жатқан осы жолдың алғашқы сүрлеуін салды. Сөйтіп, қазақ-француз қатынастарының негізгі қағидаттары Нұрсұлтан Назарбаевтың Францияға 1992 жылы жасаған ресми сапары аясында «Достық, ынтымақтастық және өзара түсіністік туралы» шартқа қол қою сәтінен бастау алды. Мұнан кейін Елбасы Францияға ресми және жұмыс сапарларымен тоғыз рет келіп қайтты. Әрбір келген сапарында қарым-қатынастың жаңа арналарының бастау алуына серпін беріп отырды.
Сол секілді Франция елінің басшы­лы­ғы да екі ел арасындағы ынтымақтас­тықты дамыту мақсатында Қазақстанға бірнеше рет келіп қайтқандығын айта кетсек артық болмас. Мәселен, елдің бұрынғы президенті Франсуа Миттеран Қазақстанға 1993 жылы сапармен келсе, Никола Саркозидің табаны Ұлы Дала еліне 2009 жылы тиді. Ал елімізге өткен жылы Франсуа Олландтың келуі жоғары деңгейдегі ынтымақтастықты нығайта түсуге жақсы дем берді.
Сонымен, бұл жолы Елбасымыз француздар еліне он бірінші рет сапармен келіп отыр. Оның табысты болатындығы сапардың алғашқы сәтінен-ақ айқын аңғарылды. Өйт­кені, француз бизнесінің сер­ке­лері Қазақстанмен жұмыс істеу­ге ниетті екендіктерін танытты. Соның бір куәсі экономика сала­сындағы бірнеше құжатқа қол қойылуы болды. Міне, осы құ­жат­тардың негізінде еліміздің эко­но­микасына қаншама қаржы құйылмақ.
Осынау сәтті басталған сапар­дың үлкен нүктесі Қазақстан Рес­пуб­ликасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Француз Республикасының Президенті Франсуа Олландпен Елисей сарай­ындағы кездесуі кезінде қойылды. Жалпы, тарихы үш ғасырлық уақытты қамтитын бұл атақты сарай француздардың әлемдік шарықтау сәттерінің куәсіндей болып, елге рух беріп келеді.
Франция – тарихы тереңге кететін елдердің бірі. Көне тарихында қазіргі Францияның Гал­лия атанғаны белгілі. Бұл ел азат­тық үшін күрескен ержүрек галлдардың отаны болған. Тарих­ты беріден алғанда Рим импе­риясының құрылуы мен күйреуі бұл елдің қазіргі саяси бет кел­бетінің қалыптасуына үлкен әсер етті. Біздің заманымыздың 486-шы жылы франктер Галлиядағы соңғы Рим иелігін басып алды да Франк мемлекетін құрды. Мем­лекеттің Франция аталуы міне, осы оқиғадан бастау алады.
XVI-XVII ғасырларда Франция Батыс Еуропадағы үстемдік үшін «Қасиетті Рим империясының» мұрагерлері Габс­бург­тер әуле­тімен және Испаниямен соғыс­тар жүргізді.
1789 жылы басталған Француз революциясы нәтижесінде монархия мен феодалдық тәртіптің жойылуы, бірінші және екінші республиканың жариялануы, Наполеон Бонапарттың билікке келуі, империя құруы француз тарихының айшықты сәттері болып табылады. Елисей сарайы міне, осы Наполеон Бонапарттың тұсында мемлекет басшысының ресми резиденциясына айналдырылған болатын. Тарихшылар сол кезден бері сарайдың түрі мен келбеті де өзгермегендігін айтады.
Сол секілді біздің қазақ хал­қы­ның тарихы да тереңге кете­тіндігі белгілі. Біз өзімізді галлдан қаһармандығы кем емес сақ пен ғұнның ұрпақтарымыз деп есептейміз. Оның бер жағында таяу­да ғана Қазақ хандығының құрыл­ғандығының 550 жылдығын атап өттік. Көптеген адамдардың айтуынша, қазақ халқы мен француз халқы арасында ұқсастықтар да аз емес. Кезінде шетел саяхатшыларының бірі еркөңілділігі мен серілік өмір салтына қарап, «Қазақтар – Азияның француздары» деп жазғанын да осы орайда еске сала кеткіміз бар. Біздің бір айыбымыз – кенжелеп дамығандығымыз, отар елдер қатарында болғандығымыз. Міне, осы олқылықтың орнын толтыру, Қазақстанды әлемдегі дамыған елдер қатарына қосу Елбасының басты мақсаттарының бірі болып келеді.
Қазақстан Республикасының Пре­зи­дентін Франция Прези­ден­тінің қарсы алуы барынша салтанатты деңгейде өтті. Елбасын алдымен Парламентпен байланыс жөніндегі мемлекеттік хатшы Жан-Мари Ле Геном және Париждің әскери губернаторының өкілі қарсы алды. Ал Елисей сарайында құрметті қарауыл сапқа тұрды. Осы жерде Франция Пре­зи­денті Франсуа Олланд Қазақстан басшы­сы Нұрсұлтан Назарбаевты құрметті әс­кери қарауыл алдында қарсы алды. Біз­ге берілген түсініктемеге сәйкес, мұн­дай қа­былдау барынша құрметті деп есеп­те­ле­ді және сирек жағдайда жүргізіледі екен.
Осы күні Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Француз Респуб­ли­ка­­сының Президенті Франсуа Олланд­пен кездесті.
Шағын және кеңейтілген құрам­да өт­кен кез­десу барысында мемлекет­тер бас­­шы­лары екіжақты ынтымақтас­тық­тың не­гізгі бағыттарын талқылап, күн тәрті­біндегі халықаралық өзекті мәселелер жөнінде пікір алмасты.
Мемлекет басшысы Франция Қазақ­стан­ның маңызды серік­тес­терінің бірі екенін, елдеріміздің арасында бүгінде эко­номика және саясат мәселелері бойынша толық түсіністік орнағанын айтты.
Нұрсұлтан Назарбаев пен Франсуа Олланд Франция Прези­дентінің Астанаға жасаған кейінгі сапары кезінде қол жеткен уағдаластықтардың жүзеге асырылу барысын да талқылады.
Қазақстан Президенті бүгінде Аста­на мен Париж арасында сауда-эконо­ми­калық, инвестициялық, мәдени-гума­ни­тарлық, сондай-ақ, аэроғарыш сала­ларындағы ықпалдастықтың зор әлеуеті бар екенін атап өтті.
Кездесу барысында Нұрсұлтан Назарбаев Франция Президентін І дәре­желі «Достық» орденімен марапаттады.
Келіссөздер қорытындысы бойынша төмендегідей құжаттар қабылданды:
– Қазақстан Республикасы Пре­зи­денті мен Француз Республикасы Прези­дентінің бірлескен декларациясы;
– Астана қаласында өтетін Халық­аралық ЭКСПО-2017 ма­ман­дандырылған көрмесіне Фран­цуз Республикасының қаты­суы туралы шарт;
– Қазақстан Республикасының Инвес­ти­циялар және даму министр­лігінің Аэро­ғарыш комитеті мен Француз Рес­пуб­­ликасының Ғарыштық зерттеулер ұлт­тық орталығы арасындағы Ғарыш бо­й­­ын­­ша ынтымақтастықты дамыту сала­­сын­дағы ниеттестік туралы декларация;
– Қазақстан Республикасы Білім және ғы­лым министрлігі мен Француз Рес­публикасы Жоғары білім және ғылым ми­нистрлігінің бірлескен декларациясы.

Дереккөз: егемен Қазақстан