Кім «кедей» саналады деген сұраққа мемлекет жаңа жауап ұсынды. 16 қаңтардан кедейлікті өлшеудің жаңартылған әдістемесі күшіне енді, ал әлеуметтік саясатты дәлдікпен жоспарлау жеңілдейді.
Бұйрыққа кім және қашан қол қойды
Әдістемені бекіту туралы бұйрыққа 2026 жылғы 5 қаңтарда Ұлттық статистика бюросының басшысы қол қойды, құжат 2026 жылғы 16 қаңтардан күшіне енді. Ресми мәтінді ашық дереккөзден көруге болады.
Есептеу неге сүйенеді
Негізгі база ретінде үй шаруашылықтарын іріктемелі зерттеу деректері алынады. Қазақстандағы басты өлшем — абсолютті критерий: халық табысы өмір сүру минимумы (ӨСМ) шамасымен салыстырылады.
Қаншалықты жиі және қай деңгейде жарияланады
Кедейлік деңгейі тоқсан сайын және жыл қорытындысымен есептеледі. Көрсеткіштер республика бойынша, өңірлер бөлінісінде, қала/ауыл, жыныс, жас және отбасы өлшемі бойынша беріледі. Тоқсандық деректер маусымдық түзетусіз жарияланады.
Қосымша тәсілдер: халықаралық және салыстырмалы өлшем
Әдістеме бірнеше бағытпен бағаланады: сатып алу қабілетінің паритетін (САҚП) ескеретін халықаралық шек, абсолютті және салыстырмалы критерий, сондай-ақ халық табысының жіктелуі (дифференциациясы).
Салыстырмалы кедейлік және медиандық табыс
Медиандық табыс — табыстарды адам басына шаққанда өсу ретімен тізгендегі «ортаңғы» нүкте. Салыстырмалы кедейлік осы медианға пайызбен есептеледі: 50% — БҰҰ-ның ТДМ мониторингі үшін, 60% — халықаралық таралған стандарт ретінде алынады. Алдымен халық табысы ранжирленеді, содан кейін медиана анықталады, соңынан сол межеден төмен тұрғандардың үлесі есептеледі.
Субъективті өлшем: халық өз жағдайын қалай бағалайды
Зерттеу «Халықтың өмір сапасы» сауалнамасымен толықтырылады. Респонденттер өз материалдық деңгейін «төмен», «ортадан төмен», «орташа», «ортадан сәл жоғары», «жеткілікті», «жоғары» деп бағалайды. Субъективті дерек ресми сандарды түсіндіруге көмектеседі.
Балалардың көпөлшемді кедейлігі
Балаларға қатысты арнайы индекс енгізіледі. Онда білімнің қолжетімділігі мен сапасы, бала бақшаға бару, денсаулық қызметтері, баспана жағдайы (жылыту, кәріз), тамақтану мен киім, қаржылық қолжетімділік, дамытушы ойын мен кітап, бос уақыт және мектеп іс-шараларына қатысу, мереке мен демалыс мүмкіндігі, қарыздарды өтеу мен жиһазды жаңарту секілді тұрмыстық факторлар ескеріледі. Көлікке қолжетімділік (автокөлік/такси) да назарға алынады.
Неге бұл маңызды
Жаңа әдістеме кедейліктің нақты кескінін ашуға, әлсіз топтарды дәл анықтауға және көмекті нысаналы бағыттауға мүмкіндік береді. Шенеуніктер мен сарапшылар халықтың жай-күйін табысқа ғана емес, күнделікті өмір сапасына қарап бағалайды.
Бекітілген құжат 2026 жылғы 16 қаңтардан қолданысқа енді.
Бұл туралы Qamshy.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.
