Jasyl ekonomıka – jaı ǵana uran emes, ınfraqurylym, eksport, jańa tehnologıa. Qazir sheteldik sarapshylar energetıka naryǵyn bolashaqta kim basqaratyny týraly pikir almastyrýda. Al Qazaqstanda bul salaǵa qatysty qandaı ózgerister bar?
Kópten beri Qazaqstan munaı, kómir sekildi klasıkalyq shıkizat kózderimen tanymal. Bul – shyndyq. Eldegi energetıka kózi negizinen dástúrli shıkizat kózine negizdelgen. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha belgilengen qýattylyqtyń qurylymynda 13,8 GVt kómir stansıalaryna, 6,8 GVt — gaz stansıalaryna, 2,5 GVt — iri GES-ke, al jańartylatyn kózdiń úlesi 3,6 GVt qurady.
2025 jyly Qazaqstannyń jalpy elektr energıasyn óndirýdegi "taza" generasıanyń úlesi bir jyl burynǵy 6,43% - ǵa qaraǵanda 7% - ǵa deıin ósti. Sol kezeńde toǵyz jańa JEK nysany iske qosyldy jáne jańartylatyn energıanyń jalpy belgilengen qýaty shamamen 3,5 GVt-qa jetti. Jasyl ekonomıka endi ǵana damı bastaǵan el úshin bul aıtarlyqtaı jaqsy kórsetkish.
Ekonomıkanyń jańa arhıtektýrasy
Jasyl ekonomıkanyń damýy tek kún panelderi men jel dıirmenderine deıin azaıtýdan turady deý qate pikir. Shyn máninde jasyl ekonomıka degen áldeqaıda keń uǵym. Bul elektr jelilerin jańǵyrtý, energıa jınaqtaýshylar, jańa ónerkásiptik kooperasıa, jasyl qarjylandyrý jáne syrtqy naryqtarǵa shyǵý endi shıkizatpen ǵana emes, sonymen qatar jańa erejeler boıynsha óndirilgen elektr energıasymen de baılanysty.
Mysaly, qýattylyǵy 2640 MVt Ekibastuz GRES-3 qurylysy boıynsha qýattylyǵy 700 MVt Kýrchatovta kómir stansıasyn salýǵa shart jasaldy. Qazir Kókshetaý, Semeı jáne Óskemende JEO jobalary iske asyrylýda. Aǵymdaǵy jyly 9 energoblokty, 55 qazandyqty jáne 51 týrbınany kúrdeli jóndeý josparlanǵan, bul el boıynsha JEO tozýyn 61% - dan 59% - ǵa deıin tómendetýge múmkindik beredi.
2026 jylǵy naýryzda Qazaqstanda Ázirbaıjanmen jáne Ózbekstanmen jasyl energıa óndirý jáne berý salasyndaǵy strategıalyq áriptestik týraly kelisim ratıfıkasıalandy. Jobanyń máni Qazaqstan men Ózbekstannan Ázirbaıjanǵa Kaspıı túbi boıynsha joǵary vóltty tereń sý kabeli arqyly elektr energıasyn berý, sodan keıin marshrýtty eýropalyq naryqqa shyǵatyn keń dálizge biriktirý bolyp tabylady. Sonymen qatar, eki halyqaralyq bank daıyndyq kezeńine granttyq qarjylandyrýdy usynýǵa daıyn ekendigin rastady. Al 2025 jyldyń 1 shildesinde úsh eldiń júıelik operatorlary Green Corridor Alliance birlesken kásipornyn qurdy.
Osylaısha, Qazaqstan shıkizat óndirýshiniń ǵana emes, sonymen qatar jasyl elektr energıasynyń transshekaralyq saýdasynyń qatysýshysynyń da jańa rólin synap jatyr dep aıtýǵa bolady.
