Abaı ýnıversıtetinde «Kóshpendilik – mádenıet pen órkenıet túri: zamanaýı paıymdaý» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensıa ótti. Halyqaralyq ǵylymı basqosý álem qyzyǵýshylyǵyn tanytyp otyrǵan nomadism órkenıetiniń tarıhı-mádenı murasyn zerdeleýge, onyń adamzat mádenıetindegi ornyn aıqyndaýǵa jáne dástúrli qundylyqtardy qazirgi zaman turǵysynan jańasha paıymdaýǵa arnaldy.
Kóshpendiler mádenıetin zertteýge arnalǵan halyqaralyq konferensıa memleket jáne qoǵam qaıratkeri Murat Áýezov atyndaǵy májilis zalynyń tusaýkeserimen bastaldy. Jıynnyń saltanatty ashylýynda Abaı atyndaǵy QazUPÝ-dyń Akademıalyq máseleler jónindegi prorektory Baný Narbekova, Murat Áýezovtiń qyzy Zıfa-Alýa Áýezova, «Kóshpendiler. Estetıka» kitabynyń teń avtory, ónertaný ǵylymdarynyń doktory, profesor Asıa Muhambetova jáne «Jas tulpar» qozǵalysynyń ókili, tarıhshy Marat Sembın sekildi belgili tulǵalar sóz sóıledi. Basqosýda otandyq jáne sheteldik ǵalymdar, zertteýshi, mádenıet pen óner qaıratkerleri kóshpendiler órkenıetiniń san qyrly erekshelikteri týraly ǵylymı baıandamalar jasady.
Jalpy, konferensıa 1976 jyly jaryq kórgen «Qazaqtyń dástúrli óneri arqyly álemdi taný. Kóshpendiler. Estetıka» ǵylymı monografıasynyń jaryq kórgenine 50 jyl tolýyna oraı uıymdastyrylyp otyr. Búginde jahandaný, mádenı biregeılik, ekologıalyq syn-qaterler jáne sıfrlyq tehnologıalar dáýirinde kóshpeli murany durys túsiný basty nazarda qaraldy.
Shara barysynda 50 jyl buryn jaryq kórgen kitaptyń túpnusqa mátini negizinde ázirlengen «Kóshpendiler. Estetıka. Qazaqtyń dástúrli óneri arqyly álemdi taný» ujymdyq monografıasynyń qazaq tilindegi aýdarmasy men orys tilindegi jańa basylymynyń tusaýy kesildi. Týyndy kóshpendiler mádenıetiniń jahandyq damýǵa qosqan úlesine, estetıkalyq erekshelikterin zerdeleýge jáne onyń rýhanı murasyn keńinen tanytýǵa baǵyttalǵan mańyzdy ǵylymı eńbek retinde tanystyryldy.
Plenarlyq otyrysta kóshpendi men qalalyq mádenıetterdiń ózara baılanysy, túrki halyqtarynyń tarıhı tájirıbesi, kóshpendiler dúnıetanymnyń fılosofıalyq negizderi jáne dástúrli mádenıettiń qazirgi qoǵamdaǵy kórinisi sekildi ózekti máseleler aıtyldy. Nıderland, Shvesıa, Ózbekstan, Qyrǵyzstan jáne basqa da elderden qatysqan ǵalymdar men zertteýshiler óz baıandamalarynda kóshpendiler mádenıetiniń búgingi kúnmen tarıhı sabaqtastyǵy jáne órkenıettik mańyzy jóninde ǵylymı turǵydan saralap berdi. Máselen, ónertaný kandıdaty, Ózbekstan Respýblıkasy Mádenıet mınıstrligi janyndaǵy Mádenıettaný jáne materıaldyq emes mádenı mura ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Aleksandar Djýmaevtyń «Ortalyq Azıanyń kóshpendi jáne qalalyq mádenıetteriniń birligi týraly taǵy bir ret» atty baıandamasy kópshilikke erekshe áser qaldyrdy.
Konferensıa aıasynda eki baǵyt boıynsha seksıalyq otyrystar uıymdastyryldy. Birinshi seksıa «Kóshpelilik órkenıettik fenomen retinde: tarıh, mádenıet, dúnıetanym jáne materıaldyq mura» taqyrybyna arnalsa, ekinshi seksıa «Qazirgi álemdegi kóshpeli mura: saqtaý, tanystyrý jáne jańasha paıymdaý» máselelerin qamtydy. Onda sheteldik jáne otandyq ǵalymdar onlaın, oflaın túrde óz pikirlerin bildirdi.
Bul is-shara kóshpendiler órkenıetiniń tarıhı sabaqtastyǵyn tereń túsinýge, ulttyq mádenı murany ǵylymı negizde zerdeleýge jáne ony halyqaralyq deńgeıde tanytýǵa múmkindik bergeni anyq. Sonymen qatar basqosý ǵalymdar arasyndaǵy tájirıbe almasýdy nyǵaıtyp, Qazaqstannyń tarıhı-mádenı murasyn qazirgi zaman talaptaryna saı zertteý men nasıhattaýdyń mańyzyn aıqyndady.
Nomadism órkenıetiniń tarıhı-mádenı murasyn, dúnıetanymdyq negizderin, rýhanı qundylyqtaryn jáne olardyń qazirgi qoǵamdaǵy mańyzyn jan-jaqty talqylaǵan halyqaralyq jıyn qortyndysynda pánaralyq ǵylymı zertteýlerdi damytý, tarıhı-mádenı murany saqtaý jáne ony keńinen dáripteý qajettigi jóninde arnaıy Qarar qabyldandy.
«Abai University» medıa ortalyǵy
