Qazaqtyń joǵary bilim tarıhyn Abaı ýnıversıtetiniń shejiresinen bólip qaraı almaımyz. Óıtkeni onyń ǵasyrǵa jýyq ǵumyry – bir ýnıversıtettiń ǵana júrip ótken joly emes, Qazaqstan joǵary bilim berý júıesiniń, ulttyń bilimge umtylysy men ǵylymǵa bet burysynyń, pedagogıka mektebiniń qalyptasýynyń aınasy. Elimizde birinshi qazanda atalyp ótetin QR Joǵary bilim qyzmetkerleri kúni merekesiniń Abaı ýnıversıtetimen baılanysty ekenin bireý bilse, bireý bilmeıdi.
1928 jylǵy 1 qazanda Almatyda Abaı atyndaǵy QazUPÝ eń birinshi «Qazaq memlekettik ýnıversıteti» degen ataýmen shańyraq kóterdi. Alǵashqy 124 stýdent bilim jolyna qadam basyp, qazaq dalasyndaǵy joǵary mekteptiń jańa dáýiri osylaı bastaldy. Sol tarıhı bastaý keıin talaı býynnyń taǵdyrymen sabaqtasyp, eldiń bilim keńistigine tamyr jaıdy.
Oqý ornynyń alǵashqy rektory Sanjar Asfendıarov bastaǵan sol kezeńdegi zıaly qaýym ókilderi bilim ordasynyń irgesin bekemdep qana qoımaı, onyń rýhanı bolmysyn qalyptastyrdy. Ahmet Baıtursynuly, Oraz Jandosov, Sáken Seıfýllın, Halel Dosmuhamedov, Temirbek Júrgenov syndy tulǵalar dáris oqyp, jas urpaqtyń tanym kókjıegin keńeıtti. Muhtar Áýezov, Qudaıbergen Jubanov, Sársen Amanjolov, Álimhan Ermekov sekildi ǵalymdardyń ǵylymı-shyǵarmashylyq izderi de osy qara shańyraqtyń tarıhymen astasyp jatyr.
1930 jyly oqý orny muǵalim daıarlaýdyń irgeli mektebine retinde pedagogıkalyq ınstıtýt arnasyna bet burdy. 1935 jyly oǵan qazaqtyń uly oıshyly Abaı Qunanbaıulynyń esimi berildi. Ýnıversıtet uly ǵulama aqynnyń esimin alǵan tuńǵysh nysan ekenin de aıta ketýimiz kerek. Sodan beri hákim Abaıdyń aty men aǵartýshylyq uǵymy bilim ordasynyń taǵdyrymen birge órilip keledi.
Qara shańyraqtyń qadiri tereńde jatyr. Ýnıversıtetten osy kúnge deıin 250 myń jýyq túlek qanattanyp, eldiń ár qıyrynda qyzmet etti. Biri aýyl mektebinde shákirt tárbıeledi, biri ǵylymnyń sony soqpaǵyna tústi, endi biri rýhanıattyń damýyna eńbek sińirdi. Sóıtip, ulaǵat ustahanasynan bastalǵan bilim joly Qazaqstannyń talaı óńirine taraǵan ustazdyq shejirege aınaldy.
2024 jyly 1 qazan – QR Joǵary bilim qyzmetkerleri kúni retinde kásibı merekeler tizimine engeni belgili. Bul arnaýly datanyń elimizdegi tuńǵysh joǵary oqý orny – Abaı ýnıversıtetiniń týǵan kúnine baılanysty ekenin kóp adam bile bermeıdi. Bul Qazaqstannyń túkpir-túkpirinde JOO-larda qyzmet etip júrgen oqytýshy-profesorlar men qyzmetkerlerge kórsetilgen qurmet eken anyq.
Ótken ǵasyrda 124 stýdentpen bastalǵan bilim joly qazirgi tańda úlken ǵylymı-pedagogıkalyq keńistikke ulasty. Búginde qasıetti qara shańyraq álemdik ýnıversıtetter belsene qatysatyn «QS World University Rankings», «Times Higher Education» jáne «UI GreenMetric World University Rankings» syndy jahandyq halyqaralyq reıtıńterinde bilim sapasy men ǵylymı áleýetin turaqty dáleldep keledi. Pedagogıkalyq bilim berý jáne oqytý baǵyty boıynsha Orta Azıa men Qazaqstanda kóshbasshy. Alda Qazaq ulttyq pedagogıkalyq Zertteý ýnıversıtetine aınalý strategıalyq mejesi tur.
98 jyl – ótkendi qorytyndylaıtyn ári keleshekke baǵyt belgileıtin tarıhı beles. Qara shańyraq zamanaýı pedagog daıarlaý, pedagogıkalyq bilim berý salasyna ǵylymı negizdelgen jańalyqtar engizý, jasandy ıntellekt múmkindikterin ıgerý, ulttyq pedagogıka men álemdik tájirıbeni sabaqtastyrý sekildi jańa mindetterdi júzege asyrmaq. Demek, Abaı ýnıversıteti Tulǵa ǵana emes, tulǵa tárbıeleıtin Ustaz qalyptastyratyn mısıasynan aınymaq emes.
«Abai University» medıa ortalyǵy
