Qazaqstandyq ǵalymdar VR jáne Ar oıyndaryn tek oıyndar úshin ǵana emes, medısına men bilim úshin de damytýda. Immersıvti tehnologıalar — vırtýaldy (VR), tolyqtyrylǵan (AR) jáne aralas shyndyq (MR) — Qazaqstanda birtindep geımdevten asyp túsedi. Bul baǵyttyń izasharlarynyń biri 2020 jyly ashylǵan aralas shyndyq zerthanasy (Mixed Reality Lab) boldy Halyqaralyq aqparattyq tehnologıalar ýnıversıteti Almatyda.
Búgingi tańda zerthananyń portfolıosynda medısınalyq joǵary oqý oryndaryna, murajaılarǵa jáne bilim berý mekemelerine arnalǵan jobalar bar. Komanda jumysy týraly Digital Business basylymyna zerthana qyzmetkerleri: Dana Soı, Jiger Bolatov, Madına Ipalakova jáne Evgenıa Daıneko aıtyp berdi.
Jobanyń tarıhy 12 jyldan astam ýaqyt buryn Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń fızıka vırtýaldy zerthanalaryn qurý grantynan bastaldy. Bul aldymen stýdentter kompúterde eksperımentter júrgize alatyn 2D platformasy boldy.
Keıinirek komanda VR baǵytyn belsendi túrde damyta bastady jáne alǵashqy Oculus garnıtýralaryn satyp aldy. Ýaqyt óte kele jobalar men jabdyqtardyń kóptigi sonshalyq, tolyqqandy zerthana paıda boldy. Negizgi baǵyttardyń biri medısına boldy. Ǵalymdar qalypty jáne patologıalyq jaǵdaılarda júrek-qantamyr júıesiniń VR beıneleýin jasady, sodan keıin koronarlyq arterıalardy stentteýge úıretý úshin trenajer ázirledi.
Bolashaq hırýrgtar qaýipsiz vırtýaldy ortada áreketter tizbegin jattyqtyra alady. Joba sonymen qatar púlsasıa men qan parametrleriniń ózgerýin eskere otyryp, qan aǵymynyń matematıkalyq modelin engizdi. Jumys granttyq qarjylandyrý aıasynda birneshe jyl boıy júrgizildi jáne búgingi kúnge deıin jalǵasýda.
Murajaıdy sıfrlandyrý taǵy bir joba Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner murajaıymen birlesip júzege asyrylýda. Komanda jasandy ıntellekt elementteri bar mobıldi qosymshany ázirledi: kelýshiler kamerany eksponatqa aparyp, avtor men jumys týraly aqparat ala alady. Keıbir nysandardyń 3D modelderi de qoljetimdi.
Meta University jáne Meta Hospital qazir zerthana eki úlken tujyrymdamany damytýda.
Meta University bilim berý prosesine ımmersıvti tehnologıalardy engizýdi qamtıdy: onlaın kýrstar, VR trenajerleri jáne qyzmetkerlerdiń ǵylymı zertteýlerine negizdelgen trenajerler.
Meta Hospital medısınaǵa baǵyttalǵan. Mysaly, covid-19 pasıentterin qalpyna keltirýge arnalǵan tynys alý maskasy jattyǵýlarǵa degen yntany arttyrý úshin oıyn VR elementterimen tolyqtyryldy. Bolashaqta mundaı sheshimderdi pasıenttiń jaǵdaıyn qashyqtyqtan baqylaýmen tolyqtyrýǵa bolady.
Áleýet pen syn-qaterler Evgenıı Daınekonyń aıtýynsha, Qazaqstan ázirge tehnologıalyq kóshbasshylardan — Qytaı, Ońtústik Koreıa jáne Japonıadan tómen. Halyqaralyq konferensıalarda qazaqstandyq zertteýshiler elimizdiń jalǵyz ókili bolyp tabylady.
Alaıda, tehnologıa qol jetimdi bola bastady: VR jabdyqtaryn qazir el ishinde satyp alýǵa bolady jáne Bıznestiń baǵytqa degen qyzyǵýshylyǵy artyp keledi. Damýdy jedeldetý úshin ǵalymdar qurylǵylardyń jergilikti óndirisin bastaý jáne bilim berý men ındýstrıaǵa ımmersıvti sheshimderdi belsendi engizý mańyzdy dep sanaıdy.
Sonymen qatar, olar: ınovasıa ǵylymı zertteýler men testileýge negizdelýi kerek. Zerthananyń jaqyn josparlary — ǵylymı jumystardy qorǵaý, jańa stýdentterdi tartý jáne qoldanbaly máselelerdi sheshý úshin bıznespen yntymaqtastyqty keńeıtý.
