Musylman úmbetiniń eń ulyq merekesi – qasıetti Qurban aıt taıap qaldy. Kúlli adamzatty izgilik pen birlikke, meıirim men qanaǵatqa úndeıtin, júrekterdi jaqyndatyp, aǵaıyn arasyndaǵy baýyrmaldyqty arttyratyn erekshe rýhanı kezeńniń mán-mańyzy erekshe. Qurban aıt merekesi qoǵamdaǵy meıirim men qaıyrymdylyqty arttyryp, aýyzbirshilikti nyǵaıta túsedi.
Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń bekitken kestesine sáıkes, bıyl qasıetti Qurban aıt merekesiniń alǵashqy kúni 27 mamyrǵa (sársenbi) sáıkes kelip otyr. Elimizde bul kún resmı demalys kúni bolyp bekitildi. Aıtýly meıram dástúr boıynsha úsh kúnge sozylady.
Bıylǵy merekeni uıymdastyrý jumystary zaman talabyna saı júrgizilip jatyr. Halyqqa qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda arnaıy mal soıý oryndary belgilenip, sanıtarlyq talaptar kúsheıtildi. Sonymen qatar, ýaqyty tyǵyz nemese múmkindigi shekteýli azamattar úshin qashyqtan qurbandyq shalýǵa múmkindik beretin onlaın platformalar da belsendi jumys istemek.
Jyl saıyn bul meıram jaqyndaǵanda qoǵamda birneshe mańyzdy másele kóteriledi. Ásirese, bazardaǵy mal baǵasynyń negizsiz ósýi, halyqtyń saýap úshin nesıe alyp qaryzdanýy jáne sońǵy kezderi trendke aınalǵan onlaın qurbandyq shalýdyń tóńireginde suraq kóp. Meıram tek et taratý naýqanyna aınalyp ketpeýi úshin ne isteýimiz kerek?
Osy jáne ózge de ózekti saýaldardyń jaýabyn bilý úshin Qamshy.kz aqparat agenttigi Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasyna resmı túrde saýal joldady.
– Aıt jaqyndasa, bazarda mal baǵasy sharyqtap ketedi. Osy oraıda, saýdagerlerdiń baǵany qoldan ósirýi sharıǵatqa qanshalyqty saı?
– Qurban aıt merekesi qarsańynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń Tóraǵasy, Bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanuly jyl saıyn kásip ıelerin mal baǵasyn negizsiz kótermeýge, halyqqa qolaıly jaǵdaı jasaýǵa úndep keledi.
– Qazir halyq arasynda qurbandyq shalý úshin nesıe alatyndar nemese qaryzǵa batatyndar bar. Shamasy jetpese de, bulaı etý durys pa?
– Hanafı mázhaby boıynsha qurban aıt kúnderi (bıyl mamypdyń 27,28,29 kúnderine saı keledi) qurbandyq shalýǵa shamasy kelgen dáýletti, ıaǵnı negizgi qajetinen tys zekettiń nısap mólsherine jetken (nısap mólsheri – 85 gram altynǵa, ıakı sonyń qunyna teń keletin qarajat, sondaı-aq, 40 qoı, 30 qaramal, 5 túıe), azat, balıǵat jasyna jetken, aqyl-esi durys, qurban aıt ýaqytynda jolaýshy bolmaǵan musylmanǵa qurban shalý – ýájip. Nısap mólsherine jetetin qarajaty joq nemese qaryzy bar adamǵa qurban shalý mindetti bolmaıdy. Nesıe alyp qurban shalýǵa tyıym salynady.
– Alys sheteldegi nemese elimizdiń basqa óńirlerindegi muqtaj jandarǵa onlaın túrde mal atap, soıǵyzý arqyly sharıǵattaǵy sharttary tolyq oryndala ma?
– Qurbandyq shalatyn adam qurbandyq shalý isin basqa bireýge tapsyrýyna bolady. Iaǵnı, qurbandyq shalatyn adam aqshasyn jiberip, maldy satyp alýǵa jáne ony baýyzdaýǵa bireýdi ókil ete alady. Jábırden jetken rıýaıatta:
«Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) alpys úsh túıeni qurbandyqqa shalyp, qalǵanyn baýyzdaýdy Alıge tapsyrdy» (Mýslım), – delingen.
Arnaıy baryp qurban shalýǵa múmkindigi bolmaǵan azamattar qurban.muftyat.kz saıty arqyly qurbandyq malyn tańdap, tólem jasaı alady. Qurbandyq shalynǵannan keıin tapsyrys bergen kisige beıneesep joldanady.
– Qurban aıtta tek et taratýdan bólek, qandaı kómek kórsetse bolady? Mysaly, muqtaj otbasylardyń qajettilikterin alyp berse, atap aıtsaq, oqý quraldaryn, kıim-keshekterin nemese emge kerek qarajatynyń bir bóligin tóleý arqyly óteýge bola ma?
– Iá, jańa aıtqandaı sonymen qatar halyq tarapynan tapsyrylǵan qurbandyq eti Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń «Zeket jáne qaıyrymdylyq» qory arqyly muqtaj jandarǵa úlestiriledi. Ótken jyly 81 793 otbasyǵa qurbandyq eti taratylǵan.
Qurban aıt ýaqytynda negizgi mindet – qurban shalý. Osyǵan oraı halyq týma-týysqa jáne muqtaj jandarǵa et taratyp, saýapty iske kóbirek kóńil bóledi. Al budan ózge de qaıyrymdylyq amaldaryn qatar atqarý – nur ústine nur.
– Qazirgi tańda qurbandyq shalý sátin, taratylǵan et pen qaıyrymdylyq sátterin foto-vıdeoǵa túsirip, áleýmettik jelilerge jappaı júkteý trendke aınaldy. Saýapty amaldy bulaısha jarıa etý (rıa jasaý) qurbandyqtyń qabyl bolýyna áser ete me?
– Árbir amal nıetke baılanysty bolǵandyqtan, foto-vıdeoǵa túsirý máselesi de nıetke qaraı baǵalanady. Eger ondaǵy maqsat – ózgelerdi jaqsylyqqa yntalandyryp, qaıyrymdy iske úndep, qulshylyqqa jigerlendirý bolsa, munyń jóni bólek. Degenmen, ár adam rıadan saqtanyp, yqylasty basty nazarda ustaýy qajet.
– Qazaqstanda bizden bólek basqa da ult ókilderi turady. Qurban aıt meıramynda ózge din ókilderine (hrıstıan, býddıst jáne t.b.) nemese din ustanbaıtyn kórshi-qolańǵa qurbandyq etinen dám tatqyzýǵa, olardy qonaqqa shaqyrýǵa bola ma? Bul bizdiń qoǵamdaǵy birlik pen tatýlyqqa qalaı áser etedi?
– Ózge din ókilderine qurbandyq etin úılestirýge ábestik joq. Bul áreket bir shetinen saýap, ekinshiden ózge dindegilerdiń Islamǵa degen jaqsy kózqarastary qalyptasýyna septigin tıgizýi múmkin. Qonaqqa shaqyryp dám tattyrýǵa bolady – Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń sharıǵat jáne pátýa bólimi saýaldarǵa osylaı jaýap berdi.
Biz naryqtyń zańy qatal, tehnologıanyń damý aǵyny qatty, materıaldyq qundylyq qana alǵa ozǵan dáýirge «jutylyp» baramyz ba? Ulyq meıramdy jeke bastyń paıdasyna aıyrbastap jibergen joqpyz ba?
Jyl saıyn Aıt jaqyndaǵanda bazardaǵy mal baǵasynyń sharyqtap ketetini jasyryn jaıt emes. Saýap izdep, qulshylyq qylatyn qasıetti sátte qaımana jurttyń qaltasyn qaǵyp, nápsini alǵa ozdyrýdy ımannyń belgisi deýge negiz joq.
Búgingi sıfrlyq dáýirdiń jemisi – onlaın qurbandyq shalý jobalary utymdy sheshim. Adam jumysyn aıtarlyqtaı jeńildetedi. Biraq telefonnyń arǵy jaǵynda otyryp, bir batyrmany basa salý – Qurban aıtqa tikeleı aralasatyn, aǵaıynnyń esigin ashyp kórisetin, balalar «aıttyq» surap máre-sáre bolatyn qazaqy, jyly dástúrin sýytyp jibermeýi tıis. Bul kúnderi tek et taratýmen shektelmeı, jetimderdiń basynan sıpap, jalǵyzbasty qarttardyń kóńilin aýlaý, naýqastardyń emine qol ushyn sozý sekildi aýqymdy áleýmettik izgilikti kóbeıtsek – meıramnyń nury da, quny da artpaq.
Qurban aıt – bazardaǵy baǵa jarysy da, et úshin talas ta emes. Adamgershilik synalatyn, júrekter tazaryp, baýyrmaldyq bekıtin mereke.
Nıetterińiz qabyl, Qurban aıt múbárak bolsyn!
