Adam balasynyń oı-órisin keńeıtip, tanymyntereńdetetin qasıetti qural bolsa, ol – sózsiz, kitap. Kitap oqý isine elimiz erekshe mán berip, jappaı kitap oqıtyn ultqa aınalý prosesi qarqyndy túrde júrip jatyr. Sáıkesinshe tutas bir qoǵamdyq qozǵalys qalyptasty. Ultyń rýhanı tutastyǵyn saqtaý jolynda memleket tarapynan kitap oqý mádenıetin qalyptastyrý týraly mańyzdy mindetter júktelgen edi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasy elimizdiń túkpir-túkpirin qamtyp, kitap oqıtyn oqyrmandardyń sany aıtarlyqtaı artty. Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen iske asqan «Kitap oqıtyn ult» jobasy búgindeqoǵamnyń bet-beınesin oń baǵytqa ózgerte bastaǵanyn baıqap otyrmyz.
Jobanyń júıeli jumys isteýi úshin arnaıy qurylǵan qoǵamdyq qorlar úılestirýshi mindetin atqaryp, árbir oqyrmannyń jetistigin tirkeıtin biryńǵaı platforma usynǵan. Qazirgi tańda elimizdiń zıatkerlik áleýetin arttyrýǵa baǵyttalǵan aýqymdy respýblıkalyq marafon-jobaǵa qatysýshylar sany 1 425 844 adamdy quraıdy. Sondaı-aq ózge de derekterge kóz júgirter bolsaq, oqylǵan kitaptar sany – 169 286. Qatysýshylar saıtta oqyǵan kitaptary týraly pikir qaldyryp, kitap oqyǵanyn rastaıdy. Búginde saıttaǵy pikirler sany 177 myńnan asqan. Qysqa merzimde el azamattary túgel atsalysqan joba Qazaqstannyń barlyq óńirin qamtyp otyr.
Bul rette Soltústik Qazaqstan oblysynyń nátıjesi erekshe ekenin atap ótken jón. Óńirdegi 20 myńǵa jýyq qatysýshynyń 14 myńnan astamy asa belsendi. Bul respýblıka boıynsha joǵary kórsetkishterdiń biri.
Atalǵan jobanyń bastalýy kitaphana ómirine, kitap dúkenderine jańa lep ákeldi. Uzyn-sonar kezek. Kitap satyp alýshy oqyrmandar sany aıtarlyqtaı artqan. Kóz jetkizý úshin kez kelgen qalanyń kitaphanasyna nemese kitap dúkenine kirseńiz jetkilikti. Qalyń oqyrman qatarynda mektep oqýshylary men stýdentterden bastap, aǵa býyn ókilderi men ardagerler de bar.
Áleýmettik jelide jarıalanǵan jazbalardyń birinde avtor Almatydaǵy kitaphananyń kúndelikti kórinisin kórsetip, jastardyń bilimge umtylysyn atap ótken. Al taǵy bir qoldanýshy kitap dúkenine barǵan sátin bólisip, sóreden kitap tańdap júrgen jastardyń kóptigine nazar aýdarǵan.
«Esh aıqaı-shýsyz, urys-kerissiz, kitaptaryn alyp máz bolyp shyǵyp jatyr uly da, qyzy da. Estigenderim tek: “Keshirińiz, ótip ketsem bola ma?”, “Myna kitapty kóreıin dep edim”», – dep jazdy jeli qoldanýshysy.
Jazba avtory jastardyń kitapqa degen qyzyǵýshylyǵyna súısinip, olardy «kitap oqıtyn urpaq» dep atady. Áleýmettik jelidegi bul jazbalar jastardyń bos ýaqytyn paıdaly ótkizýge, bilimin jetildirýge jáne kitap oqýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp júrgenin kórsetedi. Kitaphana men kitap dúkenderindegi kórinis te oqýǵa degen suranystyń bar ekenin ańǵartady.
Kitaphanalardyń oqý zaldarynan bos oryn tabý da qıyndaǵan. Halyqtyń sanaly túrde bilimge umtylýy – jappaı oqıtyn ult bolýdyń alǵyshartydep bilemiz. Taǵy bir mańyzdy jaıt retinde dúken sórelerindegi klasıkalyq shyǵarmalardyń, tarıhı romandar men zamanaýı eńbektertiń jyldam satylyp jatqanyn atap ótken jón. Aýqymdy mádenı-aǵartýshylyq jobanyń júzege asýyna birneshe iri uıymdar men seriktester muryndyq bolyp otyr. Atap aıtqanda otandyq ádebıetti nasıhattaý men avtorlarǵa qoldaý kórsetý baǵyty boıynsha – Qazaqstan Jazýshylar odaǵy, Kreatıvti ındýstrıalardy damytý qory, sıfrlyq tehnologıalar men zamanaýı platformalar arqyly kitaptardy qoljetimdi etý baǵytynda – Yandex Qazaqstan jáne «Iandeks Knıgı» servısi.
Sondaı-aq joba aıasynda qatysýshylar úshin arnaıy qazaq jáne orys tilderindegi 300-den astam otandyq jáne álemdik ádebıettiń tańdaýly týyndylary usynylǵan. Klasıkalyq shyǵarmalardan bastap zamanaýı prozaǵa deıin qamtyǵan bul tizim ár oqyrmannyń jas ereksheligi men qyzyǵýshylyǵyna saı iriktelgen. Jobaǵa qalaı qatysýǵa bolady? Eń aldymen marafonǵa qatysý úshin qarapaıym qadamdardy oryndaý qajet:
Aıta keteıik, marafon 2026 jyldyń qyrkúıeginen 2027 jyldyń sáýirine deıin jalǵasady. Qatysýshylar ózderiniń jeke kabınetterinde oqyǵan kitaptary boıynsha áserlerimen bólisip, 2027 jyldyń naýryz-sáýir aılarynda qorytyndy testileý men zıatkerlik vıktorınalardan ótedi.
Úzdik nátıje kórsetken qatysýshylar men belsendi oqyrmandar úshin arnaıy aqshalaı syılyqtar qarastyrylǵan:
1-oryn – 600 000 teńge;
2-oryn – 450 000 teńge;
3-oryn – 300 000 teńge.
