Smartfondar men YouTube dáýirinde qazaqstandyq balalar túrli aqparat kózderimen tanys bolady. Tipti keıbir kontent túri balalar úshin zıan bolýy múmkin. Ata-analar men mamandar balalarǵa arnalǵan kontent tek qyzyqty ǵana emes, sonymen qatar balaǵa paıdaly bolýy úshin qandaı bolýy kerek?
Qazaqstandyq mamandardyń aıtýynsha, balalar gadjetterdi 2-3 jastan bastap belsendi qoldana bastaıdy. Mektep jasyna qaraı kóptegen adamdar ınternette kúnine 3-5 saǵat ótkizýdi, negizinen beınelerdi kórýdi ádetke aınaldyrady. Balalar psıhologynyń aıtýy boıynsha ekran ýaqytynyń artyq bolýy jáne mazmundy baqylaýsyz tutyný shoǵyrlaný, uıqy, sóıleý damýy jáne tipti mazasyzdyq problemalaryna ákelýi múmkin.
Balalarǵa paıdaly kontent túri qandaı bolady?
Sarapshylar balalardyń sapaly beıne mazmuny birneshe krıterıılerge sáıkes kelýi kerek ekenin atap ótti:
"Kontent bilim berý baǵytynda bolýy kerek. Bul oqý múltfılmderi, balanyń oılaýyn, sóıleýin, oı-órisin damytatyn tanymdyq shoýlar. Sondaı - aq, bul kontent mádenı jáne ulttyq erekshelikterge: qazaq tilindegi kontent basym bolyp, halqymyzdyń dástúrlerin, Qazaqstannyń tarıhy men qundylyqtaryn beıneleıtinin eskerý mańyzdy", - dep keńes beredi balalar psıhology Irına Naıl.
Sonymen qatar, onyń aıtýynsha, jas ereksheligi de mańyzdy.
"Mazmunnyń jasqa sáıkestigi – bul beınedegi, oıyndardaǵy, kitaptardaǵy, múltfılmderdegi nemese áleýmettik jelilerdegi aqparattyń, vızýaldy beınelerdiń, taqyryptar men maǵynalardyń belgili bir jas kezeńindegi balanyń damýy men qabyldaý deńgeıine sáıkestigi", - dep túsindirdi suhbattasýshy.
Búldirshinderge arnalǵan (0-3 jas):
Mazmun qarapaıym, qaýipsiz, jarqyn, qorqynyshty beınelersiz, túsinikti dybystarmen, kadrlar tez ózgermeıtin bolýy kerek. Negizgi maqsat – agressıvti yntalandyrý arqyly kóńil kóterýdiń ornyna sensorlyq pen sóıleýdi damytý.
Mektep jasyna deıingi balalar úshin (3-6 jas):
Mazmunnyń meıirimdi, túsinikti sújetteri, oqý elementteri (pishinder, túster, sandar), bala tanı alatyn emosıalar bolýy mańyzdy. Zorlyq-zombylyq, qorqynyshty keıipkerler nemese súrrealdy absýrd kórinisteri joq (bul kóp qaralym jınaıtyn vıdeolarda jıi kezdesedi).
Bastaýysh synyp oqýshylary úshin (6-10 jas):
Mazmun qıal, ázil aralas moraldyq beıneler men is-árekettiń túsinikti saldarymen jáne basqalarǵa degen qurmet jaıly tanymdyq negizde bolýy múmkin. Taqyryptar – dostyq, otbasy, oqý, tabıǵat.
Jasóspirimder úshin (11+):
Kontent kúrdeli taqyryptardy qamtysa bolady. Biraq onyń zorlyq - zombylyqty, sýısıdti, destrýktıvti sýbmádenıetterdi, saý emes qarym-qatynastardy nasıhattamaýy jáne jasóspirimge qoldaý kórsetýi mańyzdy. Jasóspirimderge arnalǵan materıaldar salaýatty qarym qatynas, ózin-ózi baǵalaý, ózin-ózi júzege asyrý týraly bolǵany jón.
Qazaqstanda elimizde balalardyń damýyna baǵyttalǵan jergilikti oqytý baǵdarlamalary, múltfılmder men YouTube-arnalar qurylýda. Mysaly, keıipkerler qazaq tilinde sóıleıtin anımasıalyq jobalar týǵan ólkeni zertteıdi, dostaryna kómektesedi jáne mektep pánderin oıyn túrinde meńgeredi. Mundaı bastamalardy mádenıet jáne aqparat mınıstrligi, sondaı-aq jeke óndiristik stýdıalar qoldaıdy.
Alaıda, psıholog mamandardyń aıtýynsha, naryq árdaıym mentalıtet pen tilge beıimdelmegen sheteldik mazmunǵa toly. Sarapshylar mektep jasyna deıingi balalar men bastaýysh synyp oqýshylary úshin kóbirek jergilikti, sapaly mazmun jasaýǵa shaqyrady, ol deńgeıden kem túspeıdi, biraq sonymen birge ulttyq biregeılikti saqtaıdy.
