Bizdiń elde jumys istemeıtin, oqymaıtyn jáne kásibı daıyndyqtan ótpeıtin jastar azaıyp keledi. Ulttyq statısıka búrosynyń málimeti boıynsha, 2020 jyldan 2025 jylǵa deıin NEET dep atalatyn jastardyń úlesi 7,1% - dan 6% - ǵa deıin tómendedi. 2026 jyldyń ekinshi toqsanynda kórsetkish 5,7-ge deıin tómendedi.
NEET (aǵylshyn tilinen not in Education, Employment, or Training — "jumys istemeıtin, jumyssyz jáne oqý aıaqtamaǵan") – bul eńbek qyzmetimen aınalyspaıtyn, bilim almaıtyn jáne kýrstarda biliktiligin arttyrmaıtyn (ádette 15 pen 29 jas aralyǵyndaǵy) jastardyń sanaty.
Energyprom málimetteri boıynsha, absolútti sandarda da ózgerister baıqalady. Eger 2023 jyly NEET sanatynda 15 pen 34 jas aralyǵyndaǵy 394,2 myń qazaqstandyq bolsa, 2026 jyldyń naýryz–maýsymyna qaraı olardyń sany 312,1 myń adamǵa deıin qysqardy. Alaıda, jalpy oń dınamıkanyń artynda elimizdiń ártúrli aımaqtaryndaǵy jastardy jumyspen qamtý, bilimge qol jetkizý jáne múmkindikter máseleleri tur.
Nelikten kórsetkishter ár aımaqta ártúrli?
NEET jastarynyń úlesi salalarda aıtarlyqtaı ózgeredi. 2026 jyldyń ekinshi toqsanynda eń tómengi kórsetkish Abaı oblysynda — 2,6% boldy. Jetisý oblysynda ol 7,8%, al Ulytaý oblysynda — 7,7% jetti.
Jumys istemeıtin jáne oqymaıtyn jastardyń absolútti sany boıynsha Almaty — 33,7 myń adam, Túrkistan oblysy — 31,4 myń adam jáne Astana — 28,9 myń adam kósh bastady.
"Jastar" ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń sarapshylary bul máseleni 13 jyldan astam zerttep keledi. 2025 jylǵy Ulttyq baıandamada olar NEET úlesi men aımaqtardyń ekonomıkalyq damýy arasyndaǵy baılanysty atap ótedi. Qol jetimdi jumys oryndary men bilim alý múmkindigi az bolǵan jaǵdaıda, jastarǵa Mansapty bastaý qıynǵa soǵady.
Mamandar jalpy kórsetkishtiń tómendeýi, onyń ishinde jumyspen qamtý, bilim berý jáne kásiptik baǵdar berý salasyndaǵy memlekettik saıasatpen baılanysty dep sanaıdy. Biraq odan ári ózgerister úshin belgili bir aımaqtardyń erekshelikterin eskeretin baǵdarlamalar, sondaı-aq qoljetimdi taǵylymdamalar, frılans jáne onlaın oqytý qajet.
Jastar jumys isteýge qarsy emes
NEET jastary oqýǵa jáne jumys isteýge qulyqsyzdyǵy úshin jıi synǵa ushyraıdy. Biraq sarapshylar bul toptyń geterogendi ekenin atap kórsetedi. Oǵan áleýmettik osal otbasylardan shyqqan jastar, aýyldar men shaǵyn qalalardyń turǵyndary, múgedekter, sondaı-aq kásibı nemese sıfrlyq daǵdylary joq adamdar kiredi. Olardyń problemalary da ártúrli. Bir adam mektepten keıin ýnıversıtetke túse almady, ekinshisi kolejdi bitirdi, biraq mamandyq boıynsha jumys tappady. Sondyqtan elimizdegi qoldaý sharalary árqashan oń nátıje kórsete bermeıdi.
2026 jyldyń ekinshi toqsanynda Qazaqstanda 5,3 mln-ǵa jýyq jastar boldy, olardyń 3,8 mln-y jumysqa ornalasqan. Sondaı-aq bul sanatqa jatpaıtyn 1,4 mln 16-24 jas aralyǵynda jastar bar. Alaıda, bul olardyń barlyǵy NEET-ke qatysty degendi bildirmeıdi. Mysaly, kúndizgi bólimde oqıtyn stýdentter men densaýlyǵynyń erekshelikteri bar keıbir adamdar jumys kúshinde bolmaýy múmkin, biraq NEET jastary bolyp sanalmaıdy.
Máseleni qalaı sheshýge bolady?
Sarapshylar mobıldi qosymshalar men halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary arqyly áleýmettik kómek kórsetýdi jeńildetýdi usynady. Olar sondaı-aq, ásirese jas áıelder men múgedekter úshin ıkemdi jumyspen qamtýdy keńeıtýdi usynady.
Taǵy bir baǵyt-kásiptik qaıta oqytý jáne qosymsha bilim alý. Jumys taba almaıtyn jastarǵa jańa mamandyqty ıgerýge nemese óz isin bastaý úshin qoldaý alýǵa múmkindik berý mańyzdy.
Mundaı sharalar ásirese jumys oryndary az jáne NEET jastarynyń úlesi joǵary aımaqtar úshin ózekti bolyp tabylady. Jalpy kórsetkishtiń tómendeýi oń úrdis bolyp tabylady, biraq sandardyń artynda ártúrli ómirlik jaǵdaılar tur jáne olardy sheshýge degen kózqaras jastardyń jumys pen bilimnen tys qalýynyń naqty sebepterin eskerýi kerek.
