Elimizdiń jańa energetıkasyn qalaı qurýǵa bolady?

    Ásel Bolatqyzy
    Elimizdiń jańa energetıkasyn qalaı qurýǵa bolady? Foto:

    Qasym-Jomart Toqaevtyń joldaýynda energetıka is júzinde Qazaqstannyń odan ári ónerkásiptik jáne tehnologıalyq ósýiniń negizgi sharttarynyń biri retinde belgilengen. Prezıdent naqty maqsat qoıdy: 2029 jylǵa qaraı el Turaqty energetıkalyq profısıtke shyǵýy kerek. Biraq bul mindettiń artynda salany edáýir keńeıtý tur.

    Ekonomıka úshin jyldyq óndiris kólemi men jańa megavatt qana mańyzdy emes. Qysqy maksımýmdaǵy qýat, jetkilikti rezerv, elektr jelileriniń jaǵdaıy, jańa óndiristerdi qosý múmkindigi jáne aldaǵy jyldarǵa arnalǵan elektr energıasynyń boljamdy quny birdeı mańyzdy.

    Joldaýda Atom jáne zamanaýı kómir generasıasyn, otandyq energetıkalyq mashına jasaýdy, sıfrlyq sheshimder men kásibı kadrlardy damytý erekshe oryn aldy. Bul jeke salalyq jobalardyń jıyntyǵyn emes, jańa óndiristik saıasattyń negizin quraıdy, onda generasıa, jeliler, jabdyqtar óndirisi, ǵylym jáne ınjenerlik quzyretter sınhrondy túrde damýy kerek. Prezıdent alǵa qoıǵan energetıkalyq mindetterdi ekonomıkanyń ósýin qamtamasyz etetin turaqty júıege aınaldyrý týraly  "Atameken" UKP Basqarýshy dırektory Jaqyp Haırýshev pikir bildirdi.

    - Qasym-Jomart Toqaev 2029 jylǵa qaraı turaqty energoprofısıtke shyǵý mindetin qoıdy. Bul kórsetkish generasıanyń ósýin ǵana emes, sonymen qatar ekonomıkany energıamen jabdyqtaýdyń naqty senimdiligin qalaı kórsetedi?

    - Men úshin bul túbegeıli aıyrmashylyq. Prezıdent tipti elde óndirilgen 123 mıllıard kVt / saǵ energıa júıesiniń jetkiliktiligin bildirmeıtinin aıtqan kezde myń ret durys aıtady.

    Ekonomıka úshin jyldyq óndiris kólemi ǵana mańyzdy emes. Qysqy maksımýmda qandaı qýat bar ekenin, rezerv jetkilikti me, jeliler elektr energıasyn qajetti jerge jetkize ala ma jáne nátıjesinde energıamen jabdyqtaý quny qandaı bolatynyn túsiný kerek.

    Sondyqtan Qasym-Jomart Toqaevtyń 2029 jylǵa qaraı turaqty energetıkalyq profısıtke qol jetkizý jónindegi mindeti ýaqtyly jáne strategıalyq mańyzdy bolyp tabylady. Ony dáıekti iske asyrý úshin qurylysty, qarjylandyrýdy jáne jańa qýattardy biryńǵaı kestege engizýdi baılanystyrý qajet.

    Boljaldy balanspen birge, meniń oıymsha, Elektr energetıkasy obektilerin ornalastyrýdyń múldem jańa bas sqemasy qajet. Ol tolyǵymen ınjenerlik suraqtarǵa jaýap berýi kerek: generasıany qaıda salý kerek, qandaı jelilik toraptardy kúsheıtý kerek, qansha manevrlik qýat, rezervter, dıskiler jáne jıilikti basqarý qajet.

    Munyń bárin ónerkásipti, qalalardy, derekter ortalyqtaryn damytýdyń jáne ekonomıkany odan ári elektrlendirýdiń birneshe senarıleri boıynsha esepteý qajet.

    10-15 bes jyl buryn elektrmen jabdyqtaýdyń tolyq qunyn boljaý qajet. Bıznes úshin onyń elektr qýaty bar-joǵyn ǵana emes, sonymen qatar qandaı baǵamen ekenin túsiný mańyzdy.

    Dál osy júıeli tásil Prezıdent alǵa qoıǵan mindetti barynsha tolyq iske asyrýǵa jáne odan ári ónerkásiptik ósý úshin senimdi energetıkalyq negiz qurýǵa múmkindik beredi.

    –  Joldaýda Atom, kómir jáne jańartylatyn generasıa birtutas júıeniń elementteri retinde qarastyrylady. Nelikten mundaı energıa teńgerimi Qazaqstan úshin eń utymdy?

    – Bul tásildiń artyqshylyǵy –  biz kómirge, atomǵa, gazǵa nemese jańartylatyn kózderge qarsy emespiz. Prezıdent pragmatıkalyq modeldi usynady, onda generasıanyń ár túri jalpy elektr júıesinde óz qyzmetin atqarady.

    Qazirgi zamanǵy kómir generasıasy Qazaqstan úshin energetıkalyq táýelsizdik pen ónerkásiptik damýdyń mańyzdy rezervi bolyp qala beredi. Ulttyq joba jalpy qýattylyǵy shamamen 7,8 GVt obektilerdi salýdy jáne jańǵyrtýdy kózdeıdi.

    Bul ótken ǵasyrdyń tehnologıalary týraly emes. Energıa bloktarynyń zamanaýı parametrleri, tıimdi tazartý júıeleri, Avtomattandyrý jáne shyǵaryndylar boıynsha qatań normatıvter kómir generasıasyn túbegeıli basqa tehnologıalyq deńgeıge shyǵarýǵa múmkindik beredi.

    Sonymen qatar, elge manevrlik urpaq qajet. Ol júktemeniń aýytqýyn óteıdi, rejımderdi retteýge qatysady jáne elektr jelisiniń turaqtylyǵyn saqtaıdy.

    Kún jáne jel stansıalary jelilik sheshimdermen, dıskilermen jáne basqa ıkemdilik kózderimen birge damýy kerek. Kásiporyndardaǵy jergilikti qondyrǵylardy qosa alǵanda, taratylǵan energetıka da perspektıvaly.

    Atom energetıkasy jeke strategıalyq mańyzǵa ıe. AES salý týraly sheshim Qazaqstan úshin sapaly jańa betti ashady. Bul uzaq merzimdi bazalyq generasıa, jańa ınjenerlik quzyretter jáne josparlaýdyń múldem basqa kókjıegi.

    Prezıdent elý jyldan keıin atom stansıalaryn otynmen qalaı qamtamasyz etý týraly máseleni negizdi túrde kóterip, ýrannyń strategıalyq rezervin qurýdy qarastyrýdy usyndy.

    Bul, meniń oıymsha, óte durys uzaq merzimdi tásil. Energetıkada sheshimder ondaǵan jyldar buryn qabyldanady, sondyqtan Qasym-Jomart Toqaevtyń ustanymynyń myqty tusy eldiń bolashaq energetıkalyq teńgerimine keshendi kózqarasta jatyr.

    – Prezıdent kásibı kadrlarǵa erekshe nazar aýdardy. Nelikten búginde adamı kapıtal jańa qýattar men jeliler sıaqty energetıkalyq saıasattyń mańyzdy elementine aınalýda?

    – Óıtkeni eń zamanaýı stansıalar men jelilerdi salýǵa bolady, biraq olardyń senimdi jumysyn ondaǵan jyldar boıy adamdar qamtamasyz etip keledi. Prezıdent buǵan erekshe nazar aýdardy.

    Qazaqstanda elektr stansıalary men jelilerde jıyrma, jıyrma bes jáne odan da kóp jyl jumys istegen ınjenerler bar. Olar jobalaý, jóndeý jáne paıdalaný kezindegi qatelikterdiń baǵasyn biledi, birneshe jylytý kezeńinen ótti.

    Meniń oıymsha, kelesi mańyzdy qadam – bul kásibı tájirıbeni kásiporyndarda da, memlekettik sheshimder qabyldaýda da keńinen qoldaný.

    Men energetıkalyq kásiporyndardy beıindi bilimi men óndiristik tájirıbesi bar kásibı energetıkter basqarýy tıis ekenine senimdimin. Bul talapty memlekettik organdarda beıindi basshylardy taǵaıyndaý kezinde de eskerý qajet.

    Salalyq biliktilik krıterııleri, bolashaq basshylardyń kadrlyq rezervi jáne olardy qosymsha basqarýshylyq daıarlaý baǵdarlamalary qajet.

    Qatysty tegter :

    Qatysty Maqalalar