Qazaqstanda ǵalym bolý tek bedeldi ǵana emes, sonymen qatar paıdaly bolady. Memleket qatań toptamany engizý arqyly oıyndy ózgertedi: ǵylymı ıdeıa-kommersıalyq startap-ónerkásiptik engizý. "Ǵylym jáne tehnologıalyq saıasat týraly" jańa zań akademıalyq zertteýlerdi ekonomıkanyń naqty sektorymen baılanystyratyn kópir boldy. Zańnamalyq novelalar zertteýshilerdiń quqyqtaryn qalaı qorǵaıdy jáne aımaqtarda shıkizat sektoryn yǵystyrýǵa qabiletti tehnologıalyq habtar týraly aqparatty oqyrman nazaryna usynady.
Búginde Qazaqstan ǵylymı salanyń túbegeıli qaıta qurylýyn bastan keshýde. Eger buryn ǵylym sýbsıdıalaý salasy retinde qabyldansa, onda 2024 jyly qabyldanǵan zańnamalyq ózgerister ıntellektti naqty kapıtalǵa aınaldyrýǵa baǵyttalǵan. "Ǵylym jáne tehnologıalyq saıasat týraly" zań zerthanalyq zertteýler men óndiristik sehtar arasyndaǵy kópir boldy. Memleket ınstıtýttardyń qarapaıym mazmunynan naqty ekonomıkalyq mindetterdi sheshýge arnalǵan maqsatty tapsyrysqa kóshedi.
- Ǵalymdardyń mártebesin kóterý. Zań joǵary dárejeli syılyqaqylar júıesin engizdi jáne áleýmettik kepildikter berdi. Bul ǵylymdy jastar arasynda tanymal etý úshin óte mańyzdy: zertteýshiniń mansaby bedeldi ǵana emes, sonymen birge qarjylyq jaǵynan da turaqty bolyp keledi.
- Ortalyqsyzdandyrý jáne ıkemdilik. Ulttyq Ǵylym Akademıasynyń (QR UǴA) ókilettikteri keńeıtildi. Endi bul ǵylymı oıdyń ortalyǵy, ol zertteýlerdi úılestirip qana qoımaı, olardyń ekonomıkada qoldanylýyna saraptamalyq baǵa beredi.
Komersıalandyrý: patentten paıdaǵa
Jańa túzetýler ár granttyń nátıjesin monetızasıalaýǵa baǵyttalǵan. Ǵylymı ázirlemeler men ınovasıalarǵa ınvestısıa salatyn kompanıalar salyq shegerimderin alady (ǴZTKJ shyǵyndarynyń 50% deıin). Bul bıznesti shetelde daıyn tehnologıalardy satyp alýdyń ornyna ǵalymdarǵa barýǵa yntalandyrady.
Sondaı – aq ǵalymdarǵa ınvestor, al ónerkásipshilerge ázirleýshi tabýǵa kómektesetin "tehnologıalyq brokerlik" mehanızmder jasalýda. Bul ǵylymdy ekonomıkanyń naqty sektory úshin tolyqqandy qyzmet kórsetý sektoryna aınaldyrady.
Jergilikti ákimdikterdi ǵylymı kún tártibine tartý mańyzdy jańalyq boldy. Endi óńirler ǵylymı-zertteý jumystaryn óz qajettilikterine qaraı derbes qarjylandyra alady. Mysaly, agrarlyq aımaqtar seleksıalyq ázirlemelerge tapsyrys bere alady, al óndiristik aımaqtar ekologıa nemese óndiristi avtomattandyrý boıynsha tapsyrys bere alady.
