2026 jylǵy 14 qarashada Ilon Masktyń SpaceX kompanıasy ǵarysh tarıhyndaǵy mańyzdy belesti baǵyndyrdy. Kompanıanyń Starship dep atalatyn juldyz kemesiniń joǵarǵy bóligi Jer orbıtasynan qaıtyp, AQSH-tyń Tehas shtatyndaǵy Starbase ǵarysh aılaǵynda Mechazilla munarasynyń alyp mehanıkalyq júıesine alǵash ret sátti ustaldy.

Bul — tolyqtaı qaıta paıdalanylatyn asa aýyr ǵaryshtyq tasymaldaý júıesin jasaý jolyndaǵy tarıhı qadam. Alaıda mısıa tolyq sátti bolǵan joq: Super Heavy dep atalatyn tómengi satysy munaraǵa qaıta orala almaı, Meksıka shyǵanaǵynda jaryldy.

Bul oqıǵa tek SpaceX kompanıasynyń ǵana jetistigi emes. Ol AQSH, Qytaı, Reseı, Úndistan, Eýropa jáne basqa ǵarysh derjavalary arasyndaǵy jańa tehnologıalyq básekeniń qanshalyqty kúsheıgenin de kórsetedi. Endigi jarys tek ǵaryshqa kim birinshi ushady degen suraqpen shektelmeıdi. Negizgi maqsat — ǵaryshqa arzan ári turaqty qatynaý, Aıda ǵylymı ınfraqurylym qurý jáne bolashaqta Marsqa jetý.

22,5 saǵattyq sapar jáne tarıhı ustaý

2026 jylǵy 13 qarashada AQSH-tyń Tehas shtatyndaǵy Starbase ǵarysh aılaǵynan Starship zymyrany óziniń 15-shi synaq reısine kóterildi.

Ushý Tehas ýaqytymen 16:47-de bastaldy. Almaty ýaqytymen bul — 14 qarasha, tańǵy 04:47.

Zymyran eki negizgi bólikten quralǵan:

• Super Heavy — ǵarysh kemesin orbıtaǵa jetkizetin birinshi, tómengi saty;
• Starship (Ship 42) — ǵaryshqa shyǵatyn, júk pen bolashaqta adamdar tasymaldaýǵa arnalǵan joǵarǵy bólik.

Satylar bólingennen keıin ǵarysh kemesi 42 qozǵaltqyshtaryn iske qosyp, Jer orbıtasyna jetti. Ol shamamen 260–275 shaqyrym bıiktikte qozǵalyp, 26 jańa býyn Starlink V3 jerserigin shyǵardy.

Keme Jerdi 14 ret aınalyp, shamamen 22,5 saǵattan keıin keri qaıtýǵa kiristi.

2026 jylǵy 14 qarashada Tehas ýaqytymen shamamen 16:20-da (Almaty ýaqytymen 15 qarasha, 03:20) Starship atmosferadan ótip, ushyrý alańyna qaıta oraldy. Ol Mechazilla dep atalatyn alyp munaranyń eki mehanıkalyq qolynyń arasyna dál kelip, sátti ustaldy.

Bul — orbıtaǵa jetken Starship joǵarǵy satysyn ushyrý munarasynyń qoldarymen alǵash ret sátti ustap alý oqıǵasy. Buǵan deıin SpaceX osy ádisti Super Heavy tómengi satysyn qaıtarý úshin birneshe ret qoldanǵan bolatyn.

Alaıda tómengi saty bul joly ustatylmady. Onyń keri ushý qozǵaltqyshtarynyń jumysy erte toqtap, otyn mólsheri týraly dabyl shyqqan. Basqarý júıesi zymyrannyń qajetti traektorıada emes ekenin anyqtap, munaraǵa qoný áreketin avtomatty túrde toqtatty. Sodan keıin ol Meksıka shyǵanaǵyna baǵyttalyp, ushý qaýipsizdigi júıesi arqyly joıyldy. SpaceX aqaýdyń túpki sebebin zerttep jatyr.

Osylaısha, 15-shi reıs eki túrli nátıje kórsetti: joǵarǵy satyny ustap alý — sátti, tómengi satyny ustap alý — sátsiz.

SpaceX osy deńgeıge qalaı jetti?

Starship jobasynyń tarıhy birneshe jyldyq synaqtar men kóptegen sátsizdikterden turady.

2019–2020 jyldar: alǵashqy prototıpter jasalyp, qysqa bıiktikke kóterilý synaqtary júrgizildi.

2020 jylǵy jeltoqsan — 2021 jylǵy naýryz: SN8, SN9, SN10 jáne SN11 prototıpteri tik qoný kezinde nemese odan keıin apatqa ushyrady. Keıbiri jerge jaqyndaǵanymen, qaýipsiz qonýǵa qol jetkize almady.

2021 jylǵy 5 mamyr: SN15 prototıpi bıikke kóterilip, basqarylatyn túrde sátti qondy. Bul — Starship-tiń tik qoný tehnologıasyn damytýdaǵy alǵashqy úlken jetistikteriniń biri.

2023 jyl: tolyq kólemdegi Starship pen Super Heavy birge alǵashqy synaq ushýlaryn jasady. Alǵashqy reısterde satylardy bólý, qozǵaltqyshtar men basqarý júıelerinde qıyndyqtar boldy.

2024 jyl: Starship atmosferaǵa qaıta kirý jáne muhıtqa basqarylatyn qoný synaqtaryn jetildirdi. 2024 jylǵy 13 qazanda besinshi reıs kezinde Super Heavy alǵash ret Mechazilla munarasynyń mehanıkalyq qoldaryna ustaldy.

2025 jyl: birneshe synaqta joǵarǵy satyny joǵaltý jaǵdaılary boldy. Sonymen birge qozǵaltqysh, jylý qalqany jáne basqarý júıelerin jetildirý jumystary jalǵasty.

2026 jylǵy 28 qyrkúıek: 14-shi reıste Starship alǵash ret orbıtaǵa jetip, 26 Starlink V3 jerserigin shyǵardy.

2026 jylǵy 13–14 qarasha: 15-shi reıste joǵarǵy saty orbıtadan qaıtyp, alǵash ret munaranyń mehanıkalyq qoldaryna ustaldy.

Osylaısha, SpaceX qysqa bıiktikke ushatyn prototıpterden orbıtaǵa jetip, qaıta orala alatyn alyp ǵarysh kemesine deıingi kúrdeli tehnologıalyq joldan ótti.

Nelikten bul jetistik mańyzdy?

Qazirgi ǵarysh salasyndaǵy eń úlken máselelerdiń biri — zymyran ushyrý quny. Dástúrli zymyrandardyń kóptegen satylary bir ret paıdalanylǵannan keıin tastalady nemese qaıta qoldanýǵa jaramsyz bolady.

SpaceX-tiń negizgi maqsaty — Starship-tiń eki bóligin de qaıta paıdalaný.

Eger Super Heavy men Starship-ti turaqty túrde qaýipsiz qaıtaryp, tehnıkalyq tekserýden ótkizip, qaıta ushyrý múmkin bolsa, ǵaryshqa júk jetkizý quny aıtarlyqtaı tómendeýi yqtımal.

Munyń ekonomıkalyq mańyzy zor. Arzan ári jıi ushatyn zymyrandar jerserikterdi, ǵylymı jabdyqtardy, ǵarysh stansıasynyń modýlderin jáne bolashaqta adamdardy tasymaldaýdy jeńildetedi.

Degenmen bir ret ustap alý júıeniń tolyq daıyn bolǵanyn bildirmeıdi. Kemeni qaıta ushyrý, jylý qalqanyn jóndeý kólemin azaıtý, qozǵaltqyshtardyń senimdiligin arttyrý jáne eki satyny da qatarynan qaýipsiz qaıtarý qajet.

Qytaı: Starship-ke balama jasap jatqan ekinshi alyp kúsh

Qytaı ǵarysh salasynda AQSH-tyń basty básekelesteriniń birine aınaldy. Eldiń maqsaty — Aıǵa adam jiberý ǵana emes, asa aýyr zymyran jasaý, qaıta paıdalanylatyn ǵarysh júıesin damytý jáne bolashaqta Aıda ǵylymı stansıa qurý.

Qytaıdyń Starship-ke eń uqsas jobasy — Long March 9 (长征九号).

Bul — shamamen 110 metrlik, suıyq ottegi men metan otynyn paıdalanatyn asa aýyr zymyran jobasy. Onyń eki satysyn da qaıta paıdalanýǵa bolatyn júıe retinde ázirleý kózdelgen. Jobanyń jarıalanǵan sıpattamalary boıynsha, ol Jer orbıtasyna 150 tonnaǵa deıin júk shyǵara alady. 2026 jylǵy qarashadaǵy qytaılyq joba týraly habarlarda alǵashqy ushyrylym 2030 jylǵa josparlanǵany aıtyldy. Biraq bul áli ushyp kórmegen apparat.

Qytaıdyń taǵy bir mańyzdy jetistigi — 2026 jylǵy 10 shildede Long March 10B zymyranynyń birinshi satysyn teńizdegi arnaıy platformaǵa tormen ustap qaıtarýy. Bul Qytaıdyń orbıtalyq zymyran satysyn basqarylatyn túrde qaıtarýdaǵy alǵashqy sátti tájirıbesi boldy.

Long March 10B — birinshi satysyn qaıta paıdalanýdy synaǵan zymyran, al Long March 9 — Starship aýqymyndaǵy bolashaq asa aýyr júıe.

Qytaıdyń Aıǵa adam jiberý baǵdarlamasy da qarqyndy júrip jatyr. Ol úshin Long March 10 zymyrany, Mengzhou ǵarysh kemesi jáne Lanyue Aı qondyrǵysy ázirlenýde.

Qytaı 2030 jylǵa deıin Aıǵa adam túsirýdi maqsat etip otyr. Jospar boıynsha, eki zymyran ushyrylyp, ǵarysh kemesi men qondyrǵy Aı orbıtasynda túıisedi. Eki astronavt Aı betine túsip, úshinshi astronavt orbıtada qalady.

Budan bólek, Qytaıdyń International Lunar Research Station (ILRS) — Halyqaralyq Aı ǵylymı-zertteý stansıasy jobasy bar. Onyń alǵashqy negizgi ınfraqurylymyn 2035 jylǵa deıin Aıdyń ońtústik polúsinde qurý, al 2040-jyldary keńeıtý josparlanǵan.

Bul stansıaǵa energıa júıesi, baılanys, navıgasıa, robottar, ǵylymı zerthanalar jáne Aı resýrstaryn paıdalaný tehnologıalary kirýi múmkin.

Demek, Qytaı bir ýaqytta úsh baǵytta jumys istep jatyr: adamdy Aıǵa jetkizý, qaıta paıdalanylatyn zymyran jasaý jáne Aıda uzaq merzimdi ǵylymı ınfraqurylym qurý.

Reseı: tarıhı ǵarysh derjavasy, biraq qarqyny baıaýlaǵan

Reseıdiń ǵarysh tarıhyndaǵy orny erekshe. Keńes Odaǵy 1957 jyly alǵashqy jasandy Jer serigin ushyrdy, al 1961 jyly Iýrıı Gagarın ǵaryshqa ushqan alǵashqy adam boldy.

Alaıda qazirgi Reseı ǵaryshtyq básekede AQSH pen Qytaıdan keıin qalyp keledi.

Reseıdiń Aı baǵdarlamasy negizinen Luna avtomatty apparattary arqyly júzege asyrylmaq. 2023 jyly Luna-25 qondyrǵysy Aı betine qoný kezinde apatqa ushyrady. Kelesi kezeńde Luna-26 orbıtalyq apparatyn 2028 jyly, Luna-27 apparattaryn 2029–2030 jyldary jiberý josparlanǵan.

2026 jylǵy jarıalanǵan málimetterge sáıkes, Luna-28, Luna-29 jáne Luna-30 mısıalarynyń merzimderi 2032–2036 jyldarǵa shegerilgen. Reseıdiń Aıǵa adam jiberý merzimi de keıinge qalyp otyr: qazirgi baǵalaýlar boıynsha, 2036 jylǵa deıin adamdyq mısıany júzege asyrý ekitalaı.

Reseı Qytaımen birge ILRS Aı ǵylymı stansıasy jobasyna qatysýdy josparlap otyr. Bul yntymaqtastyqta Reseıdiń ǵylymı jáne energetıkalyq tehnologıalary mańyzdy bolýy múmkin.

Degenmen Reseıdiń qazirgi basty mindeti — aldymen avtomatty apparattar arqyly Aıǵa qaıta oralyp, senimdi tehnologıalyq baza qalyptastyrý.

AQSH: NASA, SpaceX jáne Blue Origin alánsy

AQSH-tyń artyqshylyǵy — memlekettik NASA baǵdarlamalary men jeke ǵarysh kompanıalarynyń qatar damýy.

NASA-nyń Artemis baǵdarlamasy arqyly adamdy Aıǵa qaıta túsirý, keıin turaqty ǵylymı ınfraqurylym qalyptastyrý kózdelgen.

SpaceX osy baǵdarlamanyń mańyzdy qatysýshysy. Onyń Starship HLS nusqasy astronavttardy Aı orbıtasynan Aı betine jetkizýge arnalǵan.

Sonymen qatar Blue Origin kompanıasy da NASA-nyń Aıǵa qoný júıesin ázirleýge qatysady. Onyń Blue Moon qondyrǵysy bolashaqta astronavttar men júkterdi Aı betine jetkizýge baǵyttalǵan.

NASA-nyń maqsaty — 2028 jyldan bastap adamdy Aı betine qaıta túsirý. Biraq naqty merzim tehnıkalyq daıyndyqqa jáne mısıalardyń qaýipsizdigine baılanysty ózgerýi múmkin.

AQSH-tyń strategıalyq maqsaty — Aıda uzaq merzimdi ǵylymı-zertteý jumystaryn júrgizip, bolashaq Mars mısıalaryna qajetti tehnologıalardy synaý.

Úndistan, Japonıa jáne Eýropa: jańa oıynshylar

Úndistan ǵarysh salasynda jyldam damyp kele jatqan elderdiń biri. 2023 jyly Chandrayaan-3 apparaty Aıdyń ońtústik polúsine jaqyn aımaqqa sátti qondy. Bul Úndistandy Aıǵa jumsaq qonýdy júzege asyrǵan sanaýly memleketterdiń qataryna qosty.

Eldiń Gaganyaan baǵdarlamasy arqyly 2027 jylǵa qaraı óz astronavttaryn Jer orbıtasyna jiberý maqsaty bar. Al Úndistannyń alǵashqy adamdyq Aı mısıasy 2040 jylǵa josparlanyp otyr.

Japonıa robottyq ǵarysh tehnologıalaryna basymdyq beredi. JAXA uıymy Úndistanmen birge LUPEX mısıasy arqyly Aıdyń ońtústik polúsindegi muz ben basqa resýrstardy zertteýdi josparlap otyr. Japonıanyń SLIM apparaty 2024 jyly Aıǵa dál qoný tehnologıasyn kórsetti.

Eýropalyq ǵarysh agenttigi (ESA) NASA-nyń Artemis baǵdarlamasyna qatysady. Eýropa Aıǵa júk jetkizýge arnalǵan Argonaut qondyrǵysyn ázirleýde. Onyń maqsaty — bolashaqta Aıdaǵy zertteý stansıalaryna jabdyq pen qajetti júkter jetkizý.

Birikken Arab Ámirlikteri de Aıdy zertteý baǵdarlamasyn damytyp jatyr. El robottyq apparattar men ǵylymı jabdyqtardy damytýǵa ınvestısıa salyp, halyqaralyq jobalarǵa qatysýda.

Osylaısha, ǵarysh jarysy tek AQSH pen Qytaıdyń básekesi emes. Oǵan kóptegen memleketter men jeke kompanıalar qatysyp, óz tehnologıalyq múmkindikterin qalyptastyrýda.

Álemdik ǵarysh jarysy: kim qaı baǵytta alda?

Ǵarysh jarysynyń negizgi maqsaty ne?

Bir qaraǵanda, memleketter Aıǵa kim birinshi baratynyn anyqtaýǵa tyrysyp jatqandaı kórinýi múmkin. Biraq shyn máninde bul básekeniń birneshe strategıalyq baǵyty bar.

Birinshisi — ǵaryshqa shyǵý qunyn tómendetý. Qaıta paıdalanylatyn zymyrandar jerserik ushyrýdy, ǵarysh stansıalaryn jabdyqtaýdy jáne alys ǵaryshqa ekspedısıa uıymdastyrýdy arzandatýy múmkin.

Ekinshisi — Aı resýrstaryn zertteý. Aıdyń ońtústik polúsindegi kóleńkeli aımaqtarda sý muzy bolýy yqtımal. Odan aýyzsý, ottegi jáne bolashaqta zymyran otynyn óndirý múmkindigi zerttelip jatyr. Biraq muny ónerkásiptik kólemde óndirý tehnologıasy áli qalyptaspaǵan.

Úshinshisi — ǵylymı jáne strategıalyq ınfraqurylym. Aıdaǵy baılanys, navıgasıa, energıa, zertteý stansıalary men kólik júıeleri bolashaq ǵarysh ekonomıkasynyń negizine aınalýy múmkin.

Tórtinshisi — Marsqa jol ashý. Aıda uzaq ýaqyt ómir súrý, otyn óndirý, radıasıadan qorǵaný jáne jabyq tirshilik júıelerin synaý Marsqa adam jiberý úshin mańyzdy tájirıbe beredi.

Jańa ǵarysh dáýiri bastaldy ma?

Starship-tiń 15-shi reısi tolyq sátti mısıa bolǵan joq: tómengi saty joǵaldy, al joǵarǵy saty alǵash ret orbıtadan qaıtyp, munaranyń mehanıkalyq qoldaryna sátti ustaldy.

Degenmen bul — ǵaryshtyq tasymaldaý tarıhyndaǵy mańyzdy tehnologıalyq beles.

AQSH SpaceX arqyly qaıta paıdalanylatyn alyp zymyran jasaýda alǵa shyqty. Qytaı Long March 9 jobasyn damytyp, 2030 jylǵa alǵashqy ushýdy josparlap otyr. Sonymen qatar Long March 10B arqyly tómengi satyny teńizde qaıta ustaý tájirıbesin kórsetti. Qytaı 2030 jylǵa deıin Aıǵa adam túsirýdi, al 2035 jylǵa deıin Aıda alǵashqy ǵylymı stansıa ınfraqurylymyn qurýdy kózdeıdi. Reseı ázirge avtomatty zertteýler men Qytaımen yntymaqtastyqqa súıenip otyr. Úndistan, Japonıa jáne Eýropa da óz baǵyttarynda tehnologıalyq múmkindikterin keńeıtýde.

Aldaǵy onjyldyqta ǵaryshtaǵy básekeniń negizgi ólshemi tek zymyrannyń qanshalyqty bıikke ushatyny emes, onyń qanshalyqty arzan, senimdi jáne qaıta paıdalanýǵa jaramdy ekeni bolmaq.

XXI ǵasyrdaǵy eń úlken geosaıası jáne tehnologıalyq básekeniń kelesi kezeńi Jer betinde emes, Aıdyń ońtústik polúsinde órbıtin bolýy múmkin. Al Mars sol jarystyń odan arǵy mejesine aınalmaq.