Смартфондар мен YouTube дәуірінде қазақстандық балалар түрлі ақпарат көздерімен таныс болады. Тіпті кейбір контент түрі балалар үшін зиян болуы мүмкін. Ата-аналар мен мамандар балаларға арналған контент тек қызықты ғана емес, сонымен қатар балаға пайдалы болуы үшін қандай болуы керек?

Қазақстандық мамандардың айтуынша, балалар гаджеттерді 2-3 жастан бастап белсенді қолдана бастайды. Мектеп жасына қарай көптеген адамдар интернетте күніне 3-5 сағат өткізуді, негізінен бейнелерді көруді әдетке айналдырады. Балалар психологының айтуы бойынша экран уақытының артық болуы және мазмұнды бақылаусыз тұтыну шоғырлану, ұйқы, сөйлеу дамуы және тіпті мазасыздық проблемаларына әкелуі мүмкін.

Балаларға пайдалы контент түрі қандай болады?

Сарапшылар балалардың сапалы бейне мазмұны бірнеше критерийлерге сәйкес келуі керек екенін атап өтті:

"Контент білім беру бағытында болуы керек. Бұл оқу мультфильмдері, баланың ойлауын, сөйлеуін, ой-өрісін дамытатын танымдық шоулар. Сондай - ақ, бұл контент мәдени және ұлттық ерекшеліктерге: қазақ тіліндегі контент басым болып, халқымыздың дәстүрлерін, Қазақстанның тарихы мен құндылықтарын бейнелейтінін ескеру маңызды", - деп кеңес береді балалар психологы Ирина Наиль.

Сонымен қатар, оның айтуынша, жас ерекшелігі де маңызды.

"Мазмұнның жасқа сәйкестігі –  бұл бейнедегі, ойындардағы, кітаптардағы, мультфильмдердегі немесе әлеуметтік желілердегі ақпараттың, визуалды бейнелердің, тақырыптар мен мағыналардың белгілі бір жас кезеңіндегі баланың дамуы мен қабылдау деңгейіне сәйкестігі", - деп түсіндірді сұхбаттасушы.

Бүлдіршіндерге арналған (0-3 жас):

Мазмұн қарапайым, қауіпсіз, жарқын, қорқынышты бейнелерсіз, түсінікті дыбыстармен, кадрлар тез өзгермейтін болуы керек. Негізгі мақсат – агрессивті ынталандыру арқылы көңіл көтерудің орнына сенсорлық пен сөйлеуді дамыту.

Мектеп жасына дейінгі балалар үшін (3-6 жас):

Мазмұнның мейірімді, түсінікті сюжеттері, оқу элементтері (пішіндер, түстер, сандар), бала тани алатын эмоциялар болуы маңызды. Зорлық-зомбылық, қорқынышты кейіпкерлер немесе сюрреальды абсурд көріністері жоқ (бұл көп қаралым жинайтын видеоларда жиі кездеседі).

Бастауыш сынып оқушылары үшін (6-10 жас):

Мазмұн қиял, әзіл аралас моральдық бейнелер мен іс-әрекеттің түсінікті салдарымен және басқаларға деген құрмет жайлы танымдық негізде болуы мүмкін. Тақырыптар – достық, отбасы, оқу, табиғат.

Жасөспірімдер үшін (11+):

Контент күрделі тақырыптарды қамтыса болады. Бірақ оның зорлық - зомбылықты, суицидті, деструктивті субмәдениеттерді, сау емес қарым-қатынастарды насихаттамауы және жасөспірімге қолдау көрсетуі маңызды. Жасөспірімдерге арналған материалдар салауатты қарым қатынас, өзін-өзі бағалау, өзін-өзі жүзеге асыру туралы болғаны жөн.

Қазақстанда елімізде балалардың дамуына бағытталған жергілікті оқыту бағдарламалары, мультфильмдер мен YouTube-арналар құрылуда. Мысалы, кейіпкерлер қазақ тілінде сөйлейтін анимациялық жобалар туған өлкені зерттейді, достарына көмектеседі және мектеп пәндерін ойын түрінде меңгереді. Мұндай бастамаларды мәдениет және ақпарат министрлігі, сондай-ақ жеке өндірістік студиялар қолдайды.

Алайда, психолог мамандардың айтуынша, нарық әрдайым менталитет пен тілге бейімделмеген шетелдік мазмұнға толы. Сарапшылар мектеп жасына дейінгі балалар мен бастауыш сынып оқушылары үшін көбірек жергілікті, сапалы мазмұн жасауға шақырады, ол деңгейден кем түспейді, бірақ сонымен бірге ұлттық бірегейлікті сақтайды.