Qytaı aýmaǵyndaǵy Henan provınsıasynda arheologtar ejelgi zırattan daos mıfterinde aty atalatyn, ańyzǵa aınalǵan «ólmestiń sýsynyn» tapqan.

Batys Han  áýletiniń (b.z. d. 202 j. - b. z. d. 8 j.) beıitinen ótken jyldyń qazan aıynda 3,5 lıtrlik qumyra tabylǵan. Al ishinde sharaptyń jeńil ıisi bar suıyqtyq bolǵan. Alaıda, sýsynǵa júrgizilgen zertteý onyń Úndi selıtrasy men kvas tas eritindisiniń qospasy ekenin kórsetti. Qazba jetekshisi Pan Fýshen aıtqandaı, bul zattar «ómir elıksıriniń» negizgi qospalary retinde ejelgi daos ádebıetinde sıpattalǵan.

«Bul – Qytaıda mıftik  «ómir elıksırin» tabýdyń alǵashqy oqıǵasy»  dedi Loıan mádenı relıkvıalar jáne arheologıa ınstıtýtynyń basshysy Shı Szánchjen. «Bul – máńgilik ómir jáne Qytaı órkenıetiniń jalpy evolúsıasy týraly ejelgi qytaılyqtardyń túsinikterin zertteýge kómektesetin úlken qundylyq», - dedi ol.

Bul qumyradan basqa kólemi 210 sharshy metr bolatyn qorymda qola artefaktiler, sondaı-aq túrli saz ydystary men nefrıtti áshekeıler tabyldy. Zırattaǵy Qytaı aqsúıekteriniń súıekteri de jaqsy saqtalǵan.

Ómir elıksıri

Eki myń jyl boıy saqtalǵan elıksır sál sarǵysh reńkti, móldir suıyqtyq sıaqty kórinedi. Alǵashqy kezde arheologtar ony sharapqa uqsatqany tegin emes. Ejelgi qorymdardan kúrish jáne dánderden jasalǵan sharap ydystaryn tabýǵa bolady. Sýsyndy shyny ydysqa quıyp, onyń quramyn zerttegende, sharap emes, kalıı nıtraty men alýnıt qospasy ekeni anyqtalǵan.

Qazir kalıı nıtraty ónerkásipte feıerverkter men tyńaıtqyshtar óndirý úshin keńinen qoldanylady. Mundaı sýsyndy kóptegen kóne mádenıetterden tabýǵa bolady. Ejelgi qytaı nusqasynda onyń quramyna altyn, synap, myshák jáne basqa da jeýge jaramsyz, tipti, ýly zattar qosqan.

Degenmen, ǵalymdardyń aıtýynsha, adamdardyń bul elıksırdi shyn máninde ishken-ishpegeni belgisiz. Ol jerleý rásiminiń bir bóligi ǵana bolýy múmkin.

Saltanat Shynádil