Еліміздің жаңа энергетикасын қалай құруға болады?

    Әсел Болатқызы
    Еліміздің жаңа энергетикасын қалай құруға болады? Фото:

    Қасым-Жомарт Тоқаевтың жолдауында энергетика іс жүзінде Қазақстанның одан әрі өнеркәсіптік және технологиялық өсуінің негізгі шарттарының бірі ретінде белгіленген. Президент нақты мақсат қойды: 2029 жылға қарай ел Тұрақты энергетикалық профицитке шығуы керек. Бірақ бұл міндеттің артында саланы едәуір кеңейту тұр.

    Экономика үшін жылдық өндіріс көлемі мен жаңа мегаватт қана маңызды емес. Қысқы максимумдағы қуат, жеткілікті резерв, электр желілерінің жағдайы, жаңа өндірістерді қосу мүмкіндігі және алдағы жылдарға арналған электр энергиясының болжамды құны бірдей маңызды.

    Жолдауда Атом және заманауи көмір генерациясын, отандық энергетикалық машина жасауды, цифрлық шешімдер мен кәсіби кадрларды дамыту ерекше орын алды. Бұл жеке салалық жобалардың жиынтығын емес, жаңа өндірістік саясаттың негізін құрайды, онда генерация, желілер, жабдықтар өндірісі, ғылым және инженерлік құзыреттер синхронды түрде дамуы керек. Президент алға қойған энергетикалық міндеттерді экономиканың өсуін қамтамасыз ететін тұрақты жүйеге айналдыру туралы  "Атамекен" ҰКП Басқарушы директоры Жақып Хайрушев пікір білдірді.

    - Қасым-Жомарт Тоқаев 2029 жылға қарай тұрақты энергопрофицитке шығу міндетін қойды. Бұл көрсеткіш генерацияның өсуін ғана емес, сонымен қатар экономиканы энергиямен жабдықтаудың нақты сенімділігін қалай көрсетеді?

    - Мен үшін бұл түбегейлі айырмашылық. Президент тіпті елде өндірілген 123 миллиард кВт / сағ энергия жүйесінің жеткіліктілігін білдірмейтінін айтқан кезде мың рет дұрыс айтады.

    Экономика үшін жылдық өндіріс көлемі ғана маңызды емес. Қысқы максимумда қандай қуат бар екенін, резерв жеткілікті ме, желілер электр энергиясын қажетті жерге жеткізе ала ма және нәтижесінде энергиямен жабдықтау құны қандай болатынын түсіну керек.

    Сондықтан Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2029 жылға қарай тұрақты энергетикалық профицитке қол жеткізу жөніндегі міндеті уақтылы және стратегиялық маңызды болып табылады. Оны дәйекті іске асыру үшін құрылысты, қаржыландыруды және жаңа қуаттарды бірыңғай кестеге енгізуді байланыстыру қажет.

    Болжалды баланспен бірге, менің ойымша, Электр энергетикасы объектілерін орналастырудың мүлдем жаңа бас схемасы қажет. Ол толығымен инженерлік сұрақтарға жауап беруі керек: генерацияны қайда салу керек, қандай желілік тораптарды күшейту керек, қанша маневрлік қуат, резервтер, дискілер және жиілікті басқару қажет.

    Мұның бәрін өнеркәсіпті, қалаларды, деректер орталықтарын дамытудың және экономиканы одан әрі электрлендірудің бірнеше сценарийлері бойынша есептеу қажет.

    10-15 бес жыл бұрын электрмен жабдықтаудың толық құнын болжау қажет. Бизнес үшін оның электр қуаты бар-жоғын ғана емес, сонымен қатар қандай бағамен екенін түсіну маңызды.

    Дәл осы жүйелі тәсіл Президент алға қойған міндетті барынша толық іске асыруға және одан әрі өнеркәсіптік өсу үшін сенімді энергетикалық негіз құруға мүмкіндік береді.

    –  Жолдауда Атом, көмір және жаңартылатын генерация біртұтас жүйенің элементтері ретінде қарастырылады. Неліктен мұндай энергия теңгерімі Қазақстан үшін ең ұтымды?

    – Бұл тәсілдің артықшылығы –  біз көмірге, атомға, газға немесе жаңартылатын көздерге қарсы емеспіз. Президент прагматикалық модельді ұсынады, онда генерацияның әр түрі жалпы электр жүйесінде өз қызметін атқарады.

    Қазіргі заманғы көмір генерациясы Қазақстан үшін энергетикалық тәуелсіздік пен өнеркәсіптік дамудың маңызды резерві болып қала береді. Ұлттық жоба жалпы қуаттылығы шамамен 7,8 ГВт объектілерді салуды және жаңғыртуды көздейді.

    Бұл өткен ғасырдың технологиялары туралы емес. Энергия блоктарының заманауи параметрлері, тиімді тазарту жүйелері, Автоматтандыру және шығарындылар бойынша қатаң нормативтер көмір генерациясын түбегейлі басқа технологиялық деңгейге шығаруға мүмкіндік береді.

    Сонымен қатар, елге маневрлік ұрпақ қажет. Ол жүктеменің ауытқуын өтейді, режимдерді реттеуге қатысады және электр желісінің тұрақтылығын сақтайды.

    Күн және жел станциялары желілік шешімдермен, дискілермен және басқа икемділік көздерімен бірге дамуы керек. Кәсіпорындардағы жергілікті қондырғыларды қоса алғанда, таратылған энергетика да перспективалы.

    Атом энергетикасы жеке стратегиялық маңызға ие. АЭС салу туралы шешім Қазақстан үшін сапалы жаңа бетті ашады. Бұл ұзақ мерзімді базалық генерация, жаңа инженерлік құзыреттер және жоспарлаудың мүлдем басқа көкжиегі.

    Президент елу жылдан кейін атом станцияларын отынмен қалай қамтамасыз ету туралы мәселені негізді түрде көтеріп, уранның стратегиялық резервін құруды қарастыруды ұсынды.

    Бұл, менің ойымша, өте дұрыс ұзақ мерзімді тәсіл. Энергетикада шешімдер ондаған жылдар бұрын қабылданады, сондықтан Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұстанымының мықты тұсы елдің болашақ энергетикалық теңгеріміне кешенді көзқараста жатыр.

    – Президент кәсіби кадрларға ерекше назар аударды. Неліктен бүгінде адами капитал жаңа қуаттар мен желілер сияқты энергетикалық саясаттың маңызды элементіне айналуда?

    – Өйткені ең заманауи станциялар мен желілерді салуға болады, бірақ олардың сенімді жұмысын ондаған жылдар бойы адамдар қамтамасыз етіп келеді. Президент бұған ерекше назар аударды.

    Қазақстанда электр станциялары мен желілерде жиырма, жиырма бес және одан да көп жыл жұмыс істеген инженерлер бар. Олар жобалау, жөндеу және пайдалану кезіндегі қателіктердің бағасын біледі, бірнеше жылыту кезеңінен өтті.

    Менің ойымша, келесі маңызды қадам – бұл кәсіби тәжірибені кәсіпорындарда да, мемлекеттік шешімдер қабылдауда да кеңінен қолдану.

    Мен энергетикалық кәсіпорындарды бейінді білімі мен өндірістік тәжірибесі бар кәсіби энергетиктер басқаруы тиіс екеніне сенімдімін. Бұл талапты мемлекеттік органдарда бейінді басшыларды тағайындау кезінде де ескеру қажет.

    Салалық біліктілік критерийлері, болашақ басшылардың кадрлық резерві және оларды қосымша басқарушылық даярлау бағдарламалары қажет.

    Қатысты тегтер :

    Қатысты Мақалалар