Ertaı Núsipjanov esimdi Facebook qoldanýshysy óziniń paraqshasyna Qytaıǵa qaryzyn qaıtara almaı júrgen Mońǵolıany qyspaqqa alyp jatqanyn jazdy. Ertaı Núsipjanov Qazaqstan Mońǵolıanyń kebin kıýýi múmkin ekenin aıtyp, óz alańdaýshylyǵyn da bildirdi.
"Budan biraz ýaqyt buryn, qytaıdyń geografıalyq kartalarynda qazaq jerin ózderiniń aýmaqtary etip kórsetedi eken deıtin aqparat taraǵan edi. Alaıda, ol dáıeksiz boldy da, eldi bosqa dúrliktirgen ánsheıin bir qaýeset kúıinde qaldy. Halyqty dálelsiz aqparatpen úreılendirýdi doǵarǵan durys. Biz ustanatyn saqtyq sharalary qandaı bolýy qajet? Qaıtsek halyqtyń qytaı týraly tanymyn keńeıtemiz?
Mynany qarańyzdarshy. Qazirgi tańda qytaı basylymdary Mońǵolıanyń ertede óz jerleri bolǵanyn, keıin táýelsizdik alǵanymen, el ekonomıkasynyń áli de Qytaıǵa táýeldi ekenin jarysa jazyp jatyr. Áńgime tórkini munda:
Ústimizdegi jyldyń naýryz aıynda, Mońǵolıanyń QHR men Halyqaralyq Valútalyq Qorynan (IMF) qaryzǵa alǵan 580 mıllıon AQSH dollaryn qaıtaratyn ýaqyty bitedi. Mońǵolıa ulttyq valútasynyń devalvasıalanýy, sheteldik kapıtaldyń elden jappaı ketýi sıaqty jaǵdaılar, «Jaılaýly elge» qyrýar qaryzyn óteýge esh múmkindik qaldyrmady. Qytaı tarapy osy ahýalǵa baılanysty mynandaı tıisti sharalar qabyldaýdy qarastyrýda:
1) Qytaı-Mońǵol úkimetaralyq kelisimderin toqtatý;
2) Qytaı aýmaǵyna kiretin Mońǵolıanyń metaly men kómirinen tranzıttik tasymaldaý aqysyn alý;
3) Mońǵolıaǵa nesıege berilýi múmkin $4 mlrd. merziminen buryn kúshin joıý.
Keıbir derekkózderge súıensek, osy jaǵdaıǵa baılanysty Mońǵol úkimeti elde «Otan súıý» atty qaıyrymdylyq aksıasyn bastady. Osylaısha, halyqtyń bankterde saqtalǵan depozıtterin, altyndary men baǵaly buıymdaryn, tipti aýyldaǵy jurttan astyndaǵy attaryn qaıyrymdylyqqa alý arqyly memleketti qaryzdan qutqarýǵa shaqyrýda. Bul qaıyrymdylyq aksıasyn mońǵoldyń bir ekonomısi (奥索加拉夫·布乌克呼乌) bastap, ózi 100 mıllıon týgrık (shamamen $40 myń), 10 bas jylqy jáne altyn júzigin salǵan. Taǵy bir sheneýnik óziniń úsh aılyq eńbekaqysyn bergen. Al el azamattaryna olardyń jas erekshelikterine qaraı arnaıy tarıf usynylýda. Onda mysaly, 8 jasar bala 1000 týgrık (shamamen $0.4), 30 jasqa deıingi azamattar 22 000 týgrık ($9), al 50 jasqa deıingi árbir azamat 200 000 týgrıkten ($81) berýleri qajet delingen.
Aıta keteıin, 2016 jyly Mońǵolıa ekonomıkasynyń Qytaıǵa táýeldiligi 60%-ǵa jetken. Biz Qytaıǵa qanshalyqty táýeldimiz? Qaryzymyz qansha? Mońǵolıanyń basyna túsken jaǵdaı bizge túspesine kim kepil?..." dep jazdy Ertaı Núsipjanov.
