Almatyda ótken Búkilodaqtyq lenınshil komýnıstik jastar odaǵynyń 100 jyldyǵyna narazylyq joǵary.
Bárimiz saldaryn talqylap otyrmyz. Odan túk te ónbeıdi. Sebepterin joıýdyń álternatıv joldaryn usynyp ótkize almasaq, bacqasy bos daýryqpa.
♦O, komsomol, sen áli tiri me ediń?!
«Tarıh - ótkenniń sabaǵy, aldaǵynyń keıingige ónegesi» degen Nazarbaev bir sózinde. Ótkenin umytqan halyqtyń bolashaǵy da bulyńǵyr» deıdi Ýınston Cherchıll de. Ótken men bolashaqtyń baılanysyn talaı oıshyl aıtqan. Tarıhymyzda komýnızm de boldy, Lenın de boldy. Tutas bir dáýir sol partıanyń kósemine sájde etip, ánin aıtyp, kitabyn oqyp, zańyn jattap ketti. Biz ony syzyp tastaı almaımyz. Biz tek komýnıstik júıeniń saıası zardabyn, halqymyzǵa arqalatyp ketken aýyr qasiretin qaramen jazyp, jas urpaqqa, ósip kele jatqan býynǵa anyqtap túsindirip, naǵyz «rýhanı jańǵyrý» jasaı bilýimiz kerek. Áıtpese kúni keshe LKJO-nyń 100 jyldyǵyn toılaǵan parlamentte otyrǵan QKHP quramynda jastar joq emes.
Endi, munyń bári bir shetke.
Jurt qotaryla jabylyp Tasmaǵambetovti jamandaýǵa kóshti. Biz nege qashan da máseleniń tek betki kórinisin ǵana kóremiz de, bir qyrynan talqylap ketemiz? Áıtpese onda ánshi de, depýtat ta, sheneýnik te júr.
Birinshiden, ol kisiniń 1989 jyly Komsomol joǵary organynyń Ortalyq komıtetinde birinshi hatshy bolyp qyzmet atqarǵany – tarıhı fakt. Oǵan deıin de birneshe jyl boıy Atyraýdaǵy Komsomol odaǵyn basqardy. Osy qyzmetinen Qazaqstan derbes el bolǵanda Jastar isteri boıynsha memlekettik komıtetiniń tóraǵasy laýazymyna aýysyp keldi. Jastarmen jumys isteı biletin tájirıbesin prezıdentke kómekshi bolyp jalǵastyrdy.
Ekinshiden, Imanǵalı Nurǵalıuly onda qatysyp otyrǵan basqalar sıaqty emes, Reseıde ókiletti elshi. Bul sharany uıymdastyrǵan ol emes. Ómirbaıanynda jazylyp turǵan Komsomol datasyna qatyspaýy ekijúzdilik bolar edi. Tasmaǵambetovtiń ózi aıtatyn eki saıası qaıratker ıdeıalynyń biri qazaq dalasynan Fransıaǵa baryp ult bostandyǵy úshin kúres júrgizgen Mustafa Shoqaı bolsa, ekinshisi 1981-1995 jyldary Fransıa prezıdenti bolǵan Mıtteran Fransýa sol eldi ozyq damýǵa súıregen tulǵa. Ol da Fransıadaǵy sosıalısik qozǵalys lıderleriniń biri edi. Tasmaǵambetov 80 jyldardaǵy saıası jaǵdaıdyń talabymen komsomol boldy. Qaıratkerlik tájirıbe jınady. Biraq halyqqa eńbek etti, qarsy sóz aıtqan joq.
Úshinshiden, osy shara komýnıstik ıdeıa men júıeniń qazaq qoǵamyna qajetsiz ekenin taǵy da bir anyqtap bergen ındıkator boldy. Qoǵamnyń narazy salmaǵy basym ekendigi anyq kórindi. Memlekettiń saıası ómirindegi olqylyqtaryn ýaqyt osylaı tezine salady.
Aıtpaqshy, osy aptada Pýtın Reseıde Komsomol toılaıdy eken.
«Biz Italıany jasadyq, endi ıtalıalyqtardy qalyptastyraıyq». Italıanyń tuńǵysh premer-mınıstri, memleket qaıratkeri Kamıllo Kavýr osylaı depti. Biz Qazaqstan boldyq. Biraq qazaqstandyq tutastyq joq. Kerisinshe osyndaı jaǵdaılar eldegi árkelkilikti ortaǵa shyǵarady da, nemen jumys isteýine jol silteıdi. Ótken tarıh ótti, myń jerden synasaq ta shaldar jınalyp óz datasyn toılaıdy. Tek soǵan jańa násil, jas býyn erip ketpeýin qadaǵalaý kerek.
Nurǵalı Nurtaı
