Сырға той: қазақ халқы қыздарға арнап қандай той өткізген?

    Әсел Болатқызы
    Сырға той: қазақ халқы қыздарға арнап қандай той өткізген? Фото:

    Сырға той – қазақ халқының қызбен байланыстырған салт-дәстүрлерінің бірі. Бүгінде кейбіреулер "сырға той" және "сырға салу" ұғымдарын шатастырады. Дегенмен, олардың мақсаттары мен мағынасы әртүрлі. Біріншісі – кішкентай қыздың құлағын тесіп, алғаш рет сырға киюіне арналған мереке, екіншісі – қызға құда түсу кезінде өткізілетін рәсім. Бүгін біз сырға той шығу тегі, оның тәрбиелік мәні және осы екі дәстүрдің қалай ерекшеленетіні туралы сөйлесетін боламыз.

    Қазақ дәстүрінде баланың өсуі мен жетілуіне байланысты көптеген салт-дәстүрлер қалыптасқан. Олардың бірі –  сырға той, қыздың құлағын тесіп, алғаш рет сырға тағу мерекесі.

    "Қара шаңырақ" ұлттық тәрбие мектебінің негізін қалаушы, тарихшы-этнолог Тұрар Саттарқызының айтуынша, ежелгі уақытта кейбір отбасылар бұл оқиғаны туыстарын жинап атап өткен. Қыздың құлағындағы сырғалар оның өсе бастағанының белгісі болып саналды.

    Сырға той қыздың тәрбиесімен де байланысты болды. Анасы мен жеңге (үлкен туыстарының әйелдері) алғаш рет сырға киген қызға қыз болу дегенді түсіндірді, оны қолөнерге, дәлдікке және жақсы тәрбиеге үйретті.

    Сондықтан халық: "қызымыз сырғалармен бірге болсын, лайықты қыз болсын"деген тілек айтты. Онда қыздың дені сау және әдепті болып өскеніне деген ізгі ниет көрініс тапты.

    Қыздардың құлағы қай жаста тесілген?

    Қыздың құлағын тескен жасы туралы ақпарат әртүрлі. Әдет-ғұрыптың кейбір сипаттамаларында бес жыл деп аталады, ал жазушы және этнограф Зейнеп Ахметова "Куретамыр" кітабында қыздардың құлағы көбінесе жеті жастан бастап тесілгенін түсіндіреді.

    Оның айтуынша, осы кезден бастап қыздың тәрбиесіне ерекше көңіл бөлінген. Анасы мен жеңге оған кесте тігу, ою-өрнек ою және басқа да қолөнер түрлерін үйретті. Осылайша, құлақты тесу рәсімі қыздың балалық шақтан ересек жасқа өтуімен байланысты болды.

    Дәстүрдің бұл түріне қатысты этнолог Тұрар Саттарқызы былай деп пікір білдірді

    "Қазақтың әдет-ғұрпы нағыз тәрбие мектебі емес пе?! Бірақ жақында құрсақ шашу, шілдехана, бесік той, тұсаукесер, ұл сүндеттеу, қыздың құлағын тесу сияқты әдемі дәстүрлеріміз өзгеріске ұшырады", – дейді ол.

    Маманның айтуынша, бүгінде кейбір ата-аналар сұлулық үшін нәресте кезінде қыздың құлағын теседі. Ал тәрбиелік мәніне көбісі мән бермей жатады.

    Сырға салудың қазақ дәстүріндегі мәні неде?

    Қазақтардың дәстүрлі дүниетанымында сырға тек әшекей ретінде ғана емес, белгілі бір символдық мәні бар зергерлік бұйым ретінде де бағаланды. Халық сенімдерінде алтын мен күмістен жасалған зергерлік бұйымдар ерекше қасиеттерге ие болды. Оның ішінде сырғалар қызды жаман көзден қорғайды деген түсінік бар. Алайда, бұл ғылыми дәлелденген қасиет емес, халықтық сенім.

    Сырға кию қызға деген құрмет пен оның болашағына деген ізгі тілектің белгісі ретінде де қабылданды. Ал этнографиялық зерттеулерде зергерлік бұйымдар адамның әлеуметтік және әдет-ғұрыптық жағдайын белгілеуге қызмет еткені айтылған.

    Қатысты тегтер :

    Қатысты Мақалалар