Кез келген тәуелсіз елдің басты төлқұжаты – оның мемлекеттік рәміздері. 1992 жылдың 4 маусымында Қазақстанның жаңа тарихындағы ең маңызды шешімдердің бірі қабылданып, Тәуелсіз еліміздің Туы, Елтаңбасы және Әнұраны бекітілді. Алайда, мектеп қабырғасынан таныс бұл нышандардың жасалу жолы мен бейнелік мағынасында көпшілік біле бермейтін ерекше деталі жеткілікті.
Көк тудың авторы неге алғашында ақшасыз қалған және алтын бүркіт қалай пайда болды?
Мемлекеттік Тудың авторы, белгілі суретші Шәкен Ниязбеков байқауға қатысқан 600-ден астам үміткердің ішінен суырылып алға шықты. Дегенмен, тудың қазіргі нұсқасы бірден бекітілген жоқ.
Түстердің құпиясы: Бастапқы эскиздерде тудың түсі ақ, қызыл және көк жолақтардан тұруы мүмкін деген нұсқалар қарастырылды. Бірақ суретші түркі халықтары үшін қасиетті саналатын, ашық аспан мен бейбітшілікті білдіретін біркелкі көгілдір түске тоқталды.
Бүркіт пен Күннің үйлесімі: Алғашқы жобада күн сәулесінің астындағы қыран құс болмаған еді. Кейіннен талқылау барысында мемлекеттің қуаты мен биік мақсаттарын айқындау үшін қанатын кең жайған дала бүркіті қосылды.
Ою-өрнек қай жақта орналасуы тиіс еді? Ең қызығы, алғашқы нұсқада ұлттық «қошқармүйіз» өрнегі тудың сабына қарама-қарсы, яғни желбірейтін шетінде орналасқан. Талқылау кезінде бұл бейне желбіреген сәтте көрінбей қалатыны ескеріліп, өрнек тудың сабына жақын тұсқа ауыстырылды.
Қызықты дерек: Қазақстан Туы ғарыш кеңістігін бағындырған санаулы байрақтардың бірі. 1994 жылы ғарышкер Талғат Мұсабаев көк туымызды ғарыш кемесінің бортында жер шарын айналдырып шықты. Сонымен қатар, туымыз Эверест шыңы мен Солтүстік полюсте де желбіреген.
Елтаңба: Ғарыштық симметрия және қос пырақтың сыры
Сәулетшілер Жандарбек Мәлібеков пен Шота Уәлиханов жасаған Елтаңба — жай ғана геральдикалық белгі емес, бүкіл көшпенділер өркениетінің философиялық моделі.
Елтаңбаның ортасындағы шаңырақ — отбасы берекесі мен ортақ үйіміздің символы. Одан тарайтын уықтар күн сәулесіндей жан-жаққа шашырап, елдегі барлық этностардың бір шаңырақ астындағы бірлігін паш етеді.
Ал қапталындағы қанатты тұлпарлар (пырақтар) — уақыт пен кеңістіктің тоғысуы. Олардың мүйізі ежелгі сақ дәуіріндегі «аң стилінен» алынған. Бұл бейне халықтың өткені мен болашағын жалғап тұрған алтын көпір іспетті. Тіпті, шетелдік геральдика мамандары Қазақстан Елтаңбасын әлемдегі ең күрделі әрі мазмұнды мемлекеттік белгілердің қатарына жатқызады.
Әнұран: Пойызда жазылған ғасыр әуені
Бүгінгі Мемлекеттік Әнұранымыздың тарихы сонау 1956 жылдан бастау алады. Сол кезде небәрі 26 жастағы жас композитор Шәмші Қалдаяқов пен 21 жастағы ақын Жұмекен Нәжімеденов «Менің Қазақстаным» әнін дүниеге әкелді.
Ол уақытта бұл туынды ресми әнұран болады деп ешкім ойламаған еді. Ән тың игеру жылдарында қазақ жерінің тұтастығын сақтап қалуға бағытталған рухани үндеу ретінде жазылды. 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасында жастар алаңға дәл осы әнді шырқап шыққаны – оның халық жүрегінде әлдеқашан әнұранға айналып кеткенінің дәлелі. 2006 жылы ән мәтініне заман талабына сай аздаған өзгерістер енгізіліп, ресми түрде Мемлекеттік Әнұран мәртебесін алды.