KÓLİK APATY
Biz búgin zamanymyzdyń qaharmany Ámına anamyz jaıly bir úzik syrǵa toqtalaıyq. Mıyna qan quıylyp es-tússiz jatqan Ámına apanyń aýrýyna shıpa taýyp, búginde qaıta kúsh-qýatyn jınap jetim balar úshin ómir maıdanyna kirisýiniń ózi Allanyń keremeti dersiz.
Áńgimeni arydan bastasaq, men Ámına apany eń alǵash Halyqaralyq balalar kúninde Almatydaǵy Oqýshylar saraıynda kórdim. Bir qolynda emizýli jastaǵy sábı, eteginde shúpirlegen birneshe balaqaılar erip júr. Bul kóriniske tań qalmaý múmkin emes. Ózimniń de alǵash qolyma qalam ustap, jýrnalısıka salasynda alyp-ushyp turǵan kezim. Dereý janyna júgirip baryp suhbat berýin de ótindim. Kelisim bergen Ámına apanyń jaqyn mańdaǵy Talǵar qalasynda turatynyn bilip, telefonyn da alyp aldym. Araǵa birneshe apta ýaqyt salyp Ámına apaǵa habarlasyp edim, ol kisi: «Aınalaıyn, televızorǵa suhbat bermeı-aq qoıaıynshy. Ótkende sen suhbat alǵannan keıin esigimniń aldyna bireýler balalaryn tastap ketipti. Sondaı balalardy alyp kelip tastap ketetinder kóbeıdi», - dep qynjyldy. Rasymen ol joly suhbat ala almadym. Biraq, Ámına apamen aramyz úzilgen emes. Odan keıin talaı baǵdarlamalar jasaldy, ár kezdesken saıyn «Ana» degen uly esimge bas ıip, ómirge degen tanymymyzdy keńeıtip qaıtamyz.
Osydan 5 jyl buryn Ámına apanyń aýyr jol apatynan din aman qalǵanyna qarap, osynsha jetim balalardy jylatpaı qaıyrymdy analaryn aman qaldyrǵan Allanyń meıirimine tánti bolasyz. Sebebi, Astanadan Almatyǵa bet alǵan kóliktiń bir jany opyrylyp joq bolǵan sýretti kórgende, ondaı apattan adamnyń aman qalýy múmkin emes dersiz. Sonda kólikte otyryp tań namazyn oqyp, sájdege ıilgen sanaýly mınýttarda Ámına anany joldyń qarsy bettindegi aýyr júk kóligine tıelgen temirlerdiń opyryp ketken kólik tóbesiniń arasyn sanaýly santımetrler ǵana bólip turǵan. Tipti Ámına apa: «Kózimdi ashqanda jan-jaǵym japyrylyp jatyr, ne bolǵanyn bilmeımin, janymdaǵylardyń mıyna deıin shashylyp ketkenin kórgende sandyraqtap kete jazdadym», - degeni bar. Sol apatta kólik júrgizýshi men taǵy bir jolaýshy bala jan tapsyrǵan edi. Iá, Ámına apa jetimderdiń qamymen ne kórmedi...
Ámına apa osy kólik apatynan aman qaldy
ES-TÚSSİZ AÝRÝHANAǴA TÚSÝ
Al bul joly Ámına apa o dúnıeden qaıta oralǵandaı... Byltyr (2015 jyl) 23 shildede Almaty qalasynda sel bolǵan kezde belgisiz bireý Ámına apaǵa telefon shalady. «Apa, tezdetip jınalyp, qashyńyz. Almatyny sý alyp jatyr. Taýdan aqqan aǵyn sizdiń de úıge jaqyndady»,- degen daýysty estigende esim shyǵyp, telefondy tastaı salyp tún ortasynda balalardyń barlyǵyn turǵyzyp, tek qana qujattaryn alyp, ózim olardy avtobýsqa mingizip, eki qyzymdy eki kóliktiń tizginine otyrǵyzyp, kerek-aý degen zattardy ǵana alyp jolǵa shyqsaq, kósheniń barlyǵy kólik keptelisi. «Ne de bolsa, «Baraholka» jaqtaǵy asqanamyzǵa qashaıyq. Ol jerdi sý ala qoımas, balalar da toq bolar» dep sol jaqqa bet aldym. Halqymyzdaǵy «Áıeldiń shashy uzyn, aqyly qysqa» degen maqaly beker emes eken. Sonda sý aldy dese, tura shappaı jan-jaqa, janymdaǵy sý karerine baryp qarasamshy...", - dep apamyz sál oıǵa shomyp ketti. Osy kezde 6 jastaǵy Muhamed-Hasan erkeleı basyp, anasynyń moınyna asyldy. «Anaaa» dep ózi erekshe erkeleıdi. Meniń oıyma 2010 jyly dál Ramazan aıynda Ámına apanyń úıine kelgende osy búldirshinniń esik aldynda qundaqtaýly kúıde tabylǵan kórinisi kóz aldyma kelgeni. Ámına apanyń emirene súıip, qushaǵyna qysqan sol shaqalaq mine búgin mektepke baratyn jasqa jetip, anasynyń janynan bir eli shyqqysy kelmeıdi... Muhamed-Hasandy bir ıiskep alǵan Ámına apa áńgimesin ary qaraı jalǵastyrdy.
- Sodan biz kólik keptelisinen asqanamyzǵa áreń jetsek, ózimizde balalarǵa sabaq beretin muǵalimim telefon shalyp: «Apaa, sizdi aldapty. Úı jaq sý tasqynynan tynysh, eshqandaı sel joq», - degen soń ubyryp-shubyryp úıimizge qaıta oraldyq. Sóıtsek, 3 qabatty balalar úıiniń esik-terezesi ashyq-shashyq, kitaptarǵa deıin barlyǵy aýdarylǵan, byt-shyt shashylyp jatyr. Oıran-topan, aqtarylmaǵan jer joq. Bir qora adam bolǵan mynda, jalǵyz adamnyń olaı jasaýy múmkin emes. Kim ne izdegenin bilmeımin? Áli kúnge túsinbeımin... -, dep taǵy da únsiz oıǵa ketken anamyz áńgimesin jalǵastyryp: - Biraq ol kórinis kóńilime qatty tıdi. Álbette qanqyzýymen ınsýltti (mıǵa qan ketý) de elemeppin, - dedi. Qaıta kelip, ertesine Baqanasqa shóp shabýǵa kettik. Sol Baqanastan qaıtyp kele jatyp Qapshaǵaıdan qaıtar jolda «Ámına» degen kafe bar, soǵan ál jınap alaıyq dep kirip tamaqtandyq. Sonda bir shal kisi: «Paı-paı, mynaý men 20 jyl buryn kórgen Ámına, qansha bala baqsa da áli ıilmepti ǵoı, sol kúıi ǵoı»,-degeni, ishimnen «tiliń tasqa» dedim de kólikke minip kete bardyq. Sodan bir shaqyrymǵa jetpeı jelkem, moınym artyma tartylyp bara jatty... Dereý kólik tizginindegi balama: «Nurjan Quran oqy, Nurjan oqy, tús mashınadan»,- dedim. Balam kólikti toqtatyp tústi de basymdy ustap biletin súrelerin oqı berdi, oqı berdi. Sodan úıge áreń jettik, qatyp uıyqtappyn. Eshnárse sezbeımin. Bir kezde KAMAZ kólikterimen shópterimiz keldi, solardy jaıǵastyramyn dep júrgende oń jaǵym, kóz, aıaq, qol barlyǵy til, bet bári jansyzdanyp kete bardy. Balalar bólmeme áreń jetkizdi. Dereý jedel járdem shaqyryp, №4 aýrýhanaǵa alyp ketti. Aýrýhanada men 13 mınýt es-túsimnen aırylyppyn.
Ámına ananyń aldynda «Perzent» úıiniń bosaǵasynda bir kúndik kezinde tabylǵan 6 jasar Muhamed-Hasan
ÁMINA APANYŃ KÓRGENİ ALLA ELSHİSİ (ﷺ) ME?
Ózim eshnárse bilmeımin, bir bólek álemde júrgendeımin. Bir atany kórippin. Bet-álpetin kórmedim, tek keýdesine túsken qap-qara saqalynyń ushyn ǵana baıqadym. Sol atanyń qolynan ustap alyppyn, júzigi bar eken qara tasy bar, qandaı tas ekenin ańǵarmadym. Biraq qolyna jarmasqan kúıi «Aǵa, men qalaıynshy, osy jer jaqsy eken. Osy jerde qalaıynshy», - dep eńirep jatyrmyn. Sonda bir úlken qaqpany kórsetip jatyr, ol jerden jetken ıisti men Qasıetti Mekkege tórt ret barǵanda da ıiskemegenmin. Keremet jupar ıis, ony tilmen jetkize almaımyn. Ózim bolsam, ebil-debil jylap jatyrmyn, jylap jatyrmyn: "Men bul ómirde jaqsylyq kórmedim, jetimdiktiń ashshy dámin tattym, jyldar boıy jetim balalarmen júrsem de jaqsylyq tappadym, osy jerde qalaıynshy, myna jer tamasha eken, qalaıynshy" dep jylap jatyrmyn" degen sátte 6 jasar Muhamed-Hasan: «Anashym, maǵan shujyq qýyryp bershiii»,- dep qolynda bólshekti shujyǵy bar kele jatty. Onyń qarny ashyp turǵany emes, jáı syltaýmen Ámına apanyń janynnan bir eli aırylmaý ekeni de baıqalyp tur. Áńgimesin ary qaraı jalǵastyryp: «Qalaıynshy, sharshadym, balalarym ósti, 20 jyldan beri sharshadym. Ómirden sharshadym" degenim sol:
- Joq, seniń qaıtýyń kerek. Seniń meshitiń salynǵan joq. Meshitińdi 4 kúmbezdi et, astyn jaýyp tasta. Mynalar kirip ketedi dep bir top adamdardy nusqady. Qazir álgi «ýahabıst» dep júrmiz ǵoı, saqaldary qalaı bolsa, solaı, balaqtary qysqa. Biraq mynalardyń bastarynda orasan kúmbezdeı sáldeleri bar. Ylǵı qazaqtyń jas jigitteri eken. Men bolsam «Osyndaı da sálde bola ma ózi, mynalarǵa ne kóringen, kimder ózi?» dep qoıamyn... Bir kezde osy balalar úıiniń janyndaǵy meshit salamyz dep júrgen jerde turmyz. Sony nusqap Ata: «Astyn jap mynanyń» dep biz 300-400 adamǵa arnap qoıǵan jobamyzdyń jertólesin nusqady. «Áıtpese mynalar kirip ketedi»,- dep álgi bir topty kórsetti. Men sonda da jylap júrmin.
Osy jetimder úıin salǵanda kóp qıanat jasaǵan shendi dáýletti adam bolǵan, sol qaıbir jyly qaıtys bolyp, men janazasyna barmaı qoıǵanmyn. Meni jetelep júrgen Atam «Keshirimdi bol» dep kúıip jatqan bireýdi kórsetti. Men de «keshirdim, Alla keshirimdi, men nege keshirmeımin» degenim sol, álgi kúıip jatqan kisi ornynan turyp, «Rahmet» degendeı basyn ıdi de bir esikke kirip ǵaıyp boldy. Sodan «Ana, mama» dep jylaǵan balalarymdy kórsetti...
Aýrýhanada «Meshit» dep aıqaılap kózimdi ashyppyn. Sóıtse, reanımator orys kelinshek: «Ýh ty, mýja zovet», - dese, janyndaǵy qazaq kelinshek: «Kakoı mýj, Ona ego davno vygnala, ona govorıt o tom, vot ý vas estje kres kotoryı serkov, ý nas polýmesás, mechet mýsýlmanskıı, ona govorıt pro eto», - depti. Ol qazaq kelinshek men jaıly barlyǵyn biledi eken. Sonda «meshit» dep aıqaılaǵanda saldanyp qalǵan aýzymnyń qalaı sóılegenin de bilmeımin, - deıdi apamyz.
- Kózimdi ashqanym sol qyzdarym «Bul jerde durys qaramaıdy» dep dereý jedel járdemge salyp Sovmın aýrýhanasyna (QR Prezıdenti is Basqarmasynyń Medısınalyq ortalyǵy) alyp ketti. Emdelip jatqan bir kúni aýrýhana terezesiniń syrtynan balalarym «Mama, mama» dep aıqaılaǵanda jan-jaǵymdaǵy aspaly ýkoldardy alyp tastap syrtqa shyǵyp ketippin. Dárigerler «Myna kisi jyndy bolyp qaldy ma?» dep shoshypty. Óıtkeni mıymnyń eki jerinen jarylǵan eken. Aýrýhanada 13 kún jatyp shyqqan soń, sál ál jınap Almatydaǵy Ortalyq meshitke, Múftıatqa bardym. Aýyrmaı turǵan kezimde Bas múftı Erjan qajymen jolyǵýdyń sáti túsip, múftı jaqsy lebizin bildirgen edi. Endi meshit salý úshin Bas múftımen sóılseıin dep barsam, ol kisi joq eken. Sol jerdegi balalar «Apa, jaǵdaıyńyz qalaı? Aryqtap ketipsiz, ózgerip ketipsiz?,-degeni, men de «Osylaı osylaı, aýrýhanaǵa túsip qaldym» dep es-tússiz jatqanda kórgenimdi aıtqanym sol, olar bas salyp meni qushaqtap «Qajy apa, qajy apa! Paıǵambarymyzdy (ﷺ) myń-mıllıondaǵan adamnan bireý kórse kórdi, kórmese ol da joq, siz kóripsiz. Siz kórgen Kisińizge ne dedińiz?» - deıdi jabylyp bári.
- Oı qolynan ustap alyp "ólem, ólem" dep aıta berippin. Ol bolsa: «Ólmeısiń, meshitińdi sal, balalaryńa úı sal»,- dedi. Sodan Ortalyq meshittegi qyzmetkerlerdiń barlyǵy jylap: «Siz Paıǵambarymyzdy (ﷺ) kóripsiz, endi meshitti salmasańyz bolmaıdy»,- deıdi. Biraq, Aıshajan, Alla kýá, ol Atanyń júzin kórmedim. Tek qolyn ustap jylaı berippin. Sonymen, sol meshitti bastap salaıyq dep múftıatqa kóktemde qujattardy ótkizdik. Qazir qujattardy qaıta jasap, meshit salýdy bastamaqshymyz. Búgin ǵana temirlerdi kesip, aýlaǵa ákelip tastadym, - degen Ámına apaǵa komada jatyp kórgeni jaıly aıta tússin dep:
- Sonda ondaı ıisti buryn-sońdy ıiskemedim dedińiz be?
- Men ondaı jupar ıisti eshýaqytta sezbegenmin. Ortalyq meshittegi balalar da «Apa, bir qapqa salyp ákelseńiz bolmaıdy ma eken?» - deıdi ǵoı bári ázildep. Sodan, sol ıis keletin úlkeeen qaqpa, jan-jaǵyna nur shashylyp tur. Sap-sary altynmen qaptalǵandaı ma? Atanyń qolyna jarmasyp: «Men qalaıynshy, ana esikke kirgim keledi» deppin. Ol kisi: «Kiresiń, seniń áli kóp jumysyń bar» - dedi, álgi esikke kirgim kelip barady. Taǵy bir kúıgen sekildi esik te kórindi... Endi sol meshittiń jumysymen júrmin. «Myń adamdyq etip jasa, munaralary bıik, jertólesiz bolsyn» degen. Kóp jobalar qaradym, dárethanasyn syrtqa, oǵan keń dálizben baratyndaı etip salamyn. Endi dúısenbiden bastap úlken tastar tasyp, sol qazirgi bar jertólesin toltyryp jaýyp tastamaqshymyn. Máıit jýatyn jerin de salý kerekpin. Asqanasy da keń bolý kerek.
- Sizge kemi 100 jyldan asa ómir súrý kerek qoı, - dep men de ázilmen tilegimdi bildirip, Ámına apany qushaqtaı berippin, qushaqtaı berippin.
Iá, qarap tursańyz ómirde baıqamaıtyn keremetter óte kóp. Al Ámına apanyń ár kúni hıkmetke toly. Men osy zıaratymda «Perzent» úıine kirgen kezde keshki dastarhanda otyrǵan balalardyń jáýdiregen janarlary áli kóz aldymnan keter emes. Ámına apanyń ózi qazannan árqaısysyna jekelep tamaqty úlestirip jatyr. Altyn qolymen maǵan da quıyp berdi. Qoldan túıilgen túshpara, men mundaı til úıirgen túshparany Almatynyń bir de bir dámhana, meıramhana, asqanasynan ishpeppin. Osy jetimderdiń nesibesine Ámına apaǵa Allanyń bereke berip qoıǵan tańdaýly quly ekendigine kúmán de keltirmessiń. Tamaqtan soń balalar Allaǵa shúkirshilikterin aıtyp, duǵa jasady. Kúndelikti qalyptasqan jaǵdaı. Osy kezde barlyǵy bola tura shúkiri joq qansha pendeler júr degen oı da kókeıde qylań beredi eken. Bir kezde osy keshki as aldynda ǵana «Baraholkadan» alyp kelgen aıaq kıimderdi rettep, balalarǵa shulyqpen birge taratyp berdi.
Ámına apa balalaryna taǵamdy ózi quıyp berýde
Hıkmet pen ımandylyqqa, bir-birine jat bolsa da bir úıdiń balasyndaı bolyp ketken balalardyń bir shańyraq astynda Ámınadaı ananyń qamqorlyǵymen tárbıelenýine qarap, men de jer betindegi jumaqta otyrǵandaı áserde boldym. Bir kezde: «Aısha, myna jaqta «Saýmalhana» ashtym», - dep, Ámına apa meni terezeniń janyna shaqyrdy. Túngi tynyshtyqta «Perzent» jetimder úıiniń janynda jańadan ashylǵan Saýmalhananyń ózi nur shashyp turǵandaı. Ol jaǵyn aldaǵy ýaqytta jazamyz.
Balalarǵa tátti kámpıt úlestirý sáti. Barlyǵy tártippen 1 danadan ǵana alyp jatyr.
JAÝAPSYZ QALǴAN SURAQTAR
Al osy san túrli áserge toly sanaýly saǵattardan keıin kókeıime myna oılar quıyldy: Ámına apamyzdyń es-tússiz aýyr halde jatqanda kórgeni kim boldy eken? Almaty Ortalyq meshitindegiler Onyń Paıǵambarymyz (ﷺ) ekendigine shúbá keltirmegen. Meniń de esh kúmánim joq. Sebebi, aramyzda osyndaı Allanyń tańdaýly quldary bolmasa, bul ómir ne bolyp ketetinin elestetýdiń ózi qıyn. Bir ǵana mysal, Almatyda taýdan sel quıylǵan sátte Ámına apaǵa telefon shalyp, aldaǵan kim? Esigi qulyptalǵan «Perzent» balalar úıin aqtaryp ketken kimder? Bul suraqtar jaýaby jumbaq kúıinde qaldy. Musylman úshin barlyq nárse haıyrly demekshi, onyń nátıjesi Ámına apanyń qatty kúızelisten es-tússiz halde Paıǵambarymyzdy (ﷺ) kórýine sebep boldy ma eken?
Ámına apa 300-400 adamǵa dep josparlaǵan meshitin 1000 adamdyq etip qaıta qolǵa alypty. Bul jetim balalar úıi bolǵandyqtan qashanda qamqorlyq artyq etpeıdi. Sondyqtan meshit qurylysyna kómek kórsetý nıeti barlar úshin ár kez bul eselegen saýap kózi bolary sózsiz. Ámına apanyń telefony: 8701 345 67 4
Aısha KEŃESBAI,
ıslamtanýshy-jýrnalıst
