1. Naıza oıynshyǵy – bul laqtyryp nysanaǵa qadap oınaıtyn úshkir oıynshyq. Bul oıynshyqpen oınaýdyń bala túgil eresekterge de qateri bar deýge bolady, sebebi oınap jatqan kezde oqystan basqa jaqqa ushyp ketip bireýdiń kózine nemese basqa jerine qadalyp qalýy ábden múmkin. Ul balalar teledıdardan atys-shabys, sadaq atqan kınolardy kórip alady da basqa bir balaǵa nysanany ustatyp qoıyp oınaıtyn jaǵdaılar da jıi kezdesip jatady. Sol úshin de bul oıynshyqty kishkene balalardyń qolyna ustatýǵa bolmaıdy.
2. Kıimi bar jáne kıimin sheshkende jalańash bolatyn oıynshyqtar.Bul oıynshyqtardy balalarǵa oınatpaǵan jón. Olar kıimin sheship tastap oınaıdy. Al sol qýyrshaqtyń kıimsiz músini kádimgi jalańash eresek adamnyń músinimen birdeı. Bul jaǵdaı kishkene balanyń psıhologıasyna áser etpeı qoımaıdy. Bolmasa sol kishkene balaǵa basqa buzyq bala kelip sol oıynshyqtyń kómegimen ersi qylyq kórsetip oınaýy múmkin.
3. Hımıalyq zerthana bólshekteri. Bul oıynshyqtardy bala alǵysy kelse alyp bermegen jón. Óıtkeni bala hımıalyq oıyndy bir neshe túrli-tústi boıaýlary bar suıyqtyqty bir-birine qosý dep túsinýi múmkin. Endi ol oıynshyqty bala qolyna alǵan soń túrli-tústi suıyqtyq izdeı bastaıdy, tabylmaǵan soń turmys zattaryn qoldanyp bir-birine qosýy múmkin. Bul jaǵdaı árıne qaýipti. Keıbir oıynshyqtardyń ishinde suıyqtyqtary bar bolǵan kúnniń ózinde ony bala iship nemese kózine tamyzyp alyp janarynan aıyrylýy múmkin. Sebebi ol suıyqtyq hımıalyq boıaýlarǵa toly bolady.
4. Qysqa tolqyndy pesh. Bul oıynshyqty oınaǵan bala shynaıy peshke baryp óz qolyn salyp alýy múmkin jáne ózi oınap júrgen oıynshyq tamaqtardy shynaıy peshke qyzdyrýy múmkin. Ol tamaqtyń quramy rázenke nemese plasmassa bolady, sol sebepten qatty qyzsa órt qaýipi shyǵady. Qatty qyzǵan rezeńkeni bala qaıta qolyna alǵanda qoly jabysyp kúıip qalýy ábden múmkin.
5. Álemdegi jáne kınodaǵy jaman keıipkerler men tulǵalardyń beınesindegi qýyrshaqtar. Balardyń jastaıynan osy keıipkerlerge áýes bolýy durys emes. Ol balalardyń sanasyna qanaý, ozbyrlyq, jaýyzdyq sekildi eń jaman ádetti sińirýi múmkin, odan keıin balanyń psıhologıasy buzylady.
6. Jyldam júretin kólikter: qazirgi zamanda balalarǵa da arnalǵan ózderi júrgizetin kólikter shyqty. Bul kólikterdiń jyldamdyǵyna óte nazar salýǵa tıispiz, áıtpese bala kóliginiń jyldamdyǵy qatty bolatyn bolsa bala ómirine de qaýip kóp.
7. Hırýrgtarǵa arnalǵan oıynshyqtar. Bul oıynshyqtardy oınaǵan bala bir nárseni kesip bolmasa bólshektep oınaıdy.Ol oıynshyqtarda negizi kesýge arnalǵan oıynshyq adamdary bolady. Bala osy oıynshyqtan soń sol qýyrshaqty emes qasyndaǵy basqa bir balany kesip oınaýy múmkin. Bul jáıli mysal keltire ketsek, Reseıde bir bala osy oıynshyqpen úıdegi mysyqty soıyp tastaǵan bolatyn. Ol mysyq aman qalǵan eken. Biraq sol soıǵan balanyń pısıhologıasy ózgergen.
8. Balalarǵa arnalǵan aspaly tósek, bul tósek bir qaraǵanda qaýipsiz kóringenimen osy aspaly tósekte moıynynan asylyp qalǵan 10 shaqty bala aýrýhanaǵa túsken.
9. Usaq magnıtti sharlar, bul sharlar kóp balanyń tamaǵyna turyp qalǵan jáne jutyp qoıǵan balalar óte kóp bolǵan. Bul sharıkti jutqan soń adam ishine baryp magnıtterin tebisýimen formasy ózgerip shyqpaı qalý qateri óte joǵary, sol sebepti kóp balanyń ishinen hırýrgıalyq ota jasaý arqyly alynǵan.
10. Tamaq jeıtin qýyrshaqtar. Bul qýyrshaqtar shyqqaly kóptegen balalardyń saýsaǵyn jaralap, shaınap tipti kem etken. Qyz balalardyń shashyn julyp tastaǵan. Bundaı oıynshyqty Qazaqstannan kezdestirip jatsańyzdar múldem satyp almaýǵa keńes beremiz.
Sonymen qatar, mamandar Qytaı óndirgen oıynshyqtarynda keıbir talaptardy saqtamaıtynyn, qýyrshaqtardan túrli radıasıa men jaǵymsyz hımıkattar bólinetinin aıtyp dabyl qaǵady. Tipti keıbir metal nemese shyny oıynshyqtar oıyn barysynda synǵan jaǵdaıda qaýipti zatqa aınalyp shyǵa kelýi múmkin. Arasynan belgisiz zattar, ótkir synyq bólikter syndy.
Árıne biz, qaýipti oıynshyqtar tek bular deýden aýlaqpyz. Myńdap sanaýǵa da bolady. Bárimizdiń qolymyzdaǵy uıaly telefon, úıdegi balaǵa oınaýǵa bere salatyn kompúterler de asa qaýipti oıynshyqtar. Keleshegimiz jarqyn bolsyn desek, balalarymyzǵa kózimizdiń qarashyǵyndaı qaraıyq!
Daıyndaǵan Arshyn Qýandyquly
