Qazaqtyń qorǵanys ónerin, áskerı áleýetin sıpattaıtyn derekti, aqparatty-tanymdyq «Bes qarý» atty fılm jaryqqa shyǵady. 3 serıa bolyp shyǵatyn fılmniń rejıseri Ardaq Tóleýbaı.
«Qamshy» tilshisi jobanyń jetekshisi, Idea avtory: Gúljanar Amantaıqyzynan atalǵan fılm týraly surady. Amantaıqyzynyń aıtýynsha fılmge Májilis depýtaty, ardager Baqytbek Smaǵul jáne aǵaıyndy ustalar Aıtbergen Qulmenov pen Mahmýt Qulmenovtar keńesshilik etken. Senarıin jazǵandar Nurlan Sanjar, Janat Dosqojına.
«Bes qarý» atty 3 serıaly derekti-kórkem fılmin túsirýdegi maqsat jáne onyń búgingi tańdaǵy ózektiligi nede?
Qazaq halqynyń Máńgilik mekeni, Otany qazaq jeri kólemi jaǵynan álemde toǵynshy orynda ekendigi barshamyzǵa málim. Asty men ústi baılyqqa toly Qazaq jerine búgingi kúni ǵana emes, yqylym zamannan kóz tigýshiler kóp bolǵanyn da bilemiz. Qazaq qazaq bolǵaly osy ulan baıtaq jerdi syrtqy jaýdan qorǵaý maqsatynda kóptegen soǵystardy bastan ótkizdi. Qazaqtyń jaýynger halyq bolýynyń basty sebebi de osy edi. Táýelsiz el atanǵan búgingi kúnge deıin biz jaýynger halyq bola tura, arnaıy ásker ustamaǵan, beıbitshiliktiń alǵysharttaryn berik ustanǵan halyq edik. Biraq, jerimizge kóz alartqan syrtqy jaýlardan únemi qorǵanyp, qaýip tóngen jaǵdaıda jedel túrde áskerin jasaqtap, jaýlaryna qarsy turyp jáne olardy jeńe bilgen babalarymyzdyń óz kezeginde halyqtyń áskerı qurylymyn kásibı turǵydan qalyptastyra bilgendikterin moıyndamasqa bolmas. Babalarymyzdyń júrip ótken jolyna kóz salar bolsaq, jaýyngerlik óner qazaq halqynyń ómir súrý saltynyń ajyramas bir bóligi bolǵandyǵyna kóz jetkizemiz. Iaǵnı, qazaqtyń turmystyq salt-dástúri qanshalyqty damyǵan bolsa, áskerı óneri de kásibı turǵydan sonshalyqty joǵary dárejede damyǵan jáne áskerı qurylymynyń negizi berik qalanǵan. Osy jerde qazaq halqy osynshama ulan-baıtaq jerdi jan-jaǵyndaǵy antalaǵan jaýlarynan qalaı qorǵap keldi?, Kimmen soǵyssa da nege únemi jaýlary jeńilis taýyp otyrdy? Degen suraqtar zańdy túrde týyndaıdy. Al, biz sol suraqtarǵa jaýap berýge tyrysyp kelemiz.
Biraq, bul taqyryp áli zerttelmeı, tyń jáne qupıa qalpynda qalyp kele jatyr. Biz búgingi kúni álem elderi aldynda ózimizdiń qýatty memleket ekendigimizdi kórsetý ári qazaq elin álemge jete tanytý maqsatynda kóptegen jumystar atqarylyp jatqandyǵyna kýámiz. Sol jumystardyń eń kúrdelisi ári jaýapkershilikke toly mańyzdysy «EXPO-17» jobasy. Bul joba sheteldikterdiń qazaq eliniń erekshelikteri men ulttyq qundylyqtaryn jete tanýǵa zor múmkindikter týǵyzatyn birden-bir iri joba bolyp tabylady. Sondyqtan da «Bes qarý» jobasyn biz elimizdiń táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy qarsańynda halyqaralyq «EXPO-17» kórmesine kelgen qonaqtarǵa usyný maqsatynda jasap otyrmyz.
Fımde qamtylatyn máseleler qandaı?
Erekshelikterin atap aıtar bolsam:
1.Qazaq halqynyń áskerı qurylymynyń qalyptasýdaǵy alǵy sharttary (jaýyngerlerdi jasaqtaý jáne jasaqtyń túrleri);
2.Áskerı qurylymdy basqarýdyń zańdylyqtary jáne áskerı shenderdiń ósý ádisteri men olardyń kıim úlgileri;(Sarbaz, onbasy, júzbasy, myńbasy, túmenbasy, sardar, qolbasshy)
3.Áskerı jasaqtardyń jabdyqtalýy (Ustalyq óner týraly, temshilerdiń qarý jasaýdaǵy zańdylyqtary men ádis-tásilderi).
4.Jaýyngerlerdiń jeke qarýlarynyń túrleri jáne olardy qoldanýdyń ádis-tásilderi.
5. Batyrlardyń jekpe-jegi;
6.Soǵysty júrgizýdiń ádis-tásilderi;
Joǵaryda atap kórsetken taqyryptardy tereńinen taldaı otyryp kórermenge kórkem qoıylym arqyly dáleldi túrde kórsetý kózdelgen. Sol sebepten de fılm derekti-kórkem janrda túsirildi. Qazir montaj jumystary júrip jatyr.
Fılm: Qazaqsha, oryssha, aǵylshynsha úsh tilge aýdarylyp, EXPO-2017 qonaqtaryna usynylatyn bolady.
Suhbattasqan Nurǵalı Nurtaı
