Qazaq halqynyń ult-azattyǵy jolynda bar ómirin sarp etken qazaqtyń batyr uldarynyń biri Dáýit Asaýulynyń týǵanyna bıyl 230 jyl. Osyǵan oraı, bahadúrdiń urpaqtary babamyzdy eske alyp, Almaty oblysynyń Qarasaı aýdanynda as bergen bolatyn.
Túrli sebeptermen bara almaı qalǵan bir top mańǵystaýlyq aǵaıyndarǵa, asty uıymdastyrý komıteti estelik medaldary, qurmet gramotalary men baǵaly syılyqtaryn berip jibergen. Al amanatty oryndaǵan Aqtaýlyq Salı Abdýllaev pen Qońyratbaı Ispanov bastaǵan el aǵalary, esimderi umyt qalmaǵan batyrdyń urpaqtaryna shahardaǵy meıramhananyń birinde tıisti marapattaryn tabystady.
Aıta ketý kerek, asqa elimizdiń Aqtóbe, Oral, Mańǵystaý, Atyraý, Almaty, Astana, Qyzylorda, Shymkent, Qaraǵandy, kórshiles Ózbekstan, Túrkmenstan, Reseıden kelgen aǵaıyn-týystar bas qosty. Asqa qatysqan adam sanynyń esebi joq.
Sonymen qatar, Qaskeleń qalalyq úıinde ǵylymı-ádistemelik konferensıa ótkizildi. Alys jaqynnan kelgen aǵaıyndarǵa ózderiniń jyly lebizderin bildirgender qatarynda belgili jazýshy, kınodramatýrg, profesor, QR Jazýshylar Odaǵynyń hatshysy, QR eńbek sińirgen qaıretkeri Smaǵul Elýbaı, bokstan olımpıada chempıony Ermahan Ybraıymov, áýesqoı bokstan álem chemıony Erdos Jańabergenov, qazaq kúresinen «Álem barysy – 2017» týrnıriniń jeńimpazy Aıbek Nuǵymarov, «Tamasha» ázil-syqaq teatrynyń akteri Marat Kókkózov, tanymal jazýshy-jýrnalıstar, profesor-akademıkter, qoǵam qaıratkerleri, óner salasynyń tarlandary sóz sóıledi.
Konferensıa aıaqtalysymen batyrdyń ómiri men erligi jaıly jaryqqa shyqqan «Qazaq batyry Dáýit Asaýuly» atty kitaptyń tusaýkeser rásimi boldy.
Jas aqyndardyń aıtysy men jyrshy-termeshiler baıqaýy ótkizilip, konserttik baǵdarlama usynyldy. Ulyqpan Joldasov bastaǵan «Samal» toby sahna tórine kóterilip, án shyrqady. Ortalyq alańda qazaq kúresi, kir kóterý, qol kúresinen myqtylar anyqtaldy. Sonymen qatar, alaman báıge uıymdastyrylyp, jeńimpazǵa «Shevrole Nıva» avtokóliginiń kilti tabystalyp, túıe palýanǵa «túıe» berildi.
Alystan kelgen aǵaıyn «Labaq ata» meshitinde bolyp, batyrdyń rýhyna quran baǵyshtady. Aqshańqan kıiz úıler tigildi. Quran hatym jasaldy. Aıta ketý kerek, as - halyqtyń óz qarajatyna ótkizildi.
Batyrlyǵy men batyldyǵy, erlik pen qaısarlyǵynyń arqasynda kózge túsken, týǵan jerdiń azattyǵy úshin qas qaqpaı jaýǵa qarsy qarýyn siltegen qaharman, qazaqtyń batyr uldarynyń biri Dáýit Asaýulynyń 230 jyldyǵy joǵary deńgeıde ótkizilgenin tilge tıek etti, asqa jınalǵan qaýym.
«Bul astyń ótýine barsha aǵaıyn aıanyp qalǵan joq. Máselen, Mańǵystaý oblysy boıynsha Qaırat Ótenov bastaǵan Jańaózenniń azamattary qol ushyn sozdy. Sol sıaqty Aqtaý qalasy, Beıneý aýdanynan da jigitter boldy. Batys-Qazaqstan oblysynan Shyńǵyrlaý aýdany, Aqtóbe aımaǵynan Baıǵanın, Alǵa, Qobda aýdandary, Syr óńirinen Jalaǵash aýdandyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Sadyq Alıev bastaǵan top, sondaı-aq Syrdarıa men Qarmaqshy aýdandyran aǵaıyndar boldy. Astanalyq Qonys Júsipov pen Aqtóbelik Myrzaǵul Jumaǵalıev jyrshy-termeshilerdiń ónerine tánti boldy. Almaty oblysy men shyraıly Shymkentten kelgenderde az bolmady. Barlyǵy bir kisideı atsalysty. Nátıjesinde batyr babamyzdyń 230 jyldyǵy joǵary deńgeıde ótti dep tolyqtaı aıta alamyz», - deıdi Aqtaý qalasynyń turǵyny Salı Abdýllaev.
Aıta ketý kerek, Dáýit batyr Ústirtte dúnıege kelgen, kúlli qazaqqa tanylǵan kishi júz qazaqtarynyń ult-azattyq qozǵalysy basshylarynyń biri Baraq áýletinen taraıdy. Shyqqan tegine toqtalsaq, kishi júzdiń Shómishti Tabyn rýy - Qaraqoıly-Labaq bóliginen.
Dáýit Asaýuly batyr qazaq halqynyń azattyǵy úshin kúresken tarıhı tulǵa. Eldiń tynyshtyǵy men birligin saqtaýǵa eleýli úles qosqan bı. Dáýit batyrdyń jatqan jeri - «Dáýit ata» degen úlken qoıymshylyqqa aınalǵanyn halyq jaqsy biledi. Basyna baryp, quran baǵyshtap, medet surap, aýrýyna em izdeıtinder áli de kóp. Dáýit atamyz kóptegen áıgili batyrlarmen syılas – syrlas, azattyq jolynda seriktes bola bilgen. Ejelden Mańǵystaýdyń Sam óńiri men Jem-Saǵyz boıynda ómir súrgen. Dáýit batyrdyń ákesi Asaý men atasy Baraq ta, aty shyqqan batyrlar. Olar Mańǵystaý oblysy, Beıneý aýdany, Sam qumynda Turysh aýylynan 15 shaqyrym jerde jerlengen. Al Dáýit batyr Qaraqalpaqstannyń Qońyrat aýdanynda «Horezm» dep atalatyn jerde máńgilikke jaı tapqan.
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Rýhanı jańǵyrý: Bolashaqqa baǵdar» atty maqalasynda «Rýhanı jańǵyrý tek búgin bastalatyn jumys emes» ekendigi, «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda Qazaqstan aýmaǵyndaǵy tarıhı-mádenı eskertkishter men nysandardy jańǵyrtyp, «Halyq - tarıh tolqynynda» baǵdarlamasy arqyly álemniń eń beldi arhıvterinen tól tarıhymyzǵa qatysty qujattardy júıeli túrde jınap, zerttelgendigi týraly aıtylady. Al tór tarıhymyz batyr babalarymyzdyń erlikterin umytpaý, kerisinshe dáripteý, eske alý, qurmetteý degendi bildiredi. Qazaq – azattyq jolynda artqa sheginbegen óziniń batyr babalaryna qurmetpen qarap kele jatqan halyq.
Bul rette, Dáýit Asaýuly óz zamanynyń qaharman tulǵalarynyń biri retinde tutas bir tarıhı dáýirdi basynan ótkizgen tarıhı tulǵa. Onyń ómiri otarlyqqa qarsy kúreske de, shapqynshylyqqa da, el ishindegi qym-qýyt oqıǵalarǵa da toly bolǵanyn búgingi urpaq umytqan emes, umytpaıdy da.
Babalar árýaǵy ár qazaq balasyn qoldap júrgeı!
Nurbol Oqýov,
QR Jýrnalıser Odaǵynyń múshesi
