Qazaqstannyń qazirgi jasóspirimderi sıfrlyq keńistikti belsendi ıgerýde. UNICEF "Kids Kline Kazakhstan" zertteýiniń derekteri boıynsha áleýmettik jelilerdegi akkaýnttar 9-10 jastaǵy balalardyń shamamen 60% - ý bar, al 11-12 jastaǵy jasóspirimder arasynda belsendi profılder shamamen úshten ekisin júrgizedi.
TikTok jáne Instagram-jasóspirimder arasyndaǵy kóshbasshylar
Qazaq Expert Club medıa bilim berý salasyndaǵy sarapshysy Janar Jaqanovanyń aıtýynsha, áleýmettik platformalar elimizdiń ınternet-aýdıtorıasynyń basym bóligin qamtıdy: TikTok – ty Qazaqstannyń 15 mln-nan astam paıdalanýshysy, al Instagram-1 12 mln-nan astam qoldanýshy paıdalanady.
Sarapshy jasóspirimder sıfrlyq iz (digital footprint) qalyptastyrý arqyly óz mazmunyn jasaı bastaıtynyn atap ótti. Qurdastarynyń jarıalanymdary shynaıy dep qabyldanady, sondyqtan jasóspirimder blogerleri kóbinese trendter men minez-qulyq úlgilerin basqarady.
Sandyq iz degenimiz ne jáne onyń mańyzy qandaı?
Digital footprint termıni ınternette saqtalatyn jáne birneshe jyldan keıin qol jetimdi bolatyn sandyq izge arnalǵan. Jasóspirim kezindegi basylymdar ýaqyt óte kele adamnyń kásibı jáne qoǵamdyq bedeline áser etýi múmkin.
Búginde ýnıversıtetterdiń 25-35%-y talapkerlerdiń áleýmettik jelilerin tekserýde, al jumys berýshilerdiń 54% - y mazmunyna baılanysty úmitkerlerden bas tartty. Bul jas kezinen bastap durys sıfrlyq bedeldi qalyptastyrýdyń mańyzdylyǵyn kórsetedi.
Balalar kontentin retteýdiń halyqaralyq tájirıbesi
Eýropada balalardyń blogqa qatysýyn retteıtin zańnamalyq bastamalar belsendi talqylanýda. Mysaly, Fransıada balalar áser etýshileriniń qyzmetin retteıtin zań qabyldandy. Ońtústik Koreıada balalarǵa arnalǵan YouTube arnalary oıyn-saýyq jáne marketıń ındýstrıasynyń bir bóligine aınaldy, bul balalardyń eńbek quqyqtary men psıhologıalyq júkteme máselelerin talqylaýǵa túrtki boldy.
Qazaqstannyń sıfrlyq ortasy
Qazaqstan álemniń qalǵan bóligimen birdeı sıfrlyq ekojúıede, alaıda eldegi jasóspirimderdiń sıfrlyq bedelin talqylaý ázirge qalyptasýda.
Jaqanova mektepterdegi medıa saýattylyq basty mindetke aınalatynyn atap ótti: aqparatpen jumys isteý daǵdylary men sıfrlyq bedeldi basqarý jas kezinen bastap oqytylýy tıis. Sonymen qatar, qurmetti qarym-qatynas mádenıetin jáne jarıalanǵan materıaldar úshin jaýapkershilikti qalyptastyrý mańyzdy.
Medıa tárbıe arqyly ulttyq mádenıetti qoldaý
Qaýipsizdik pen bedelden basqa, medıa-tárbıe ulttyq biregeılikti damytýǵa yqpal etýi múmkin. Janar Jaqanova jas avtorlarǵa Qazaqstannyń mádenıeti, tarıhy jáne áleýmettik bastamalary týraly aıtýǵa kómektesetin jobalardy qoldaý qajettigin atap ótti.
"Búgingi jasóspirimder Internettiń bolashaq mádenı landshaftyn qalyptastyrýda. Olardyń jarıalanymdary men ıdeıalary ujymdyq sıfrlyq keńistiktiń bir bóligine aınalýda", - dep atap ótti sarapshy.
Qazaqstanda balalar men jasóspirimderdiń sıfrlyq izin damytý-bul syn-tegeýrin de, múmkindik te. Bilim berý mekemeleri men ata-analar jasóspirimder oqı alatyn, daǵdylaryn damytatyn jáne mádenı qundylyqtardy saqtaı alatyn qaýipsiz, jaýapty jáne shyǵarmashylyq medıa keńistigin qalyptastyrý úshin birlesip jumys isteýi kerek.
