Depýtattyń negizgi mindeti Úkimettiń nazaryn qarashanyń qamyn kúıtteýge buryp, onyń máselesin ońynan sheshý bolsa kerek. Óıtkeni, áý basta depýtatty qarapaıym halyq saılaǵanda «bizdiń máselemizdi sheshedi» dep tańdaıdy. Alaıda, qarashanyń qamyn bizdiń májilismender bıik minberlerden abyroımen kóterip júr me? Máselen, saılaýshylarmen kezdesýdi aıtpaǵanda eń aıaǵy jýrnalıserdiń ózine pikir bildirgisi kelmeıtin depýtattar bar. Sondaı-aq, kerisinshe depýtattardyń arasynda BAQ árdaıym pikir bildirip turatyn azamattar azda bolsa kezdesedi.
Parlamenttiń tómengi palatasynda 107 depýtat jumys jasaıtyny kópshilikke belgili. Olardyń basym bóligi ıaǵnı 83-i – «Nur Otan» partıasynan bolsa, 8-i – «Aq jol» partıasynyń ókili jáne 7-eýi – Qazaqstannyń Komýnıstik halyqtyq partıasynyń atynan saılanǵan. Al qalǵan 9 depýtat ártúrli dıasporadan quralǵan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ókilderi.
Bir qyzyǵy osy 107 depýtattyń ishinde bar-joǵy bylaıǵy jurtqa belgisiz «partıa qalaýlylary» jeterlik. Tipti olardyń ishinde ómir tarıhynda depýtattyq saýal joldap kórmegen májilismender de bar. Alaıda biz bul maqalada buhara halyq pen jýrnalıserge jaqyn májilistegi eń qol jetimdi 10 depýtatty anyqtap kórmekpiz. Óıtkeni, halyqtyń soıylyn soǵýy tıis depýtattardyń basym kópshiligi «sen tımeseń men tıme badyraq kóz» bolyp otyr. Al jýrnalıserge únemi pikir bildirip, ári halyqpen tyǵyz qarym-qatynas ornatqan májilismender saýsaqpen sanarlyqtaı ǵana. Buny biz saýalnama júrgizý barysynda anyq ańǵardyq.
Jýyrda Májiliste «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine halyqtyń kóshi-qony jáne jumyspen qamtylýy máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar týraly» zań jobasy maquldandy. Atalǵan zań jobasyn daıyndaý barysynda Aýyt Muqıbek depýtattarmen taǵyz qarym-qatynas ornatqan bolatyn. Sondyqtan da ol Májilistegi eń qol jetimdi 10 depýtattyń kim ekenin kópshiligimizden qaraǵanda jaqsy biledi. Onyń aıtýynsha, Májilistegi eń belsendi depýtat Nurtaı Sabılánov, Almas Turtaev, Baqytbek Smaǵul, Aldan Smaıyl, Jambyl Ahmetbekov, Gúlnar Seıimahanbetova, Azat Perýashev, Merýert Qazybekova, Omarhan Óksikbaev, Maıra Aısına dep esepteıdi.
Al belgili jýrnalsıt Azamat Keńesulynyń aıtýynsha qazirgi Májilistegi deýtattar burynǵydaı ótkir máselelerdi kótermeıdi. Sondyqtan da, Parlament Májilisinen 10 belsendi depýtat tabý ınemen qudyq qazǵandaı qıyn degen pikirde. Alaıda ol Májilistegi № 1 depýtat «Aq jol» partıasynyń tóraǵasy Azat Perýashev dep esepteıdi. Sondaı-aq ol Nurtaı Sabılánov, Orazkúl Asanǵazy, Baqytbek Smaǵul, Gúlnár Seıitmaǵanbetova, Baqytjan Ertaev, Rozaqul Qalmuratov, Murat Tinekeev, Almas Turtaev, Meıram Begentaev syndy depýtattardyń jýrnalıser úshin qol jetimdi ekenin aıtady.
Negizi Parlament Májilisindegi eń qol jetimdi ári belsendi depýtat kim degende joǵaryda aty atalǵan azamattardyń aty-jóni jıi atalady. Al qalǵan depýtattar kórpeni tas búrkenip alyp qalyń uıqyda jatyr. Ókinishke qaraı olardy keler jyly ótýi múmkin Parlament Májilisiniń saılaýyda oıata almaıtyn sıaqty. Sebebi, olar halyqtyń qalaýlysy bolǵannan góri partıanyń qalaýlysy bolǵan artyq dep esepteıdi. Óıtkeni, májilismenderdiń taǵdyryn qarasha halyq emes partıalyq tizim jasaıtyn basshylary sheshedi. Sondyqtan da Májilistegi júzge jýyq depýtattyń eki qoıy bir som. Al eki qoıynyń bir som bolmaǵanyn qalaıtyn eń belsendi ári jýrnalıserge qol jetimdiń depýtattardyń halyq aldynda árdaıym júzi jaryq. Sonymen Parlament Májilisindegi 3 partıa men Qazaqstan halqy Assambleıasynyń atynan saılanǵan kóshbasshy depýtat kim?
Nurtaı Sabılánov. «Nur Otan» partıasy parlamenttik fraksıasynyń múshesi. Ol ózge áriptesterinen qaraǵanda halyqtyń áleýmettik máselelerine únemi nazar aýdaryp keledi. Sondyqtan da onyń qarapaıym halyqtyń aldynda ájeýtáýir bedeli bar. Jalpy 1986 jylǵy Jeltoqsan ult azattyq kóterilisine qatysqan azamatty halyq jaqsy kórse kerek. Onyń ústine kópshiligimiz «oqıǵa» dep aıtyp júrgen 1986 jylǵy qandy qyrǵyndy depýtat resmı túrde «Jeltoqsan ult azattyq kóterilisi» dep ataǵan bolatyn. Mine, keler jyly ózi ádil baǵasyn bergen Jeltoqsan ult azattyq kóterilisine 30 jyl tolady. Ókinishke qaraı qandy qyrǵynnyń tarıhı salmaǵy jyl ótken saıyn joǵalyp bara jatyr. Aldaǵy ýaqytta Nurtaı Salıhuly osy olqylyqtyń ornyn toltyryp, Úkimetke tıisti depýtattyq saýal joldasa nur ústine nur bolar edi.
Azat Perýashev. «Aq jol» QDP fraksıasynyń tóraǵasy. Azat Turlybekuly «Aq jol» «Alash» partıasynyń rýhnaıa izbasary» dep málimdesede alashshyldyǵynan góri, kásipkerligi basym bolyp tur. Naqtyraq aıtsaq, ol Parlament Májilisinde kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵap, ótkir málimdemeler jasap júr. Buǵan árıne «Bárekeldi» degennen basqa aıtarymyz joq. Alaıda partıanyń ustanymy alash ıdeıasy bolǵandyqtan «Aq joldyń» alashshyl bolǵany abzal-aý dep oılaımyz. Máselen, keler jyly Alashorda memleketiniń basshysy Álıhan Bókeıhannyń 150, al 2017 jyly Alashorda memleketiniń 100 jyldyǵy bolady. Atalǵan mereıtoılardyń jalpyulttyq deńgeıde atalyp ótilýi «Aq jol» partıasyny syn bolmaq. Osyny anyq ańǵarǵan Azat Turlybekuly qos mereıtoıǵa baılanysty Úkimet basshysy Kárim Másimovtyń atyna depýtattyq saýal joldady. Árıne máseleniń barlyǵy depýtattyq saýal joldaýmen ǵana sheshilmeıtini belgili. Sondyqtan da, atalǵan patıa Úkimetti qos mereıtoıdy joǵary deńgeıde atap ótýge májbúrleý kerek.
Jambyl Ahmetbekov. Qazaqstan Komýnıstik halyqtyq partıasynyń OK-tiń hatshysy. Qansha jerden «komýnıstik partıanyń ókili» dep jaqtyrmaǵanymyzben ázirge Jambyl Aýjanulynan artyq Májiliste depýtat bolmaı tur. Óıtkeni, ol Parlament Májilisindegi eń qol jetimdi ári belsendi depýtat. Mysaly Jambyl Ahmetbekov ózge áriptesteri sıaqty «telefon arqyly suhbat bermeımin» dep bálsinbeı, kez kelgen suraqqa jaýap beredi. Bizdiń eldiń jaǵdaıynda kez kelgen suraqqa ımenbeı jaýap berýde erlik bolyp sanalady. Jalpy Aýjanulynyń kisilik tanytpaı, kishilik kórsetýi qarapaıym ortadan shyqqandyǵynda bolsa kerek. Bul degen sóz Parlament Májilisine kásipker depýtattar emes, kerisinshe Jambyl Ahmetbekov syndy qarapaıym azamattar barýy kerektigin kórsetedi.
Rozaqul Qalmuratov. Májilistiń Qazaqstan halqy Assambleıasy atynan saılanǵan depýtaty. Rozaqul Satybaldyuly Parlament Májilisinde qazaq tiliniń máselesin eń jıi kóteretin ózge ult ókilderiniń biri. Máselen, ol jýyrda Bilim jáne ǵylym mınıstri Aslan Sárjipovke «2020 jyly mektep bitirýshilerdiń 100 paıyz qazaq tilin meńgerýi múmkin be?» dep suraq qoıdy. Óte ádem suraq. Óıtkeni, 2020 jylǵa keıin elimizdegi 95 paıyz halyqtyń qazaq tilinde sóılep ketýi múmkin emes. Sondyqtan da, Úkimet arqany keńge jaımaı erterek memlekettik tildiń mereıin ústem etýi kerek. Al Rozaqul Satybaldyuly eń birinshi bolyp elimizdegi ózbek balalaryn qazaq mektepterinde oqytýdy másele etip kóterse nur ústine nur bolar edi. Óıtkeni, Ońtústik Qazaqstan oblysynda ózbek mektepterinde oqyp jatqan oqýshylar myńdap sanalady.
Serik JOLDASBAI
Astana
