Qazaq sportynda qysqa merzimde úlken nátıjeler kórsetip, halyqtyń súıispenshiligine oranǵan sportshylar jeterlik. Qazaqstan boksyndaǵy sondaı joıqyn judyryqty jigitteriniń biri – Baqyt Sársekbaev. Beıjiń Olımpıadasynyń chempıonyn sońǵy ýaqytta jankúıerleri joǵaltyp alǵandaı. Kúni keshe elimizdiń abyroıyn asqaqtatyp, týymyzdy Olımpıada tórinde jelbiretken batyr ulymyz qaıda júr? Bul týraly búginde Qazaqstannyń boks federasıasynda tabysty qyzmet etip júrgen Baqyt Sársekbaevpen bolǵan suhbattan oqısyzdar.
– Baqyt, sizdi oqyrman da, sportsúıer qaýym da joǵaltyp aldy. Búginde nemen aınalysyp júrsiz?
– Súıikti sportymnan alystaǵan joqpyn. Boks federasıasynda jumys istep, byltyrdan beri tájirıbelik quramanyń aǵa bapkerimin. Bul quramǵa 18-23 jas aralyǵyndaǵy jas sportshylar engen. Qudaıǵa shúkir, araǵa jyl tolmaı jatyp biraz jetistikterge jetip úlgerdik. Byltyrǵy stýdentter arasyndaǵy álem chempıonatynda tabysty óner kórsettik. Iakýtıada ótken birinshilikte komandalyq esepte sharshy alań ıeleri Reseıden keıingi ekinshi oryndy ıelendik. Biraq bul reseılikter bizden myqty boldy degen sóz emes. Sportta, ásirese, boksta tóreshilerdiń bura tartatyn ádetiniń saldary ǵoı.
– Al, bul qyzmettegi sizdiń negizgi mindetińiz qandaı?
– Tárbıelenýshilerdiń fızıkalyq, taktıkalyq, psıhologıalyq daıarlyǵy – bári bizge artylǵan jaýapkershilik. Keıde balalar fızıkalyq turǵyda daıyn bolǵanymen, psıhologıalyq qysymmen kúrese almaı, orta jolda «synyp» qalyp jatady. Ol sporttyń kez kelgen túrinde bar. Sondyqtan óz basymyzdan ótkergen jaılardan nátıje shyǵara otyryp, qoldan kelgenshe aqyl- keńesimizdi aıtyp, baǵyt-baǵdar beremiz. Bizde jumys isteıtin bapkerlerdiń barlyǵy bilikti. Qazirdiń ózinde jastar arasynda álem, Azıa chempıondaryn tárbıelep úlgergenderi az emes. Al jattyǵý Almaty men Astanada qatar ótkiziledi.
– Bul quramaǵa alynatyn balalar arasynda irikteý qalaı júrgiziledi?
– Elimizde boksqa áýestigi joǵary balalardyń kóptigin kórip únemi qýanyp júremin. Olımpıada chempıony bolsam degen asqaq armandary bar. Bir qyzyǵy, qyzyǵýshylyq negizinen megapolısterde emes, aýyl-aımaqtarda joǵary. Osyny eskergendikten, jyl sońynda tájirıbelik qurama arasynda chempıonat uıymdastyryp, sonyń nátıjesine qarap irikteımiz. Bıylǵy birinshilik Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna oraılastyryldy. Aýdan, oblys tóńireginde tasada qalyp júrgen daryndarǵa múmkindik beremiz. Osy bastamamdy qoldap, maǵan senip tapsyrǵan, búginde jas bylǵary qolǵap sheberleriniń alańsyz jattyǵýyna tolyq jaǵdaı jasap bergen Boks federasıasynyń prezıdenti Tımýr Asqarulyna alǵysym zor. Bul quramaǵa ilikken jigitterge aı saıyn jalaqy, jeńisterine oraı syıaqy tólenedi. Munyń ózi jastarymyzdyń alǵa jyljýyna, daıarlyqty údete túsýine úlken kómek.
– Sonda munyń osydan birneshe jyl buryn qolǵa almaq bolǵan «Olımpıada úmitteri» atty jobańyzǵa qatysy joq qoı?..
– «Olımpıada úmitteri» – buqaralyq sportty, salamatty ómir saltyn damytýǵa baǵyttalǵan joba. Onyń basty maqsaty sportqa ıkemi, qyzyǵýshylyǵy bar jastarǵa aýla klýbynda aqysyz negizde jattyǵýǵa múmkindik berý edi. Degenmen bastapqyda qol ushyn sozamyz degen azamattar artynsha-aq bas tartyp, búginde bul joba daǵdarysqa baılanysty ýaqytsha toqtap tur. Al tájirıbelik komanda Myrzaǵalı Aıtjanov bastaǵan ulttyq quramaǵa rezerv ispetti. Iaǵnı el namysyn álemdik arenalarda abyroımen qorǵap júrgen bylǵary qolǵap sheberleriniń jolyn jalǵaıtyn izbasarlary ósip kele jatqandyǵyn kórsetý. Mysaly, keıbir balalar iri jarysta bir ret jeńilis qushsa, odan keıin sportty múlde tastap ketýi múmkin. Al biz olardy jeńispen qatar jeńile bilýge de daıarlaımyz. Búginde osy jobamyzdy taekvondo, dzúdo sekildi birqatar sport federasıalary úlgi retinde engizip úlgerdi.
– Baqyt, endi azdap tarıhqa bet bursaq. 2005 jyly Máskeýde ótken Álem kýbogynda siz kýbalyq boksshyǵa jol berdińiz. Bul jeńilis kóptegen jankúıerdiń renishin týdyrdy. Degenmen, soǵan qaramastan, quramanyń bas bapkeri bolǵan Damır Býdanbekov sizge úlken úmit artyp, kózińizden ot kórgendigin alǵa tartty. Múmkindik berdi. Soǵan qaraǵanda, Olımpıadada chempıon bolatynyńyzdy da sezgen sekildi...
– Bapkerdiń maǵan ǵana emes, Baqtıar Artaev pen Serik Sápıevke de senim artqany ras. Sebebi, sol jyldary biz quramanyń «súıegi» boldyq. Degenmen «baq shaba ma, bap shaba ma» degendeı, Beıjińde jeńiske jetý baqyty maǵan ǵana buıyrǵan eken.
– Baqtıar Artaev óziniń bir suhbatynda Qytaı astanasyndaǵy Olımpıadaǵa sizdiń ǵana jaqsy daıyndalǵanyńyzdy, al qalǵandarynyń jattyǵýdy normadan tys jasap, biraz sharshańqy barǵandyǵyn aıtyp edi. Sonda siz daıarlyq jumystaryn jeke júrgizdińiz be?
– Joq, árıne. Men quramadaǵy jigittermen birge daıyndaldym. Biraq, jattyǵý arasynda azdap tynyǵyp alyp, úzilister jasap turdym. Qazir bul týraly aıtyp, bapkerlerge min taǵýdyń qajeti joq shyǵar. Ol – ótken shaq. Eń bastysy, biz, kem-ketikti kórgen boksshylar, ózimizden keıingilerge durys baǵdar bere alsaq deımin. Sol qatelikterden nátıje shyǵarý qajet. Ózim de bapker bolǵandyqtan, bapker men shákirt arasyndaǵy ózara úılesimniń, til tabysýdyń mańyzdylyǵyn túsinip kelemin.
– Esińizde bolsa, 2012 jylǵy Qazaqstan birinshiliginde siz qurama kapıtany Danıar Eleýsinovtiń 69 kelide óner kórsetýge fızıkalyq turǵyda daıar emestigin alǵa tarttyńyz. Al qazir Danıar juldyzdy salmaǵymyzǵa qanshalyqty úırendi?
– Maqtanatyn jaıt, Qazaqstanda boks joǵary qarqynmen damyp keledi. Bapkerlerdiń durys taktıkasynyń arqasynda ulttyq quramadaǵy jigitterdiń qaı-qaısysy da óz salmaqtarynyń kóshbasshysy bolýǵa qaýqarly. Qazirdiń ózinde qorjynymyzda Birjan Jaqypov, Berik Ábdirahmanov pen Vasılıı Levıtke tıesili úsh joldama bar desek te, Olımpıada týraly ázirge aıtý erteleý. Sebebi, oǵan deıin taǵy bir jyldaı ýaqyt bar. Alaıda keshe ǵana bastalǵan Azıa chempıonatynda tabysty óner kórsetetindigine kúmán keltirmeımin.
– Qalaı oılaısyz, quramamyz qaı salmaqta aqsap, qaı salmaqta kósh basynda tur?
– Bul suraqqa men jaýap bere almaımyn. Ol ulttyq qurama bapkerlerine qoıylýy kerek. Ózime júktelgen mindet bar. Soǵan jaýaptymyn. Al sizdiń saýalyńyzǵa qatysty pikir bildirý meniń quzyryma jatpaıdy.
– Sizdiń qatarlastaryńyz Sápıev Londonnan magıstrlik dıplommen oralyp, tabysty jumys istep júrse, al Artaev oqýǵa kiristi. Sizde shetelde bilim alý týraly oı joq pa?
– Nege bolmasqa?! Biraq ázirge bar oıym – tapsyrylǵan mindetti abyroımen atqarý. Sáti túsip jatsa, aldaǵy ýaqytta, bálkim, maǵan da shetelde bilim alýǵa múmkindik týar.
– Qazir shákirt tárbıesine den qoıdyńyz. «Ózim qalaǵan jumyspen aınalysyp júrmin» dep aıta alasyz ba?
– Bapker bolyp jumys isteı alatynymdy rastaıtyn dıplomym bar. Soǵan qaraǵanda burynnan ózimde qyzyǵýshylyq bolǵan shyǵar. Allanyń qalaýymen shákirt tárbıeleýge múmkindik týdy.
– Sońǵy kezderi siz týraly jaǵymsyz áńgimeler, artyq sóz kóbeıdi. Baspasóz betinde de jaǵymsyz keıipker retinde aıtylasyz. Bul nemen baılanysty dep oılaısyz?
– Jasyratyn eshteńesi joq. Bul Azat Perýashevtyń maǵan jasap júrgen pıarynyń arqasy. Ózińiz de biletin shyǵarsyz, tilshiler qaýymynyń arasynda da satylatyndary bar. Al olar óz kezeginde bolmaǵandy boldyryp, onyń ústine áserli etip jazyp bere salady.
– Perýashev týraly sóz qozǵadyńyz. Soǵan qaraǵanda aralaryńyzda biz bilmeıtin kıkiljiń bar sıaqty ǵoı?..
– Ol bolǵan, qazir de bar, bola beretin de sekildi...
– Sizdi minezdi jigit dep aıtady. Sol úshin de keıbireýlerge unaı bermeıtin sıaqtysyz. Ony ózgertýge talpynyp kórgen joqsyz ba?
– Adamnyń týabitti minezi bolady. Mysaly, belgili bir nárseni durys emes dep tapsam, ony búkpesiz aıtqandy, óz pikirimdi bildirgendi jón kóremin. Adam bolǵan soń kemshilikterim bar shyǵar. Biraq, shyndyqty týra aıtýdy jaman qasıet dep oılamaımyn.
– Áńgimeńizge raqmet!
Suhbattasqan: Mádına ASYLBEK
