Ерік Ахметов PhD докторы, Қазақстан Республикасы Заңнама және құқықтық ақпарат институтының аға ғылыми қызметкері жаңа конституция жобасының мақсаттары мен негізгі ережелеріне түсініктеме берді. Оның айтуынша, конституциялық реформа ең алдымен қоғамды демократияландыруға, адам құқықтарын қорғауға және құқықтық мемлекетті нығайтуға бағытталған.
Ерік Ахметов: «Менің ойымша, конституциялық реформа мен жаңа конституция жобасының өзі бірінші кезекте қоғамды демократияландыруға және адам құқықтарын қорғауға бағытталатын болады. Егер біз жаңа конституция жобасының кіріспесін мұқият оқып шықсақ, онда оның басымдықтары алғаш рет анық белгіленгенін көреміз.
Оларға, біріншіден, "Әділетті Қазақстан" идеясы, сондай-ақ "Заң және тәртіп" қағидаты жатады. Осыған сүйене отырып, кіріспеде жалпы құндылықтардан басқа білім, ғылым, инновацияның басымдықтары да бекітілген деген қорытынды жасауға болады. Мұның бәрі, менің ойымша, құқықтық мемлекеттің даму бағытын көрсетеді.
Сондай-ақ, жаңа Конституция жобасында ұсынылған өзгерістер өкілеттіктерді қайта бөлуді, тежеу мен тепе-теңдік жүйесін күшейтуді, сондай-ақ мемлекеттік институттардың тиімділігі мен тұрақтылығын арттыруды көздейтінін атап өткім келеді. Осылайша, біз жаңа Конституция Қазақстанның тиімді билік институттары бар құқықтық және демократиялық мемлекет ретінде одан әрі дамуы үшін негіз болады деп санаймыз».
Ең маңызды өзгерістер туралы айта келе, Ерік Ахметов қазіргі заманғы сын-қатерлерді ең алдымен цифрлық саладағы, сондай-ақ ұлттық дамудағы білім, ғылым және мәдениеттің басымдығын күшейтетін бірқатар нормаларды атап өтті.
«Негізгі жаңалықтардың бірі-жеке өмірге қол сұғылмаушылық құқығына арналған II бөлім, 21-бап. Конституциялық деңгейде алғаш рет адам құқықтарына төнетін негізгі қауіптердің сандық кеңістікке көп қатысы бар екенін нақты мойындады. Осы уақытқа дейін Конституция нормалары цифрлық шындықты ескермей жеке өмірді қорғады. Сонымен қатар, хат алмасу, жеке деректер, қаржылық ақпарат, цифрлық тарих — мұның бәрі қызығушылық пен ықтимал тәуекелдердің объектісіне айналады. Сондықтан, жаңа Конституцияның жобасы осы олқылықтарды жояды және азаматтардың құқықтарын қорғауды цифрлық ортада бекітеді деп санаймын.
Сонымен қатар, жаңа Конституция жобасында білім, ғылым және мәдениетті дамытуға баса назар аударылады. Мемлекет адами капитал мен азаматтардың зияткерлік әлеуетінің пайдасына стратегиялық таңдауды білдіреді. Құжатта Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігі мен ілгерілеуі азаматтардың үлесімен — ең алдымен қоғамның білімімен, ғылыми жетістіктерімен және шығармашылық энергиясымен айқындалатыны атап көрсетілген. Алғаш рет Негізгі заң деңгейінде білім сапасы, ғылымның күші және мәдени орта ұлттық дамудың басымдықтары болып табылады».
Сарапшы бұл ережелер жобаның кіріспесінде байқалғанын және тұтастай алғанда, құжат қоғамның әділдікке, теңдікке және биліктің тиімді институттарына деген сұранысына бағытталғанын атап өтті.
«Мұны Конституция жобасының кіріспесінде көруге болады, онда әділ Қазақстан идеясын және "Заң және тәртіп" қағидатын ұстана отырып, бірлік пен ынтымақтастыққа сүйене отырып, мәдениет, білім, ғылым және инновация құндылықтарына бағдарлана отырып, табиғатқа ұқыпты қарау қажеттігін мойындай отырып, барлық елдермен бейбітшілік пен достыққа ұмтыла отырып, халық осы Конституцияны қабылдайды. Менің ойымша, бұл өте маңызды екпін.
Менің ойымша, Қазақстан Республикасының 2026 жылғы жаңа конституциясының жобасы қоғамның сұраныстарын қанағаттандыруға бағытталған. Жобаның маңызды аспектісі-адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау, сондай-ақ әділеттілік пен теңдікке деген қоғамдық сұранысқа жауап беретін әлеуметтік кепілдіктерді кеңейту.
Сонымен қатар, Конституция жобасы қазіргі заманғы сын-қатерлер жағдайында елдің тұрақтылығы мен дамуын қамтамасыз етуге қабілетті тиімді билік институттарын құруға бағытталған. Осылайша, жаңа Конституция азаматтардың нақты қажеттіліктерін көрсете отырып және мемлекеттің тұрақты дамуына негіз құра отырып, қоғамды трансформациялау құралы болуға ұмтылады».
