2006 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysy Semeı óńirindegi Georgıevka aýdanyn Er Jánibek batyrdyń esimimen ataý jóninde belgili qazaq zıalylary bastama kóterip, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń nazaryna hat jazady, Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimine usynys bildiredi. Biletinderdiń aıtýynsha atqaminerler bul usynysqa teris qaramaǵan kórinedi. Degenmen, aınalyp kelip bul aýdan Er Jánibektiń esimimen emes, batyrdyń basy jatqan Qalba taýdyń atyn alady. Keıin bilgendeı mundaı sheshimniń qabyldanýyna jalǵyz nárse sebep bolypty. Sóıtsek, jergilikti halyqtyń pikirinshe, Er Jánibek «oralman» batyr kórinedi. «Sheteldik batyrǵa»  bir aýdannyń atyn berýge bolmaıtyn bolyp shyǵypty.

Al,  Er Jánibek qalaı «oralman» atandy, bul «mártebeni» qashan aldy? Soǵan nazar aýdaryp kórelik.

Jánibek Berdáýletuly(1714-1792) Abylaı han dáýirindegi áıgili batyr. Onyń el qorǵaýdaǵy eren erlikterine qaraı esiminiń aldy­na «Er» degen ataý qosylyp, «Er Jánibek» atanǵan.

Qurbanǵalı Halıdtyń (1843-1913) «Taýarıh Hamsa» atalatyn eńbeginde: «Abylaı zamanynda batyr, sardar bolǵandar: Qarakereı Qabanbaı, Altybaı batyr, Aqtamberdi batyr, Espenbet batyr, Ma­taı Shóńkeı batyr, Kereı Jánibek batyr, Býra Aqpantaı batyr, Qanjyǵaly Bógenbaı batyr, Basentın Malaısary batyr» (105-bet) degen joldar bar.

Abylaı han bastaǵan qazaq batyrlary jońǵar elin typ-tıpyl joıǵannan keıin 1760 jyly Jánibek batyr abaq kereı rýyn Altaı taýynyń qazirgi Shyńjań ólkesine qarasty baıyrǵy mekenine aparyp ornalastyrady.

Batyrdyń súıegi qazirgi Semeı óńiri Jarma aýdanyna qarasty Qalba taýǵa jerlengen.

Sóıtip, jońǵardy «joıyp», Qytaıdy «qyryp» qazaqtyń ejelgi qonysyn tartyp alǵan Er Jánibek búgingi táýeliz Qazaq elinde «oralman» atanyp otyr.

Osy «qısynǵa» salsaq, qazaqtyń biraz ǵulamasy «oralman» bolyp shyǵýy ábden múmkin. Otyrarda týyp, Baǵdatta «ekinshi ustaz» atanǵa ál-Farabı, arab jurtyn ýysynda ustaǵan Sultan Beıbarys, súıgei Tashkentte jatqan Tóle bı men Áıteke, Reseıde jerlengen Álıhan Bókeıhanov, Berlınde kóz jumǵan Mustafa Shoqaı...

PS. Bıyl Er Jánibek Berdáýletulynyń týǵanyna - 300 jyl. «Er Jánibek» qorynyń uıtqy bolýymen batyr esimi men erlikteri jyl boıy qazaq mekendegen barlyq óńirde keńinen nasıhattalmaq.  Berlınde ótetin Eýropa qazaqtarynyń quryltaıy da «Er Jánibektiń» 300 jyldyǵyna arnalatyny – sonyń aıǵaǵy.

Haziret Ábdilda

abai.kz