Búgingi Qazaqstan ómirinde jeti túrli ıdeologıa qanat jaıýda. Olardy bas basyna atap óter bolsaq:
1. Memlekettik saıası ıdeologıa.
2. Dinı ıdeologıa.
3. Mısıonerlik ıdeologıa.
4. Ulttyq ıdeologıa.
5. Jarnamalyq ıdeologıa.
6. Evrosentrıstik ıdeologıa.
7. Búginderi túrli saıası maqsat ustanǵan syrttan keletin ári jat, ári jaý dinı ıdeologıalyq aǵymdar.
Osy ıdeologıalardyń biri, biri bolsa da biregeıi — ulttyq ıdeologıada óz álinshe qazaq ultynyń ótkeni men búgingi jaǵdaıy, ulttyq tarıhy, ásirese, tarıhı jady men tarıhı sanasy árqalaı sóz bolyp árqıly pikirler kóterilip jatady. Sózdiń basym jaǵy Reseı, Qytaı otarshyldyǵy týdyrǵan qazaq eliniń qasiretti taǵdyry, genosıd saıasatyn sanaly ári josparly túrde qoldanýy, nemese búgingi táýelsizdik zamanynda ulttyq salt-sana, halyqtyq dástúrimizdiń aıaq asty jaǵdaıda qalýy, quldyq sana shyrmaýynan qutyla almaı batystyń álem-jálemine elikteýshilik ári ıslam dinin jamylyp, saıası maqsat kózdegen baǵyttar da qanat jaıyp, ańqaýlaý halqymyzdyń oı tanymyn búldirýde. Olar nasıhattan attap ótip, shet eldik qojalarynyń ymdaýymen tikeleı shabýylǵa shyǵa bastady. Kózsiz shabýyldy olar tikeleı el qorǵany mılısıalardan bastaýy jaı nárse emes, astyrtyn syry bar, bizdi kór degendeı jumbaq qubylys halyqty oılandyryp tastady…
Erekshe este ustaıtyn bir jaǵdaı Reseı ımperıasy men Keńestik bıliktiń qol astyndaǵy qyryq jeti túrik halyqtarynyń taǵdyry týraly ustanǵan otarshyldyq qasiretti qupıa saıasatyn tolyq, tutas tanyp bilip, obektıvti shyndyqty ashyp ǵylymı turǵydan tanymaıynsha, adasýdan arylmaspyz.
Qazaqstan bıligi halqymyzdyń ulttyq sanasyn, ulttyq ádet-ǵurpyn, tarıhı jady men tarıhı sanasyn shaıyp, halqymyzdy rýhanı quldyqta ustap máńgúrttendirý ıirimine tartqan otarshyldyq astarly saıasattyń qaldyǵymen kúresken baǵyt baǵdary bolǵanymen, «myltyqsyz maıdan» dáýirinde ulttyq ıdeologıasyz maqsatyn júzege asyra alýy eki talaı. Osy sebepke baılanysty joǵaryda atalyp ótken jeti túrli ıdeologıanyń bir túrin biregeı orynǵa qoıýdy zaman talaby alǵa qoıyp otyr. Mysaly, musylman memleketteri nemese ótkendegi Orta Azıalyq handyqtar men búgingi ıslam memleketteri de sheshýshi ıdeologıa retinde dinı ıdeologıany birinshi orynǵa qoıyp, qalyń eldi sol ıdeologıanyń negizinde ustap, bıligin júrgizip otyrǵany ómir shyndyǵy. Al, bizder memlekettik bılikti onyń saıası áleýmettik baǵytyn zaıyrly qalpyn ustanýymyz sebepti, dinı ıdeologıany sheshýshi orynǵa qoıa almaımyz. Biraq qoǵam ómirinde áreket ústindegi bir ıdeologıany sheshýshi orynǵa qoıýǵa múddelimiz. Osydan birer jyldar buryn Taraz qalasynda prezıdent Nursultan Nazarbaevpen pikir alysý ústinde eki túrli másele jaıly suraq qoıǵanymda:
a) Qandaı jazý tańbasyn ustanamyz? Degende
-Asyp – saspaı, ýaqyt talabyna oraı latyn jazý tańbasyn alatyn shyǵarmyz degen edi.
á) Ulttyq ıdeologıany ustanamyz ba? Degende
-Kapıtalıstik jolǵa túsken zamanda ulttyq ıdeologıa degen bola qoıar ma eken? degen edi.
Sodan beri de biraz ýaqyt ótti. Qoǵamdyq oı tanymymyz zaman aǵysymen qatarlasa shapshań damyp, dúnıetanymymyzz túbirli ózgeristerge túsýde. Qoǵamdyq pikirde ulttyq ıdeologıa ýaqyt talabyna qajet degen pikirler kóterilýde. Osyǵan oraı ulttyq ıdeologıany jeti túrli ıdeologıanyń ishinen qajetti orynǵa qoıý máselesi sóz etilýde. Árıne, bul talaptyń da súıener saıası áleýmettik negizderi barshylyq. Osy negizderge súıene otyryp, aıtylyp jatqan pikirlerge qulaq túrip, keıbir kedergilerdiń kórinisin oıǵa oraltyp qaraıyqshy?
Qazaq halqynyń taǵdyry adamzat balasynyń kórmegen qasirettiń san túrin basynan keshti. Sonyń ishindegi aıtýly ári basty qasiretimiz Reseı men Qytaıdyń otarshyldyq saıasatynan týyndap jatqan tarıhı jadymyz ben ornyqqan tarıhı sanamyzdyń shaıylyp, joıylyp ketýinde jatyr der edim. Osy sebepterge baılanysty biz ekinshi ret marıgınaldy sanaǵa aýysqan halyqpyz. Endi Reseı ımperıasy men keıingi orystandyrý saıasatyn myqtap ustanǵan Keńestik bılik kezindegi materıalısik, ateısik dúnıetanym búginde túbirinen ózgerip, ǵylymı turǵydan teristeldi. Endi kvanttyq fızıkterdiń kósh basshysy nemistiń ǵulama ǵalymy, Nobel syılyǵynyń laýreaty Maks Plank «Ǵalamdy ULY SANA bıleıdi. Kúlli álem onyń kózge ilikpes qýatymen ózara baılanysyp tur» dep jańa dúnıetanym zamany bastalǵanyn kórsetti. Bizder ustanyp kelgen materıalısik, ateısik dúnıetanym jalǵan qubylys bolyp shyqty. Biraq bul jańa dúnıetanymdy evropalyqtar, Keńestik bılik quramynda bolǵan respýblıkalar men qytaılyqtar da HH1 ǵasyr ishinde qabyldaı qoıýy eki talaı. Ol úshin ýaqyt kerek. Zatshyldyq, ateısik tanymmen qalyptasyp qatyp qalǵan qasań sananyń tez ózgere qoıýy ekitalaı. Bul qubylys tusynda da ulttyq ıdeologıany óz ornyna qoımaı zaman aǵysyna beıimdelip tirlik etýdiń ózi qıynnyń qıynyna aınalary baıqalýda. Halqymyzdyń HH ǵasyr ishindegi oı sanasy men dúnıetanymynda bolyp ótken san qıly erikti, eriksiz kúrdeli jaǵdaıda týyndaǵan oı sanasyndaǵy ózgerister de óz kórinisin berip jatýy da zańdylyq. Olardyń keıbir eleýlisin tilge tıek eter bolsaq, olar mynalar:
Birinshiden, ne sebepti qazaq óziniń mono tildi tabıǵatynan mısıonerlik baǵyttaǵy orystandyrý saıasaty nátıjesinde til jaǵynan ydyrap, shala qazaq, ada qazaq, taza qazaq degen úsh jikke bólinip, mono tildiń bolmysyn buzyp aldy. Árıne, bul Reseıdiń ımperıa bolǵaly júrgizip kele jatqan mısıonerlik kertartpa saıasatyna tikeleı baılanysty qubylys ekeni tarıhı shyndyq. Ony eshkim de teristeı almaıtyn aksıomaǵa aınalǵan qubylys. Keńestik bılik tusynda qazaqty orystandyrýdyń kilti retinde patshaly Reseıdiń ustanǵan «orys -túzem mektebin» qazirgi aralas mektepke aınaldyryp, ony ınternasıonaldyq tárbıe mektebi dep ony údere damýdyń jolyna túsirdi. Bul mektep túri Qazaqstanda áýeli otyz shaqty mektepten bastalsa, Táýelsizdigimizdi alǵan kúnnen údere damý jolyna túsip, materıaldyq bazasy asa myqty eki myń toqsan jeti aralas mektepke aınalyp, jylyna úsh júz myńnan astam shala qazaqtar men ada qazaqtardy daıarlap qozdatýda. Bilim, ǵylym mınıstrligi shala qazaqtar men ada qazaqtarǵa qazaq tilin oqytýǵa memlekettik bújetten san mıllıardtaǵan qarajatyn bosqa shashýda. Búginge deıin aralas mektep túri týraly buqaralyq apparat quraldary arqyly qanshama aýyr syn pikir aıtylsa da, bilim, ǵylym mınıstrliginiń bilse de bilmegensip qımylsyz jatýy — onyń quldyq sanadan qutyla almaı kele jatqan erki joq dúbára qalpyn kóz aldymyzǵa keltiredi.
Ekinshiden, Reseıdiń otarshyldyq mıssonerlik saıasatyn tolassyz júrgizýi sebepti, birtutas qazaqtyń bir jazý tańbasyn qoldaný ornyna úsh túrli jazý tańbasyna tańylýynan, qytaı qazaqtary arap jazý tańbasyn, Eýropa, Túrkıa qazaqtary latyn jazý tańbasyn, Qazaqstandyq qazaqtar óz erkinen tys keńes bıligi zorlyqpen endirgen orys jazý tańbasyn qoldanýy sebepti, birtutas monotildi qazaqtar birin biri oqı almaı, rýhanı baılanysyn úzýge májbúr bolyp keledi. Buǵan kim kináli degende, árıne, uly orysshyldyq pen aspan asty Qytaı ımperıasynyń qazaq jerin jabaıylardy jabaıylardyń qolymen qyrý ádisin qoldanýy arqyly ekeýara bólisip alyp, halqymyzydń rýhanı tutastyǵyn buzýy sebepti bolyp otyr. Búkil álemde osy eki ımperıa ǵana dástúrli mısıonerlik saıasattan bastartpaı kele jatqan otarshyl memleket qalpynda artta qalyp otyrýy ultaralyq qaıshylyqtardy týdyrýda. Budan qutylýdyń birden bir joly ult másedesinde Qazaqstandyq ulgini júzege asyrý. Óıtkeni otarshyl eki ımperıa da otarlanǵan halyqtar óz ata babasy jaılaǵan óz jerinde otyr. Bul oılandyrmaı qoımaıtyn asa kúrdeli túbirli másele…
Úshinshiden, qazaq halqy Úİİİ ǵasyrdan bastap ıslam dinin qabyldap, onyń Ábý Qanafı másqabyn ustanyp, óziniń birqalypty dástúrli dinine aınalyp, soǵan uıyp ómir súrip jatty. Bul qalypty ózgertip qazaqtardy shoqyndyryp, orystandyrý saıasatyn orys mıssoner ǵalymdary profesorlar Ilmınskıı, Alektorov, Ostroýmovtar júzege asyrýǵa bel sheshe kirisip basshylyq etti. Memleket te bul jolǵa qarjysyn aıamaı tókti. Mysaly Almatydaǵy kafedralnyı sobardyń ortasha dinı qyzmetkeriniń bir aılyq jalaqysy tórt júz qunan qoıdyń baǵasyna teń túsýi ne degen jolda jatqan batpan quıryq?
Keńestik bılik ateısik dúnıetanymdy ustanýy sebepti, patshalyq bıliktiń shoqyndyrý saıasatyn alyp tastap, orystandyrý saıasatyna birjolata myqtap kiristi. Maqsaty, halyqty óz ustanǵan dininen bezdirip, tipti óziniń «Qudaısyzdar» uıymyn ashyp, halyqty dinsizdendirý saıasatyna jan sala aralasty. Bul jolda alǵa qoıǵan maqsatyna jetti de.
Qazirgi qazaqtardyń ata býyny men aǵa býyny, orta býyny óte saýatty, paıymdy bolǵanymen, ateısik dúnıetanym negizinde qalyptasty. Iaǵnı, eriksiz túrde beli besikten shyqpaı jatqan kezinde-aq máńgúrttik qalypqa tústi. Sonyń biri menmin. Sheshem dindar kisi edi. Meni uıyqtar kezde kálımaǵa tilimdi keltirip, musylmandyq qalypqa beıimdeı bastady. Biraq mektepke barǵan kezimde ustazdarym ashyq túrde ateısik kózqarasty nasıhattap, tanymymdy ózgerte bastady. Eki arada sandalyp mıym qatty. Sheshem bolsa, olarǵa senbe, olar qudaısyzdar, dep qulaǵyma quıady. Aqyry ne kerek onynshy klasta partıa qataryna ótip, ateısik, materıalısik tanymda qalyptasqanymdy ózim de baıqamaı qaldym-aý deımin. Al, egde jastaǵy aýyl qazaqtary qanshalyqty qysym jasalsa da, dúnıetanymy qanshalyqty álsirese de, ata baba tanymyn ustanyp qaldy. Jaqyn aǵalarym saıasattan seskengendikten «Qudaısyzdar» uıymyna kirip, jarnamasyn tólese de, túnde sham jaqpaı -aq namazdaryn oqyp, tańerteń jumystaryna túk bilmegendeı kete beretin.
Mine, jaǵdaı osylaı ary beri aýmaly tókpeli bolyp turǵanda, táýelsizdik týyn kóterip óz saıasatyn júrgize bastasa da, bizder bodandyq quldyq sanadan aryla almaı kele jatýymyz otarsyzdandyrý saıasaty jolyna túse almaýymyzda jatty. Árıne, onyń da saıası áleýmettik sebepteri baryn sezinemiz. Kórshi eki ımperıa da orystandyrý, qytaılandyrý saıasatynan bastartpaı qaıta kúsheıte túsý saıasatyn ustanýda. Osy qıanatty kóre otyryp biz olarmen ıdeologıalyq kúreske túspeı tura almasaq kerek. Oǵan qarsy, árıne, ulttyq ıdeologıany qoıa almaqpyz. Sol ǵana shyndyqtyń betin asha alady.
Olardyń mısıonerlik áreketi HHİ ǵasyrdyń basynda da kertartpalyq qubylystan aryla almaı keledi. Olardyń dúnıetanymy búginde kvantty fızıkter usynǵan jańa ULY SANA dúnıetanymynan alys jatýy sebepti, olar otarshyl memleket qalpynda qalyp, ult aralyq qaıshylyqtan jol taýyp shyǵa almaı tuıyqqa qamalýda.
Tórtinshiden, keńes bıligi qulap, olar ustanǵan otarshyldyq ıdeologıa da jer jastanyp, ýaqytsha bos keńistik paıda boldy. Osy jaǵdaıdy ańdyp otyrǵan shet eldik ákki mıssonerler hrıstıan men musylman dinin jamylyp jasyryn saıası maqsat kózdegen jat aǵymdar osy bos keńistikti paıdalanýǵa jan sala aralasýda. Kópshilikti ata babasy ustanyp kelgen dástúrli dinnen qol úzdirýge baryn salyp alas urýda. Osy keleńsiz qubylysty baıqap otyrǵan Prezıdentimiz N.Nazarbaev «Qazir keıbir syrtqy kúshter jastarymyzdy ıslam dininiń haq jolynan adastyryp, teris baǵytqa tartýǵa tyrysýda. Mundaı ulttyq tabıǵatymyzǵa jat keleńsizdikterden boıymyzdy aýlaq salýymyz kerek». [Qazaqstan joly, Qaraǵandy, 2006, 372 bet] dep eskertýinde tereń mán-maǵyna jatyr. Búginde árqıly saıası maqsattardy ustanǵan dinı mısıonerler táýelsizdik týyn kótergen respýblıkalar jerine qaptaı shaýyp, ornalasyp ta aldy. Tolyspaǵan jas býyn balaýsa urpaqty dinı oqý oryndaryna tegin oqytamyz dep shet elderdiń dinı oqý oryndarynyń esigin aıqara ashyp tastady. Rýhanı jaǵynan tolyspaǵan jas urpaq olardyń shaqyrýyna aldanyp, dinı jat aǵymdardyń qarmaǵyna ilikti. Ózderi oqyǵan jat aǵymdardyń jalǵan tanymyna shyrmalyp, ózderi oqyp bilgen salafıttik jat aǵym ıdeologıasyn elge oralǵan soń, qyzý nasıhattaýǵa kirisip ketti. Shet eldegi ıslam dinin jamylǵan meılinshe kertartpa aǵymdar da erkin qımyldaı bastady. Óz maqsattaryna jetý úshin mıllıardtaǵan dollarlaryn aıaýsyz jumsap, bizdiń jas urpaqttyń óz ıdeıalaryn nasıhattaıtyn aıtýly mamandarǵa aınaldyryp aldy. Sol kúshterdi sheber paıdalaný arqyly el ishinde ýahabıstik, krıshnalyq, quranıttik taǵy sol sıaqty neshe túrli jat aǵymdar erkin qımyldap maqsattaryna jetýge qol sozýda. Mysaly, Qazaqstanda taralǵan ýaqabıstik teris aǵymnyń negizi Taraz qalasynda salyndy. Onyń basynda asa daryndy aıtys aqyny Tazabek toby turdy. Olar, tipti ýnıversıtet aýdıtorálarynda jastardyń birazyn tartyp, sýyryp salma ataqty aıtys aqyndardyń birazyn sońynan ertip, kópshilik arasynda solardyń jat ıdeologıasyn nasıhattaý arqyly shetten kelgen astyrtyn qarajatty óz maqsattaryna jumsap jatqany da jasyryn emes, shyndyq qoı. Tarazdaǵy aıtýly aıtys aqyndaryn da aqshanyń kúshimen sońdarynan ilestire ketti. Men olarmen Tazabektiń úıinde jıyrmadaı ýahabıstermen úsh saǵattaı pikir almastym. Ýahabızmniń paıda bolý tarıhyn shamam kelgenshe baıandap túsindirdim. Ýaqyt óte kele shyndyq ashylyp, halyq aldynda qarabet bolmaıyq dep tarastyq. Keıinirek «Aqjol» gazetiniń kabınetinde dóńgelek ústelde bas qosyp taǵy da pikir alystyq, aıtysyp ta qaldyq. Pikir talasynda ashshy shyndyqtar beti ashyla tústi. Sózderimiz dıktofonǵa túsirildi. Redaktor pikir sarynymyzdan seskenip, gazetinde jarıalamaýdy jón kórdi.
Semeıde krıshnany dosent Omarov, jańa paıǵambar ıdeıasyn jazýshy Rolan Seısenbaev, quranıttik ıdeıany joǵary bıliktegi chınovnıktiń balasy nasıhattap jatty. Bularmen qatarlas hrıstıandyq dinı aǵymdar da qyzý at salysyp jarty mıllıonnan astam qazaqtardy jat aǵymǵa ótkizip, eldi rýhanı qasiretke uryndyrdy. Bir qyzyǵy bul jat aǵym ataýlynyń bári de Iassaýı murasyn mansuqtap jatty. Ábý Qanıpa masqabyn ustaǵan óziniń ulttyq dástúri qalyptasqan qazaqtardy dinı jat aǵymdarǵa tartyp, oı sanamyzdy, dástúrli dinı tanymymyzdy ydyrata tústi. Árıne, bul jat ıdeologıa men kúresti ulttyq ıdeologıany ustanǵan zıalylarymyz qarsylyq kórsetip betin qaıtaryp ta jatty. Jat dinı ıdeologıanyń áseri keshegi Aqtóbede bolyp ótken qandy oqıǵanyń barysynda aıqyn belgi berip jatýy tegin nárse bolmasa kerek. Ýaqabısterdiń Qazaqstandyq «kósemderi» qoǵamdyq pikirdi adastyrý úshin eki júzdi qalypqa túsip ýaqyt qajettiligine oraı sheber qubylýda. Biraq bul aldamshy aıla tásildi zerek oqyrman qaýym tanyp bilip ishteı mysqyldaı kúlip júrgenin kórip te júrmiz. Eger quzyrly oryndar ıslam, hrıstıan dinin jamylǵan jat aǵymdarǵa astyrtyn keletin mıllıardtaǵan dollardyń qaıdan keletinin, kimderge beriletinin, olardy ne maqsatqa jumsalatynyn esepke alyp baqylasa, ony sezgen dinı jat aǵymdardyń «kósemderi» alty qyrdyń arjaǵynan boı tasalap qashar edi… Birer jyl buryn ataqty tarıhshy, tarıh ǵylymdarynyń doktoory, profesor máslıhattyń alty depýtattaryn bastap kelip, jat dinı aǵym ókilderimen pikir alysý ústinde olarǵa syrttan keletin mol qarajatty baqylap esepke alýdy kótergen edim. Biraq bul óte qajetti ótkir máseleni kópshilik maquldasa da aıaǵy sıyr quımyshaqtanyp aıaqsyz qalǵany oılandyryp tastady. Dinı jat aǵym ataýlynyń jolyn kesýdiń biregeı amaly-olady syrttan keletin on mıllıardtaǵan dollardy esepke alyp baqylaýda jatyr.
Ýaqabısterdiń, ásirese, basqa jat aǵymdardyń Iassaýı dúnıetanymyna jany ólerdeı ósh bolyp keledi. Óıtkeni Iassaýı dúnıetanymyna patshaly Reseı, Keńestik bılik qarsylyq kórsetse, búgin endi bulardyń tobyna ýaqabıster tize qosýda. Ne sebepti úsheýi de bir baǵytta, bir núktede Iassaýı murasyna qarsylasýda? Munyń sebebi Iassaýı ıslam dini men halyqtyń ulttyq salt-dástúrin, ádet-ǵurpyn tabıǵı túrde úılestire bilýinde jatty. Halyq Iassaýı dúnıetanymyna uıydy. Osy tabıǵı uıtqy buzylsa, ýaqabısterdiń arman tilegi ońynan kelmek. Ol buzylmaǵan jaǵdaıda ýaqabıster báribir jeńilis tappaq.
Osy sebepti olardyń Iassaýı jolyna jany qas. Bul jerde de ulttyq ındologıa tirek bolyp, ıdeıalyq kúresti qanattandyra almaq.
Besinshiden, «jut jeti aǵaıyndy» degendeı jas tolqyn jastarymyzydń oı sanasyn, minez-qulqyn batystyq shatqaıaqtaǵan minez-qulqyna ulttyq negizden qol úzgen ónersymaǵyna deıin jalańashtanyp kıingen, nápsi qozdyrar álem-jálem kıim modasyna kózsiz elikteý de jaqsylyqtyń belgisi emes. Óıtkeni batys búginde bizge rýhanı azyq bere almaıdy. Oǵan ózderi zárý bolýda Shynyn aıtqanda, orynsyz elikteý álsizdiktiń, ulttyq mentalıtettiń myqty jetilmeýiniń belgisi bolyp qala bermek.
Jarnamaly ıdeologıa da ońaı shaǵylar jańǵaq emes. Qazaqstan qalalary men eldi mekenderinde kóshe toly shet eldik atalymdar men jeke kásipkerler de óz atalymdaryn solarsha qoıyp, tipti ulttyq antroponımderdiń jaryqshaqtanýy, kózsiz elikteýleri de jaqsylyqtyń nyshany bolmas. Olar ustanǵan jarnamalyq jat ataýlarǵa qarsy ún qatyp, kúreser ulttyq ıdeologıadan asyp, qaırat kórseter ıdeologıa bola almaı tur. Qazaq respýblıkasynyń eldi meken jer ataýlarynda oryn tepken otarshyldyq, totalıtarlyq eldi meken jer ataýlylarynan aryltý jolynda keskilesken kúres arqyly osy ulttyq ıdeologıa sheshýshi kúreske túsip betin qaıtarǵany halqymyzǵa tanymaly oqıǵa retinde halyq jadynda qalǵany belgili ǵoı. Osy taqyrypqa arnalǵan « Jer tarıhy — el tarıhy» dep atalatyn kitap ta basylym kórdi.
Altynshydan, álem halyqtaryn jahandaný prosesi óziniń tarıhı alapat ıirimine tartý qarqyny kópten beri júrip jatqany tanymaly qubylysqa aınalýda. Jahandaný ulttyń rýhanı bolmysy men ádet ǵuryp, salt sanasyn, ulttyq dástúri men tilin jutyp, álemdik standartqa túsirý baǵytynda óris alýda. Mysaly qazir álemde alty myń til ómir súrip kele jatsa, osy ǵasyrdyń ishinde olar myńdap jutylyp úsh myń til ǵana qalmaq degen boljam bar. Bul, tipti, on mıllıonnan astam halqy bar ulttyń ózine de qaýip týdyrýda. Jahandaný degen maıda ulttardyń jutylyp joıylýy degen uǵymdy bildiredi. Biraq árbir ult iri me, usaq pa óz ulttyq tabıǵı bolmysyn saqtap, joǵaltpaı ómir súrý úshin janyn sala taıtalasýy zańdy qubylys. Onyń da kúres quraly ulttyq ıdeologıaǵa kelip tirelmek.
Kúrestiń eń kıyn býyny – otarshyldar sanaǵa sińirgen rýhanı quldyqtan aryla almaı otyrǵanymyzda jatyr. Bul uzaqqa sozylar rýhanı qubylysqa aınalyp tur. Buǵan qosa búgin de zatshyldyq dúnıetanymymyz teristelip, Uly Sana jolyna túsýimiz qosylǵanda másele óte kúrdelenip, tarıhı jadymyz ben tarıhı sanamyzdyń shaıylyp ketýi, ony qaıtarý jolyndaǵy másele qoıylǵanda bul óte kúrdeli máselelerdiń túıinin sheship, arqaýyn aǵytýǵa bel sheship kúreske túskende qolǵa ustar aıbarymyz taǵy da ulttyq ıdeologıa máselesine tireleri aıtpasaq ta belgili ǵoı. Sonda biz ulttyq ıdeologıadan qashsaq ta qutyla almaıtyn qubylysqa betpe bet kelip otyrǵandaımyz.
Jetinshiden, Qoryta aıtqanda, ulttyq ıdeologıa qoǵamdyq oı sanamyzda oryn alyp otyrǵan árqıly saıası áleýmettik jáne ULY SANA jolyndaǵy jańa dúnıetanym sıaqty asa kúrdeli máselelerge dem beretin, aıanbaı kúresetin tek ulttyq ıdeologıa bolyp tur. Ulttyq ıdeologıany búgingi kúnniń asa qajettiligine aınalyp otyrǵan biregeı qubylys dep tanyp, búgin de oı sanadan oryn alǵan árqıly teris tanymdarǵa qarsy kelip, ıdeıalyq kúrestiń ózegine aınalýy — zaman talabynan týyndap otyrǵan qoǵamdyq oı sananyń sheshýshi býyny dep tanýǵa beıimbiz. Iaǵnı ulttyq ıdeologıa óz ornyna kóterilmeıinshe «myltyqsyz maıdan» zamanynda utýdyń ornyna utylý jaǵy basymdyq kórsete bermek. Osy qubylystyń mán maǵynasyn jete uǵynǵanda ǵana ulttyq ıdeologıanyń zańdy ornynda turýy bizdi ıdeıalyq kúreste jeńiske bastaı bermek. Bul qubylysty tanyp bilý — ıdeıalyq kúrestiń dúnıetanymdyq tiregine aınalmaq. Búgingi basty biregeı mindet – oı sanasy, dúnıetanymy bólshektenip ydyraýǵa aınalǵan qazaǵymyzdy jumylǵan judyryqtaı tas túıin monaqalypqa túsirýde jatyr. Budan basqa utymdy jol bola qoıar ma eken?
Mekemtas Myrzahmetuly,
2016 jyl.
