QR eńbek sińirgen qaıratkeri, profesor Rábıǵa Muqaıqyzy Qanybaevanyń ómirden ozǵany habarlandy. Bul týraly aktrısa Shynar Janysbekova habarlady. Qazaq teatr pedagogıkasynyń qalyptasýy Rábıǵa Muqaıqyzynyń esimimen tyǵyz baılanysty.
R.Qanybaeva 1927 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysy, Tarbaǵataı aýdany, Aqjar aýylynda dúnıege kelgen. Ata-anasynan erte aıyrylǵan jetim qyz ınternatta tárbıelenedi. Jeti jasqa kelgende Almaty qalasyndaǵy mýzyka-horegrafıalyq kombınatynyń skrıpka klasyna oqýǵa túsedi. Muny oıdaǵydaı aıaqtaǵan soń Gogol atyndaǵy teatr-kórkemsýret ýchılıshesine oqýǵa túsedi. Onda onyń ustazy V.I.Dákov bolatyn.
Óziniń alǵyrlyǵy men talantynyń arqasynda 1949 jyly Almatyǵa arnaıy kelgen KSRO Halyq artısi N.S.Plotnıkovtiń irikteýinen ótip, Máskeýdegi teatr óneri ınstıtýtyna (GITIS) jol tartady. Oza shapqan on segiz balanyń ishinde Y.Noǵaıbaev, T.Jaılybekov, M.Baızaqova, S.Jorabaeva, T.Ybyraev, Sh.Beısembaev taǵy basqalar bolǵan edi. Ol onda orystyń ataqty teatr qaıratkeri I.M.Raevskııdan, N.S.Plotnıkovtan, V.A.Vronskaıadan, N.Iý.Kovshovtan, osy syndy ataqty rejıserler – Knebl, Popov, Goncharov, Gorchakov t.b. tájirıbe ala otyryp, Boıadjıev, Djıvılegov, Aseev tárizdi teatr teoretıkterinen teorıalyq bilimin shyńdady.
Bolashaq ustaz Máskeýdegi teatr óneri ınstıtýty qabyrǵasynda oqyp júrgende Lenındik stependıanyń ıegeri boldy. Alǵyr shákirt 1954 jyly akterlik bólimdi úzdik baǵamen aıaqtaǵan bolatyn. Ol stýdent shaǵynda M.Gorkııdiń «Egor Býlychev jáne basqalardaǵy» Melaná, «Toǵysharlardaǵy» Tatánany somdady. Túlekterdiń atalmysh spektáklderin KSRO Halyq artısi B.Zahova bastaǵan top joǵary baǵalady.
Úlken bir maman ıesi bolyp, týǵan ólkesine oralǵan soń M.Áýezov atyndaǵy akademıalyq drama teatrynyń sahnasynda bes jyldyń kóleminde óner kórsetip, kópshilik kórermenniń jyly yqlasyna bólenedi.
1955 jyly Q.Jandarbekov pen Sh.Aımanov R.Qanybaevaǵa Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorıanyń ishinen ashylǵan «Teatr» fakúltetiniń «Akter sheberligi men rejıssýra» kafedrasyna «Sahna tili» men «Akter sheberliginen» sabaq berýge usynys jasaıdy. Sebebi qazaq teatrynda teorıa júzinde bilimi bar mamandar az edi. Oǵan aktrısa bolýdan bas tartý qıynǵa soqty. Tipti birneshe apta boıy teatrǵa barmaı qoıdym - deıdi ol. Solaı bola tura, qazaq teatr ónerine jany ashyǵan oryndaýshy oqytýshy bolýǵa kelisedi. Osylaısha R.Qanybaeva ustazdyq jolǵa birjola bet burady. Bala kúninen bastap ónerge etene jaqyn bolyp óskenimen, kóp jyldyq oqyp-úırengeni bolsa da birden ustaz bolyp ketý ońaı emes. Qazaq jerindegi alǵashqy akter mamanyn daıyndaıtyn ortalyq jańa-jańa ashylyp, áli tolyqtaı jetilmegen kezi bolatyn. Bul jerde qazaqtyń alǵashqy kásibı rejıseri Asqar Toqpanov basshylyq etip otyrǵan edi. Jas maman kele salysymen bilek túrip birden jumysqa kirisip ketti. Óz mamandyǵynyń sheberi R.Qanybaeva 1960-1992 jyldar aralyǵynda kafedra meńgerýshisi bolyp eńbek etedi. Osy jyldar aralyǵynda ónegeli ustaz S.Orazbaev, A.Áshimov, F.Sháripova, E.Obaev, M.Baıserkenov, Ǵ.Ábdinábıeva, D.Turanqulova, A.Qulbaev, N.Jaqypbaev t.b syndy óner maıtalmandaryn oqytyp shyǵardy. Tek qana qazaq teatryna ǵana emes eki tilde de jetik sóıleıtin ol: orys, uıǵyr, koreı teatrlaryna da kásibı akterler men rejıserler daıyndady. Munyń ózi oqytýshy eńbeginiń jemisi dep bilemiz. Ol adam boıyndaǵy talantty birden tanyp, ony únemi damytý kerek dep sanaıdy. R.Qanybaeva stýdentteri bir qalyptan shyqqandaı uqsas emes, ár qaısysy birin-biri qaıtalamaıtyn jeke tulǵalar bolyp qanattandy. Ustaz ár shákirttiń daralyǵyn dóp basyp, ónerge degen aıryqsha yqylasyn oıatýǵa bar kúsh-jigerin sarqa jumsaıtyn.
Elimizdegi jas mádenıet mamandaryn daıarlaýdaǵy jetistikteri úshin R.Qanybaevaǵa 1968 jyly dosenttik, al 1979 jyly Máskeý VAK profesor ataǵyn bekitti. «Sahna sáni - syrly sóz», «Rojdenıe aktera» atty kitaptardyń jáne kóptegen ǵylymı eńbekteriniń avtory retinde sheberlik klass júrgizedi, dárister oqıdy. Pedagogtar men stýdentterdiń ǵylymı jumystaryna basshylyq etedi. Radıo men televıdenıa dıktorlaryna talmaı kómek kórsetti. Sonymen birge, ártúrli qoǵamdyq jumystarǵa da belsene aralasatyn. Ol 1970 jyly qalalyq keńestiń depýtaty bolǵan. Qazaqstannyń «Oqý isiniń úzdigi» jáne Respýblıkaǵa sińirgen «Eren eńbegi úshin» medalderiniń ıegeri.
R.M.Qanybaeva M.Áýezov atyndaǵy akademıalyq drama teatrynyń qabyrǵasynda júrgen ýaqytynda Ǵ.Músirepovtyń «Aqan seri – Aqtoqtysynda» Márzıa, Á.Tájibaevtiń «Jalǵyz aǵash orman emesinde» Anar, Á.Ábishevtiń «Meniń ákem kimindegi?» Laǵıa, Kahhardyń «Aýrý tisterindegi» Nasıba, S.Muqanovtyń «Shoqan Ýálıhanovynda» Elızaveta Nıkolavna, Q.Muhamedjanovtyń «Bóltirik bórik astynda» komedıasynda Borangúl t.b. rolderdi sátti shyǵarǵan. Onyń sahnadaǵy seriktesteri Sh.Aımanov, N.Jantórın, R.Qoıshybaeva, Q.Qarmysov sıaqty óner juldyzdary boldy. Ol kisi qazaq teatrynyń tarıhyndaǵy sahna tarlandarymen birge óner tolǵap, kóp tájirıbe jınap, olardyń aıtqan aqyldary men kómegin osy kúnge deıin esine alatyn.
Qazaq teatr tarıhyna sáıkes Uly Otan soǵysynan keıin teatrdyń qalpy edáýir kórkeıgeni belgili. Máskeý, Tashkent qalalarynda teatr óneri ınstıtýttaryna qazaqtyń jas jetkinshekteri jiberilgen bolatyn (onyń ishinde R.Qanybaeva bar). Oıdaǵydaı aıaqtaǵan jas talanttar bári derlik qazaqtyń akademıalyq drama teatryna qabyldanyp, ájeptáýir jetistikke qol jetkizdi. Bul qazaq teatr tarıhynda 50-60 jyldarmen tuspa-tus. Osy jyldary Máskeý qalasynda qazaq ádebıeti men óneriniń onkúndigi ótti. Onda M.Áýezovtiń «Eńlik-Kebek», Ǵ.Músirepovtyń «Aqan seri – Aqtoqty» («Aqyn tragedıasy» degen atpen kórsetildi), S.Muqanovtyń «Shoqan Ýálıhanov» jáne V.Shekspırdiń «Asaýǵa tusaý» spektáklderin alyp bardy. Kásibı deńgeıde qoıylǵan bul spektáklder tereń rejıserlik oı-tujyrymdarymen, sheber somdalǵan sahnalyq beınelermen teatr tarıhynda erekshe oryn alyp, osy elimizdegi ózindik kelbeti bar iri ujymdardyń biri dep tanýyna yqpal jasady. Bul joly R.Qanybaeva Márzıa men Elızaveta Nıkolaevna rolderimen baryp, ózindik baǵasyn alǵan bolatyn. Jáne de ózine tıesili «Qurmet belgisi» ordenimen marapattalǵan.
Jas aktrısa R.Qanybaeva «Aqan seri – Aqtoqty» pesasyndaǵy Naýan Hazirettiń tirideı kómilgen toqaly Márzıanyń jan aıǵaıyn kórsete bilgen. Oryndaýshynyń boıynan ómirge degen qushtarlyq baıqalǵan, ıaǵnı Hazirettiń is-áreketi úshin ashý-yzaǵa býlyqqan keıipkerdiń kóńil-kúıin dóp basyp, spektáklde óziniń kókeıkesti maqsatyn durys túsingen. Qoıylym barysynda akterlik ansámblden aýytqymaı, óz kezegine kelgende sheber qarym-qatynasqa túsip otyrǵan.
Óz kezeginde R.Qanybaevamen jumys istegen rejıser Á.Mámbetov onymen jumys isteý qıyndyq týdyrmaıtynyn eskergen. Rejıser onyń sahnada maqsatsyz júrmeıtin, árbir áreketin oısha paıymdap alatyn aktrısa bolǵanyn atap aıtqan. Sonymen qatar óziniń nyq ári naqty, taza shyǵatyn til ereksheligi men jeńil qımyl-áreketti, fızıkalyq qımyl-qozǵalysy erkin ekenin jazǵan.
R.M.Qanybaeva aktrısa bola júrip ustaz da bolyp úlgerdi. Teatr áleminiń qyr-syryn tájirıbe júzinde tanyp-bilip, endigi kezekte stýdent-akter tárbıelep, stýdentterimen ózi rejıser retinde spektákl qoıa bastady.
«Bolashaq akter men rejıser daıyndaýda qate jiberýge bolmaıdy, sebebi keıingi teatr osylardyń qolynda», - dep R.M.Qanybaeva aıtqan bolatyn. Rabıǵa Muqaıqyzyn aktrısa ári oqytýshy retinde tanımyz, al rejıserlik qyryn kóp eshkim bile bermeıdi, sebebi ol úlken sahnalarǵa qoıylym daıyndaǵan emes, degenmen de stýdentterimen kóptegen spektáklder qoıǵan. Qanybaevanyń rejıserlik óneri shákirtterine bir mektep bolyp tabylady. Onyń rejıssýrany qınalmaı alyp ketýine GITIS-te oqyp júrgen ýaqytynda orystyń ataqty rejıserleri Popov pen Knebldiń dáristeri men daıyndyqtary sebep boldy.
R.M.Qanybaeva stýdentterimen eshqashan jumys jasaýdan jalyqpaǵan rejıser. Alpys jyldyń kóleminde akter daıarlaýmen aınalysqan ónegeli ustazdyń orny erekshe. Osynshama jyl aralyǵynda teatr pedagogıkasynyń negizin qalap, talaı maıtalmandardy oqytyp, qazaq eliniń damýyna óz úlesin qosqan tulǵa. Ol oqyp-úıretý tásilderinde tájirıbesi mol, eńbekqor, bar bilgenin jas jetkinshekterge úıretýge umtylatyn oqytýshylardyń sheberi retinde este qalady.
