Temirjol tasymaly tolaǵaı mindetke toly qyzmet. Shoıyn jol ár memlekettiń basty kúretamyryndaı. Osy joldar arqyly kúnine qanshama taýar tasylyp, elimizdiń boıyna qan júgirip otyrǵanyn biler me edi, shirkin. Temirjol salasynda áskerı tasymal uıymdastyrý isi úlken jaýapkershilikti qajet etetin is. Bul mindetti atqarýshylar kóbine-kóp kózge de túse bermes, biraq aýqymdy jumystardyń bas-qasynda júrgen eńbektiń naǵyz qaratorylary. Taqyrypqa oraı jaqynda biz Ulttyq ulannyń «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵynyń arnaıy jáne áskerı temirjol tasymaly bóliminiń bastyǵy podpolkovnık Pavel Feshenkomen suhbattasqan bolatynbyz.
Pavel Nıkolaevıch, sizdiń qazaq tilin bilýge degen umtylsyńyz kóp
Áriptesterińizge úlgi. Qazaq tilinde az-azdap til syndara bastapsyz?
Oǵan tańyrqaıtyn eshteńe joq. Meniń elim Qazaqstan, týǵan Otanym, kindik qanym tamǵan jer. Bizdi, ıaǵnı meniń arǵy atalarym sonaý Ýkraın jerinen Uly dalaǵa taban tiregen. Kórmegenderi, bastan keshpegen qıynshylyqtaryn estigende tóbe shashyńyz tik turady. Al munda kelgen soń darqan júrekti qazaq ulty baýyryna basqan. Osylaı, bizdiń qazaq jurtynan kórgen jaqsylyǵymyz ol urpaqtan urpaqqa umytylmas jaqsylyq. Al qazaq tilin men jetik meńgerýge kún sanap talpynyp kelemin. Taza sóılep, jaza bilsem degen armanym.
«Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» degen halqymyzda sóz bar.
Eger qatelespesem, byltyr sizdiń «naǵyz batyr» degen atqa ıe bolyp, juldyzyńyz janǵan sát boldy. Bundaǵy aıtpaǵym, Siz ótken jyly qaýipti qylmyskerdi aýyzdyqtap, adam ólimin boldyrmaı, úlken erlik is jasadyńyz. Osy oqıǵany oqyrman úshin qaıta eske alsańyz.
Men ózim artyq maqtaýdy, sheksiz qurmet degendi jaqtyra bermeıtin janmyn. Otan qorǵaýshy degen mamandyqty alyp júrgendikten osy salada júrgen ár azamat eldi, jerdi kez kelgen jamandyq, kesapattan qorǵaýǵa árdaıym daıyn bolýy kerek dep oılaımyn. Óıtkeni, ol onyń áýelgi mindeti. Men ózimdi erlik jasadym dep aıta almaımyn. Elge, bir áýlet, adam bolsa da, solarǵa kómek jasaǵanyma qýanamyn.
Men óz basymda osyndaı oqys oqıǵaǵa eki ret tap boldym. Endi ózińiz aıtyp bergenimdi qalap otyrǵannan keıin qysqa toqtalǵandy jón kórip otyrmyn. Bir oqıǵa bylaı boldy. Biz otbasynda eki balamyz, menen úlken ápkem bar, turmysta. Ótken jyly demalys kúnderdiń birinde qal-jaǵdaılaryn bilmekke ápke-jezdemniń úıine barǵam. Olar Almatynyń Túrkisib aýdanynda turatyn. Úıge jete bergende ápkemniń úıine kórshi úıdiń janyna kóp adamnyń jınalyp turǵany ańǵardym, medısına qyzmetiniń, birneshe polısıa kólikteri turdy. İshteı munda bir jamandyqtyń bolǵanyn sezdim. Kóńilim aldamapty. Surastyrsam, munda úıdiń qojaıynyn belgisiz bireýler tapa-tal túste baýyzdap ketkenin estidim. Biraq qylmysker tabylmaǵan, izdeıtin aıǵaq taba almaı polısıa qyzmetkerleri daǵdyryp tur eken. Ýaqyt ótken saıyn qylmyskerdiń izin sýytyp úlgeretinin oılasaq, ish qazandaı qaınap tur. Urys ta turys joq. Men ózimshe izdeýge kirisip kettim. Áýeli, sol mańdaǵy birneshe ishkilikke salynǵan azamattarǵa jolyǵyp, suraý saldym. Jalpy, bul kóbine kóp zańmen «problemasy bar», ári aımaqtaǵy anaý, mynaý qylmystarǵa kimniń qatysy bary, bolmasa joǵy jaıly «krımınaldyq ósekti» jetkizip otyratyndary jasyryn emes. Men solardyń bireýmen sóılese otyryp, oqıǵadan bir kún buryn «bálenbaı degen resıdıvısiń osydan bir kún buryn kisi qolynan qaza bolǵan adammen birge júrgenin kórgenin estidim». Aqyry osy aqparattyń aqyryna jetýge tyrystym. Polısıanyń jedel ýákilderin alyp, álgi azamattyń turatyn jerin izdep taptyq. Ol da bizdi tosyp otyr eken. «Kisi óltirgenim úshin polısıa meni qashan izdep keledi dep otyr edim», dep barlyq bolǵan jaıtty moıyndady.
Endi bir oqıǵa ózderińiz biletindeı ol da byltyr oryn aldy. Demalys kúni bolatyn. Úıge qaramaǵymdaǵy áriptesim maıor Ismaıl Qadyrov kelgen bolatyn. Kún ekintige aýyp bara jatqan mezgil. Aýlada otyr edik. Syrttan «qutqaryńdar, kómektesińder, óltiredi» degen shý shyqty. Biz Ismaıl ekeýmiz kóshege júgire shyqsaq, týra úıimizge taıaý tusta alqyna júgire jetken orta jastaǵy azamatty kórdik. Ústi-basy qyp-qyzyl qanǵa boıalǵan, kóz aldy kókala qoıdaı soǵylǵan, kúp bolyp isip ketipti. Biz basynda abdyryp qaldyq artynan jyldam es jıyp, eki jaqtap ne bolǵanyn suradyq. Ol da jylarman bolyp, kósheniń arǵy jaqtaǵy qıylysyn kórsete berdi. «Meni óltirmek boldy, áreń qutylyp shyqtym. Olardyń qoldarynda pyshaqtary bar. Qazir meni izdep artymnan kele jatyr. Kómektesińder, qutqaryńyzdar», - deı berdi. Sodan kóshe boılap júrdik. Burylysqa jetken kezde eki adam júgirip keledi eken. Qarasaq, qoldarynda pyshaq. Qaraıtyn túri joq, aldyǵa ekpindep tur. «Pyshaqtaryńdy tastańdar», - degenimizge qaramaı bizge qarsy pyshaqtaryn sholjańdatyp tap berdi. Osy tusta meniń de, Ismaıldyń da jastaıymyzdan sportpen aınalysqany kóp sep boldy. Ańysyn ańdyp, jekpe-jektiń ádis-tásilderin paıdalanyp aqyrynda ekeýin de jerge jyǵyp, qarýsyzdandaryp, polısıa qyzmetkerlerin shaqyrdyq. Barlyq erligimiz osy. Bizdi qurmettep, keýdemizge «Erligi úshin» medalin taqqan basshylyǵymyzǵa úlken rahmetimdi aıtamyz.
Iá, onyń da durys Pavel, bul seniń naǵyz azamatqa tán sabyrlyǵyń,
salıqalyǵyń ǵoı. Áıtpese, qylmyskermen alysýǵa kez kelgenniń batyly jetpes. Endi jumys jaǵdaılaryńa kóshsek. Qyzmetteriń qalaı, qandaı ózindik ereksheligi, talap, mindetteri bar. Josparlaryń qandaı, osymen bólisseń.
Qyzmetime keler bolsaq, bizdiń mindetter tikeleı temirjolmen baılanysty. Bizdiń elimiz ózderińizge belgili, aınalasynda muhıt tasymal joldary joq, qurlyq ishilik tasymalǵa ıe el. Sondyqtan da búkil eldegi tasymal negizinen poıyz jol jáne kólik joldar arqyly asyrylady, onyń ishinde temirjoldyń júk jetkizý úlesi 100 paıyzdan 73 paıyzǵa deıin mindetti atqarady. Biz osy transport túrinde arnaıy jáne áskerı tasymaldy úılestiremiz. Bizdiń qyzmetke elimizdegi kez kelgen mekeme arnaıy tapsyrys berý arqyly júginedi. Máselen, Shekara qyzmeti ózderiniń qurylymdyq bólimshelerine ár túrli júkterdi jetkizýdi uıymdastyrýǵa, al Ulttyq bank valúta tasymalyn uıymdastyrýǵa tapsyrystar berip jatady. Kórip otyrǵandaryńyzdaı bizdiń júk tasymalyna artylǵan jaýapkershilik zor. Ol birinshiden sol tasylatyn júktiń mańyzdylyǵyna, onymen birge onyń memleket úshin strategıalyq orny bar bolǵandyqtan máni de jaýapkershilik te arta túsedi. Odan basqa da adamdardy temirjol arqyly tıisti jerge jetkizý, áskerı tehnıka, Qarýly Kúshterimizge qatysty kez kelgen tasymal isin biz atqarmyz. 2009 jylǵa deıin biz İshki ister mınıstrliginiń quramynda boldyq. Sol jyldan bastap bizdiń qyzmet búgingi Ulttyq ulan quramyna engizildi. Bul jumystyń tıimdiligi úshin vedomstvoaralyq júrgizilgen reforma bolyp tabyldy.
Arnaıy jáne áskerı temirjol júk tasymaly qyzmetindegi asa jaýapty is bul qaýipsizdik sharalaryna árdaıym bekem bolý. Ol degenimiz, tasymaldanýshy júkterdi, paıdalaný tehnıkany qaýipsizdik talaptaryna saı jabdyqtaý, mamandarǵa qaýipsizdik erejelerin udaıy oqytyp-úıretý. Qazirgi tańda bul máseleler «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵynyń tasymalǵa qatysty bólimshelerinde tolyqtaı sheshimin tapqan. Jyl saıyn mamandardy arnaıy kýrstarda oqytyp, biliktiligin jetildirip otyrmyz. Munyń syrtynda «Qazaqstan temirjoly» AQ mamandary qajetti ádistemelik kómekterin udaıy kórsetip turady.
- Men Otan úshin ot kesher áskerı azamattarymyzben áńgimeleskende kóp qoıar suraǵym bar. Ol suraqty sizge de qoıǵym kelip otyr. Qoıylar saýal - patrıotızm degenimiz ne degen saýal. Osy suraqqa árkim árqalaı jaýap beredi, ár adam ózinshe ton pishedi. Siz qalaı oılaısyz?
- «Otansyz adam bolmas, ormansyz bulbul bolmas» degen orys halqynyń naqyly tegin aıtylmasa kerek. Patrıotızm – bul eldikti, memlekettilikti sanaly túrde seziný. Máselen, kez kelgen adamnyń ózi týyp-ósken jerine baýyr basýy, ana tilin tolyq meńgerip, oǵan qurmetpen qaraýy, óz Otanyńnyń múddesin oılaý, týǵan jerińe degen adaldyq pen azamattyq sezimder, óz elińniń saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik, mádenı saladaǵy jetistikterin maqtan etý, óz Otanyńnyń bostandyǵy men táýelsizdigin qorǵaý, ata-babalaryń men Otanyńnyń tarıhyna qurmetpen qaraý, sondaı-aq ózińniń tabanaqy, mańdaı terińdi týǵan elińniń gúldenýine arnaý – osynyń barlyǵy qazaqstandyq patrıotızm degen uǵymynyń ishine sıady. Iaǵnı, bul ómirdiń máni dep bilemin. Meniń oıymdaǵy patrıotızm osy.
- Suhbatyńyzǵa rahmet!
Áńgimelesken maıor A.ÁÝBÁKİROV,
Almaty qalasy
