Dáýren Qýat:
Qazaq saıttarynyń arasynda yntymaqtastyq bolǵany jón. Bir-birimizdi kóre almaı, qyzǵanyp, birimizde bardy birimiz mise tutpaıtyn bolsaq onda qazaq ınternet jýrnalısıkasynyń damýynan aýyz ashýǵa bolmaıdy. Bizdiń damýymyzǵa tusaý bolyp otyrǵan sebepterdiń biri – kásibı básekelestiktiń joqtyǵy. Saıt degen bul az oqyrmannyń qaltasyna túsetin gazet emes. Sol sebepten de qazaq saıttary qazaq gazetteriniń ishtarlyǵyn qaıtalamaı bir-birine járdemshi, tilekshi bolǵany jón.
Esengúl Kápqyzy:
Tájirıbeli mamandardy kóp tyńdaý kerek dep oılaımyn. Onyń syrtynda, kóp izdený qajet jáne jalyqpaǵan jón. Saraptama degenimiz, kabınetińde otyryp, kópirip oı aıtý emes, sol oqıǵaǵa qatysty adamdardy áńgimege tartý. Sondyqtan onyń eńbegi aýyr. Qazir jýrnalıserdiń biliktiligin arttyrý maqsatynda túrli semınar-trenıngter uıymdastyrylady. Solardy tyńdap, qatysyp júrse, únemi izdeniste bolsa deımin. Eger, orta joldan «men jettim, toldym» dese, onyń toqyraǵany.
Jýrnalıserdi memlekettik qyzmetkerlerge teńestirsek, olardyń sóz bostandyǵyna nuqsan keltirýimiz múmkin. Alaıda shetelderdegideı olarǵa ózgeshe bir statýs bergen jón sıaqty. Qazir jasyratyny joq, bıliktiń soıylyn soǵatyn jýrnalıserdiń jaǵdaıy jaqsy. Kerisinshe, opozısıalyq basylym qyzmetkerleri bıliktiń jaqsylyǵynan góri, qýdalaýyna kóbirek ushyraıdy. Qazirgi jýrnalısiń kóbi baspanasyz júr, sheteldegideı tapqany bir basynan asyp jyǵylmaıdy. Tirliktiń kúıbińinen asa almaýda. Sol sebepti de jýrnalıserdiń jaǵdaıy jaqsy deı almaımyn.
Bolat Múrsálim:
Qazirgi qazaq jýrnalıserine qoıylar talap – kásibı jýrnalıs bolý kerek. Óıtkeni, qazaq jýrnalısıkasynda talanttar kóp, biraq sol Qudaı bergen talantyn kúndelikti bıik deńgeıdegi kontent jasaýǵa jumsaıtyn kásibıler az. Talantty jýrnalıser kóńiliniń qoshy kelgende myqty maqala jazyp, ıa bolmasa sújet jasap tastaıdy, zaýqy soqpasa, «men onsyz da myqtymyn ǵoı, az jazsam da, saz jazam» dep, jalqaýlyǵyn talǵampazdyq sıaqty kórsetýge sheber.
Qazirgi televızıa salasynda janrlyq túrlený jetispeıtin sıaqty. Barlyq arnanyń istep otyrǵan dúnıesi bir birine qatty uqsaıdy. Keıde munyń sebebin ózimshe izdep, «televızıa tóńiregindegi aýtsorsıngti «danyshpandar» oılap tapty, naǵyz talanttar sol tapsyrysty oryndap jatyr, qyzyǵyn qýlar kórip otyr» dep qaljyńdaımyn. Al, úzdik deıtin 5 baǵdarlamanyń reıtıńin jasaı almaspyn. Óıtkeni, turaqty túrde teledıdar kórýge múmkindik bola bermeıdi. Degenmen, E.Aıdabosyn, N.Aralbaıuly, S.Omash, E.Dáýletıar sıaqty jekelegen jýrnalıserdiń izdenisterin jaqsy baǵalaımyn.
Irına Sovetjanqyzy:
Qazaq jýrnalısıkasyna joǵarydan qarap, baǵa beretindeı dárejege jetken joqpyn. Degenmen, gazette de, telearnada da jumys istegen jýrnalıs retinde aıtqym keletini - jýrnalısıkanyń bul eki salasynyń da atqarar júgi aýyr. Jáne qos salada da «sen tur, men ataıyn» deıtin marqasqa jýrnalıser jeterlik. Biraq, jalpy alǵanda, qazaq jýrnalısıkasyn jabyla quraǵanymyzben, ıaǵnı, qazaq memleketin osy elde turatyn barlyq ult ókilderiniń quraıtyny sekildi, qazaq jýrnalısıkasyn quraıtyn - qazaqtildi jáne orystildi jýrnalıser eki bólek oılaımyz, jazýymyz da ár basqa. Bir eldiń jýrnalısıkasy degen aty bolmasa, maqsatymyz ortaq, múddemiz bir desek te, sıasy eki túrli qalammen jazamyz. Jasyratyn nesi bar, keıde ulttyq múdde, qazaqtyń jaıy degen máselege kelgende, orystildi jýrnalısterdiń basym bóligi (orystar dep ultyna bólip turǵanym joq –I.S) – únsiz otyra qalady. Biraq qazaqtyń jaıyn qozǵaý, tiliniń taǵdyryn aıtý – ultshyldyq degen sóz emes! Tipti, keıde úndemegeni de durys deıtin de kezimiz bolady. Óıtkeni, el jabyla kóterip jatqan máselege qoldaý kórsetýdiń ornyna, qarsy shyǵatyndar tabylady. Aqparattyq qaýipsizdikke alańdasaq, eń aldymen osy eldiń memlekettik tili – qazaqtildi BAQ-qa qoldaý kórsetilý qajet! Basqany bylaı qoıǵanda, jarnamamen jan baǵatyn aqparat quraldaryna jaqsy tanys jaǵdaı bar – jarnama bergishter orystildi BAQ-ty tańdaıdy. Ol – orystildi tilshiler myqty degen sóz emes, kerisinshe qazaqtildi kórermen men oqyrmannyń quqyn aıaqqa taptaý degen sóz! Estýimshe, elimizdegi qazaqtildi aqparat quraldarynyń úles salmaǵy – alty paıyzǵa da jetpeıtin kórinedi. Qudaı betin ary qylsyn, el shetine jaý kelse, alty-aq paıyzben qaı jyrtyǵymyzdy jamap úlgeremiz? Óıtkeni, joǵarydaǵy jaýabymdy qaıtalap aıtam, ulttyq múdde, qazaqtyń jaıyn qozǵaýǵa kelgende, emeshegi úzilip turǵan basqa tildi BAQ ókilin kórmedim.
Názıa Joıamergen:
«Jýrnalısıka – ǵylym emes», «jýrnalıserdi oqytyp qajeti joq» degen saryndas pikirlerdi estigende quddy «dárigerdi oqytyp qajeti joq, baqsy-balgerler aýrýlardy ózderi-aq emdep jazady» degen sıaqty áser etedi maǵan. Ras, jýrnalısıka ǵylymdarynyń kandıdaty nemese doktory bola almaısyz, biraq jýrnalısıka – tereń taldaýdy, jan-jaqty izdenisti talap etetin sala. Ókinishke qaraı, qazir jýrnalıserge qajeti joq pánder men tek teorıalyq qaǵıdalarǵa súıenetin jaıttar jıi kezdesedi. Ókinishtisi, bul kez kelgen mamandyqqa tán kemshilik. Menińshe, jýrfaktyń birinshi kýrsyna túsken boıda jastarǵa stýdent dep emes, daıyn jýrnalıs dep qaraý qajet. Olardyń moınyna osy jaýapkershilikti artyp, olar sol aýyr júkti shyn sezingende ǵana 4 jyldyń ishinde kásibı biligi men bilimi mol maman retinde qalyptasyp shyǵady. Sońǵy kezderi, ásirese, «Túrkitildes jýrnalıser qoryn» qurǵaly beri stýdenttermen jáne jas jýrnalısermen tyǵyz jumys isteı bastadyq. Baıqaıtynym, jýrnalısıkanyń qarapaıym zańdylyqtaryn meńgermegender kóp. Tipti, keıde 3-4 kýrstyń stýdentinen janrlar men olardyń basty talaptaryn surasań, jaýap bere almaı múdiredi. Qoldarynda qyzyl dıplomy bar, ýnıversıtet qabyrǵasynan jańa ǵana shyqqandardyń ózi keıde qarapaıym zametkany jaza almaı qınalady. Jýrnalısik zertteý, saraptama, reportaj ben satıralyq janlar týraly aıtý artyq. Engizilýi tıis pánderge kelsek, menińshe, tájirıbege basa nazar aýdarý qajet. Sosyn telearnalardan góri, gazet, jýrnal, ınternet saıttarǵa jazýdy talap etken jón. Óıtkeni telearna kásibı turǵyda shyńdalýǵa asa tıimdi emes. İzdenis pen terleýdi qajet etetin – basylymdar. Sosyn qalyptasyp bolǵan soń telearnalarǵa aýysýǵa bolady. Álbette, týabitti talanttarǵa qatysty emes bul talap.
