Sóz bostandyǵyna, pikir erkindigine qarsylyq bildirýden aýlaqpyz. Alaıda, elmizde emin-erkin jumys istep turǵan birqatar reseıshil aqparat quraldarynyń qylyǵy alańdatpaı qoımaıdy. Álemdegi jáne elimizde oryn alǵan oqıǵalarǵa Kremldiń kózqarasy turǵysynan baǵa berýdi ádetke aınaldyrǵan «Eýrazıa» syndy telearnalar bolsyn, Qazaqstan halqy men basshylyǵyn RF-ǵa qarsy qoıatyn maqalalar basýmen aınalysyp júrgen gazetter men saıttar bolsyn kózi ashyq, kókiregi oıaý azamattardy beı-jaı qaldyrmaıdy.
Búginde qandaı da bir oqıǵaǵa qatysty ondaı aqparat quraldarynyń qalaı saıraıtynyn kúni burtyn bilip otyratyn jaǵdaıǵa jettik. Anaý-mynaý emes, memlekettiń joǵarǵy basshylyǵynyń is-áreketterine, Elbasynyń shet elderge saparlary men halyqaralyq uıymdardyń bas qosýlaryna qatysýyna deıin joǵaryda atalǵan reseıshil ustanymdaǵy basylymdar elden erek baǵa berip, óz «sharıǵattaryna» saı túsindirip jatady. Gazetke basylǵan, teledıdardan kórsetilgen dúnıeniń bárine ımandaı senetin aǵa býyn ókilderi úshin munyń barlyǵy teris nasıhat emes pe? Sózimiz dálelsiz bolmaýy úshin mysal keltire otyraıyq.
Elbasy sáýir aıynyń basynda AQSH-ta ótken antıadrolyq samıtke qatysty. Onda sóz sóılep qana qoımaı, ıadrolyq qaýipsizdik máselesi týraly amerıkandyq "THE HILL" basylymyna maqalasy jarıalady. Prezıdenttik merzimi aıaqtalǵaly otyrǵan AQSH basshysy Barak Obamaǵa Qazaqstan halqy atynan rızashylyq bildirip, sýretshi Káripbek Kúıikovtiń salǵan «Jarylys» kartınasyn syıǵa tartty. Osy oqıǵaǵa aty qazaqstandyq bolǵanymen, reseılik ustanymdaryn jasyra almaıtyn «Eýrazıa» ózinshe baǵa berdi. Arnanyń Elbasynyń AQSH-qa sapary týraly ázirlegen habaryn kórip otyryp, «Semeı polıgonynyń ashylýyna, ondaǵy jarylystar men sonyń saldarynan bolǵan ekologıalyq apatqa basqa emes Amerıka kináli eken ǵoı», - degen oıǵa qalyp qoıýyńyz múmkin. Prezıdent N. Nazarbaevtyń B. Obamaǵa «Jarylys» kartınasyn syılaýyn da AQSH-tyń ıadrolyq saıasatyna kekesin retindegi áreket etip kórsetip otyr. Al, qazaq jerinde ıadrolyq polıgon ashyp, adamzat balasyna asa qaýipti synaqtar ótkizgen KSRO saıasaty týraly jaq ashpaıdy. Keńes Odaǵy júrgizgen ıadrolyq synaqtardyń zardaptary týraly Elbasy sózderi de umyt qalǵan.
«Eýrazıa» arnasyndaǵy habar júrgizýshisiniń (jýrnalıs oqyǵan mátin maǵynasyn ózgerissiz berý úshin orys tilinde usynyp otyrmyz – red.): «Ýnıchtojenıe zapasov orýjıa ı ıadernyh materıalov prıvneslo v nash regıon bezopasnostı stabılnost Vsó eto on rasskazal, potomý chto, k sojalenıý, ponátno: ne smotrá na to, chto mır delaet bolshıe shagı k bezopasnostı, etogo nedostatochno. Estsıly, kotorye mogýt operedıt», - dep halyqaralyq saıasatqa qatysty Elbasynyń atynan kesip-piship pikir aıtýyna kim ruqsat berdi?!
Apta saıyn emin-erkin jaryq kóretin, ár sanynda túrli taqyryptarǵa qatysty kóldeı-kóldeı maqala jarıalaıtyn «Argýmenty ı Fakty. Kazahstan» gazeti de «eýrazıalyq» áriptesterinen qalyspaıdy. Gazettiń 13 sáýirdegi №15 sanynda jarıalanǵan bas redaktor Nıkolaı Jorovtyń «Komý nýjen revansh?» maqalasyn oqyp osyndaı oıǵa qaldyq. Avtor maqalasynda Qazaqstanmen qatar, burynǵy KSRO quramynda bolǵan elderdi, olardyń basshylyǵyn «Tarıhty burmalaýda, fashızmdi qoldaýda» dep aıyptaıdy. Ult qaıratkeri Mustafa Shoqaıdyń atyna aýyr sózder aıtady. Burynǵy odaq quramyndaǵy elderdiń Reseı bastamasymen jan-jaqqa tarap jatqan «Georgıı lentalarynan» bas tartýyn ǵalamdyq tragedıa etip kórsetýde. Bul – bile-bilgen adamǵa bir memlekettiń ishki saıasatyna aralasý. Soǵysqa tikeleı qatysqan elder ardagerlerin qalaı ardaqtaımyz, maıdangerlerdi qalaı qurmetteımiz dese de óz isi emes pe? Álde oǵan da Reseı aralasyp, Kremldiń aıtýymen áreket etýi qajet pe?
Máselen, memlekettik saıasatty nasıhattaýshy negizgi basylymdardyń biri, Elbasy oqıtyn «Kazahstanskaıa pravda» gazeti jeńiske arnalǵan qazaqstandyq lentanyń qoldanysqa enetini týraly 6 sáýirde habar taratty. Basylymnyń jazýynsha, rýhanı salaǵa jaýapty elimizdiń Mádenıet jáne sport mınıstrligi jer-jerlerdegi memlekettik organdarǵa arnaıy lentanyń bekitilgeni, onyń úlgisi týraly qujattar joldaǵan. «Argýmenty ı fakty. Kazahstan» gazetindegi áriptester buny da «tarıhqa tóńkeris jasaý» dep baǵalaı ma? Olaı deıtinimiz, byltyr Jeńiske arnalǵan qazaqstandyq lentalardyń úlgisin bekitý týraly bastama kótergen belsendiler Botagóz Zarqynqyzy men Nurul Rahymbekti «Komsomolskaıa pravda» gazeti «Amerıkadan qarjy alady» dep aıyptaǵan bolatyn.
«Georgıı lentalary» Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń sımvoly emes. Ol lentalar shyn máninde patshalyq Reseıdiń Qazaqstandy otarlaýynyń nyshany», - deıdi Botagóz Zarqynqyzy. Osy pikiri úshin ony reseıshil basylym «amerıkanyń tyńshysy» etip qoıǵan. Kúlemiz be? Jylaımyz ba?
Orys halqyna týys sanalatyn Ýkraınanyń Kremldiń «qara tizimine» engen tarıhı tulǵalaryn aqtaý saıasatyna Qazaqstanda otyryp alyp syn aıtýdyń qanshalyqty oryndy ekenin bilmeımiz, biraq, mundaı áreketter halyqaralyq deńgeıde Qazaqstannyń atynan qabyldanatynyn eskerýimiz qajet.
Ataqty 28 panfılovshy týraly muraǵat derekterin jarıalap, odaq tarıhyndaǵy birqatar qaǵıdalarǵa shabýyl jasaǵan muraǵatshy Sergeı Mıronenkony tutastaı Uly Otan soǵysy men oǵan qatysqan panfılovshy jaýyngerlerdi qaralady dep qana qoımaı, Qazaqstannyń egemen el retinde ótkenge baǵa berýin, tarıhtyń aqtańdaq betterin ashýyn da N. Jorov myrza ózinshe joryp otyr.
«Ókinishke oraı, mundaı revanshıser Qazaqstanda da tóbe kórsetip otyr. Ultshyl rejımmen áriptes bolǵan Mustafa Shoqaı taqyryby kóterilýde. «Ult kósemi», «Bólshevıktermen kúres batyry» retinde kórsetetin kıno túsirildi, dısertasıalar ázirlenýde», - degen avtor ol fılmniń memleket qarajatyna, Elbasy tapsyrmasymen túsirilgenin bilmedi deı almaımyz. Bul fılmniń túsirilimine tipti reseılik kınogerler de tartylǵany nazardan tys qalǵan.
Osy Uly Otan soǵysy taqyrybyna kelgende máskeýshil basylymdar «qyryq adam bir jaq, qyńyr adam bir jaq» bola qalatyny bar. Qazaqstan halqyn basshylarymen qosa Uly Otan soǵysyna qarsy etip kórsetý bul aqparat quraldaryna ne úshin kerek? Bile bilsek, ol soǵysta qazaq ta az qıyndyq kórgen joq. 1300 myńǵa jýyq adam maıdanǵa attandy. Onyń jartysynan astamy soǵysta qaza tapty. Jaý qolynda qalǵan qalalar men eldi meken turǵyndary, ondaǵy óndiris oryndary túgeldeı derlik qazaq jerine qonystandyryldy. Bular nege sony kórmeıdi? Nege eldiń esine túsirmeıdi?
Al, jalpy adamzatqa ortaq, kez-kelgen adam ultyna, tiline, dinine qaramaı jasaıtyn qylmystar men teris qylyqtardy qazaqqqa telý, tek qazaqtyń ǵana isindeı etip kórsetý mundaı jazarmandardyń úırenshikti qylyǵyna aınalǵan. Máselen, altyn tústes kólikpen kortejge shyqqan áldebir jigitter týraly vıdeony «Kazahskıı pont» dep at qoıyp, aıdar taǵý «Karavan» gazetine qanshalyqty abyroı ákeledi? (Ol maqalany myna siltemeden oqısyzdar). Bul áriden qozǵasaq, ultaralyq arazdyq týǵyzýǵa alyp keletin áreket emes pe?
Osy máselede memlekettik mekemeler, quqyq qorǵaý organdary da beıtarap qalmaı, atalǵan basylymdardyń qyzmetine bir mezgil nazar aýdarǵany durys dep sanaımyz. Elde jalpyulttyq masshtabta jemqorlyqpen kúrestiń qyzý júrip jatqanyn bilemiz. Halyq qazynasyn, memleket baılyǵyn qaltaǵa basqan qylmyskerler ádil jazasyn alyp qana qoımaı, keltirilgen shyǵyndardy bir tıynyn kemitpeı qaıtarýy tıis dep bilemiz. Endi memorgandar osy jerde aty atalǵan basylymdardyń da memlekettik aqparattyq saıasatqa arnap bólingen qarajatqa qatystylyǵyn tekserip jatsa artyq bolmaıtyn sıaqty.
Darhan Muqantegi
