Demalystarda úıge barǵym kelmeıdi
«Meniń jasym aldaǵy jyl 25-ke keledi. Ne júrip júrgen jigitim joq, ne sezimin bildirip, usynys tastaǵan adam joq. Shynyn aıtsam, ózim turmys qurýǵa onsha asyqpaımyn, degenmen túsinesiz ǵoı, bizdiń Ońtústik jaqtyń salt-dástúrin, anam kún saıyn tutqanyń ar jaǵynda «tezirek ketetin jerińe ket» dep aıtady. Anamnyń qońyraýyn alǵannan-aq kóńil-kúıim túsip ketedi», - deıdi ońtústikte turatyn qurbym. Men qazir dál osy saryndaǵy áńgimeni árbir ekinshi qyzdan estımin. Qazaq otbasynda tárbılenegen jasy jıyrma men otyzdyń arasyndaǵy qyzdardyń bir-aq problemasy bar, ol tezirek turmys qurý. Ádette qyzdardyń standartty túrdegi analarymen dıalogy bylaı bolyp jatady:
-Qyzym qalaısyń, ne istep jatsyń?
-Jaqsy, mam! Ózderińiz qalaısyzdar? Men jumystamyn
-Qalaı bolýshy edi, jumystaǵy Maıranyń ekinshi qyzy turmys quryp jatyr, sonyń qorjyn toıynan keldim, jasy on toǵyzda, qandaı eldiń qyzdaryna jigit daıyn turady eken, seniń júrisiń anaý, áli júrsiń oqý, jumys, odan qalsa eshkim unamaıdy dep
- Aspannan jerge tússeńshi, murnyńdy kókke shúıirmeı ketetin baıyńa ket, meniń jaǵdaıyma qarama, eldiń on toǵyzdaǵy qyzy ketip jatyr. Tıgen jigitiniń asyp-tasyp turǵany shamaly, sonda da túri-púri demeı tıipti
-Mama, ákem ne istep jatyr ( Anasynyń sózi jandy jerine tıip, júregi aýyryp turǵan qyz áńgimeni basqa jaqqa burǵysy keledi)
-Ne isteýshi edi, júr syrtta. Úıge jetkenshe ákeń mıymdy jep keldi, seniń qyzdaryń nege úılenbeıdi dep. Sender úshin –aq urys estip óletin boldym, oqyp-toqyǵansyńdar, jumystaryń da bar, túrlerińde joq emes. Ana «pálensheniń» qyzynan qaı jerleriń kem, sender sıaqty oqymaı, shet elge shyqpaı-aq, eki balasyn taýyp, jumysyna baryp, bárine úlgerip júr...
- Endi bir Allanyń buıyrtqany bolady da. Aty-jóni joq kimge úılenemin, qyzyqsyzdar osy...
- Qazir jurttyń qyzdary jigitterdiń basyn ózderi aınaldyryp tıip alady eken, estip jatyrmyz.....» ( Mysalda, qudashalar men kórshi-qolańnyń, tanystar men týystardyń qyzdary kete beredi)
Tanystar men jumystaǵy áriptester, tipti taksıst te senen qashan turmys qurasyń dep suraı beredi
Kez-kelgen adam senen osy suraqty esh uıalmastan suraı beredi. Meıli ol seniń atań bolsyn, meıli quda bala, meıli ol anańnyń mekteptegi áriptesi, tipti jolaı ustaǵan taksıst. Suraǵanda da daýys mánerin ózgertip, erekshe bir sarkazmmen «Sen nege turmysqa shyqpaı júrsiń, toıǵa qashaaaaan baramyz nemese áliiiii jigitiń joq pa?»,- dep suraıdy.
Qandaı nusqadaǵy jaýap bolsyn, tegin aqyl –keńes berýshilerdiń leksıasy bastalady. Ol tómendegideı: «Sen bulaı júre berme, jigittiń túrine de, aqshasyna da, baılyǵyna da qarama. Ózińdi syılasa boldy».
Ár adam jeke ındıvıd desek, ol adamnyń ózindik maqsat-murattary, oıynda oılap júrgen, sulbasyn shamamen jasap qoıǵan adamy bolady emes pe?! Mundaı jalpylama «standarttardy» bilý úshin aqyl-keńes kerek joq. Muny kózi ashyq, aqyly bar qyzdyń bári biledi. Jáne jas qyzdan «Qashan turmysqa shyǵasyń, jigitiń bar ma, nege osy jasqa deıin jalǵyz júrsiń...» dep suraý etıkaǵa jatpaıdy. Meıli, sen onyń qansha týysy bolsań da, jeke basqa qatysty máseleni tikeleı suraı salyp, artynan jarty saǵat tegin aqyl aıtý eshqandaı qyzǵa unaı qoımaıdy. Onyń ústine ózi jalǵyzdyqtan jany jabyrqap júrgen adam bolsa, jarasynyń ústine tuz seýip berýdiń qajeti shamaly.
Týystardyń toıyna barǵym kelmeıdi
Jan-jaqtan qysym kórip, sharshap ketken qyzdar týystar jınalǵan jerge barýdan qashqaqtaıdy. Nege deseńiz, taǵy da sol « jeke bastyń máselesin» búkil jurt bolyp talqyǵa salady, toıdyń ústinde otyryp kimniń –kimmen bılep júrgenin qarap, kimge –kimniń laıyq ekenin syrtynan anyqtap, boıdaq qyzdarǵa quda túsip qoıǵyshtar kóp. Ol adam ekeýi bir-birine saı ma, bir-birin unatý yqtımaldyǵy bar ma... degen syndy máseleler oılandyrmaıdy. Jatta kelip ózi usynǵan adamyn basynan aıaǵyna deıin maqtaıdy. Jaraıdy dep sóılesip kórgen qyz, ol jigittiń «ajyrasqandyǵyn», «balasy bar ekenin» nemese «jumyssyz, bilimi joq adam ekenin» bilip jatady.
Demek, siz qandaı da bir qyzǵa tanysyńyzdy usynar bolsańyz, sol qyzǵa saı keledi aý degen adamdy usynǵanyńyz durys. «Teń teńimen, tezek qabymen» degendi beker aıtpaǵan, eshqashan oqyǵan, kózi ashyq, oń-solyn tanıtyn qyz, oqymaı, jumyssyz, bir basyn áreń alyp júrgen adamǵa úılenip, bireýdi súırep júrgisi kelmeıdi. Bizdiń qoǵamda ajyrasýdyń birden –bir sebebi áleýmettik jaǵdaıdyń joqtyǵy, jastardyń bir-birimen minezderiniń saı kelmeýi jáne asyǵys sheshim qabyldaý. Onyń túbin qazsańyz qyzdardyń kópshiligi kári qyz bolýdan qorqyp, asyǵyp turmysqa shyqqan, odan soń páterden –páterge kóshý, otaǵasynyń jumyssyz júrýinen sharshaý, bári de turmystyq sebepter.
Úlkenderi qazir durys aqyl aıtýdan qalǵan
Qazir boıdaq júrgen jastarǵa úlkender tarapynan mynandaı aqyldar aıtylady: « Túrin ezip ishesiń ba, seni súıse boldy, seniń súıýiń shart emes», « Erte úılenseń, balalaryń erte erjetedi», «Qyz muraty ketý», « Oqý oqyp eshkimniń basyn ustamaısyń», «Qazir qydyryp al, keıin bári qalady», «Oıbaı, Ońtústikten qyz alma, onyń qalyń maly kóp»... Osylaı aıta berseń shyǵa beredi.
Bálkim, ómirlik tájirbıelerińizden shynaıy mysaldar aıtyp, tym asyǵys sheshim jarǵa jyǵatynyn, otbasyn qurý úshin eki adamnyń da bir-birin súıýi tıis ekenin túsindirý kerek bolar. Mal ekeý bolý úshin, qosylǵan bastardyń «jaqsy jumys isteýi», «básekege saı bilimi», «eńbekqorlyǵy» bolýy tıis ekenin nege ashyq aıtpaımyz?! Otyrystarda «boıdaqtardy» synǵa alyp, suraq astyna alǵansha, ómirlik jaryn qalaı tańdaý kerek, otbasyn qurýdyń paıdasyn ádemi áńgime etýge bolmaı ma?!
Statısıka málimetterine súıensek elimizdegi súr boıdaqtardyń sany 3 mıllıonnan asyp jyǵylady. Bálkim, osynyń bári búgingi úlkenderdiń durys baǵyt kórsete almaýynan bolar?!
Dara talǵam qasireti
Qazirgi qazaq qyzdarynyń belsendiligi qazaq jigitterinen áldeqaıda basym. Ol úshin statısıa málimetterine júginýdiń qajeti shamaly. Ómir súrip otyrǵan qoǵam, orta bárin ózi kórsetip otyr. Qyzdardyń kópshiligi oqý oqıdy, jumys isteıdi, kóligin júrgizip, shet tilderin oqyp, ózin –ózi damytýmen belsendi aınalysady. Ózi bárine úlgerip júrgen qyz ómirlik adamynyń ózine saı bolǵanyn qalaıdy. Osylaı jasy jıyrma úshten asqan qyzdardyń jigitterdi bir kóre salyp unataýy qıynǵa aınalyp ketedi. Olar endi júrekpen emes, bárin mı arqyly ótkizip baryp tańdaıdy. Sebebi, qazirgi jigitterdiń arasynda romantıkter az. Bir jigitke 5-6 qyzdan keledi dep oılaıtyn bóriktiler qyzdardyń artynan júgirip, gúl syılap, terezesiniń aldyna kelýdi múldem qoıǵan. Tipti, qarapaıym kıno men teatrdyń ózine eseppen alyp barady. Osynyń bárin kórip otyrǵan qyzǵa qaıtpek kerek, árıne tym qurysa ol jigittiń ıntellektisi bar mıy men úıi, jan dúnıesiniń kórki bolmasa da, qymbattaý kóliginiń bar bolǵany kerek.
Joǵaryda jazylǵandarmen bireý keliser, bireý kelispes. Qoǵamnyń keıde ashshy shyndyǵyn jasyryp-jaýyp qoıǵannan góri, talqyǵa salyp, aıtyp otyrǵan durys bolar. Osyny oqyp otyrǵan názik jandy, siz aıtylǵandarmen kelisesiz be?
