Qyrattardyń qyrqasynda, aryqtardyń arqasynda, saıdyń tabanynda, kógaldy jerdiń alabynda arqyraı túsip, ishtegi dúleı birde býyrqana burqasyndap, birde saıabyrsı sabasyna kelip, keleshegime múmkin kúmánmen, múmkin úmitpen qarap, kók júzine kóz tigip, qıalym onan da alys úzdigip, jaratqanǵa jalbarynbasam da kókiregime kún qondyryp, eki qolymdy aıqara tastap, kókke ushardaı emes, týǵan jerdi qushardaı, saýsaqtaryma ilingendi ýystaı qysyp, esime emis-emis túskenderdi eksimdene tarazylap, birde ókinishten órtenip, birde kóńildi sátten gúl terip; tisimdi qaıraı qushyrlanyp, aýyzdyǵymdy shaınaı ashýlanyp, ózim men ózim bárinen bólek, elden erek, bura tartar bolmysymdy buıdalap,  ekiniń birimen qabysa bermeıtin minezimdi qıdalap; kók táńirisinen keshirim surap, barlyq pendelerdiń aldynan oısha ótip, jabyrqaı qoımasam da, janaryma juldyzdardy qondyryp, júregime aıdaǵy nurdy tundyrǵan, kirpigime qaıdaǵy muńdy ildirgen júdeý júzime Allanyń nazary túsken shyǵar...

Ol birde osylaı tebirendi. Tolyq ashylmasa da, aıtar sóziniń   úshten birin aýyzynan estidim, jartysyn janarynan oqydym, qalǵanyn júreginen tyńdadym. Tyńdadym da, «Allanyń erekshe nazary túsken adamǵa óner qonady»  dep  Muhammed paıǵambarymyz aıtypty degendi jadymda qaıta jańǵyrttym. Sol qudiretti hadıste Muhammed paıǵambarymyzdan sahabalary: «Sizden keıin ómirge paıǵambar kele me?» dep suraǵanynda, «Joq. Menen keıin dúnıege paıǵambar kelmeıdi. Men sońǵy paıǵambarmyn. Menen keıin aqyndar  keledi» degenin de esime aldym.

Men áýelide ol   anasynan jórgegine ala túsken aqyndyǵy týraly aıtyp tur ma dep paıymdadym.

–  Men   ózim týraly oılamaımyn. Ózim týraly oılanǵan bolsam, áldeqashan Almaty asyp keter edim. Meniń ortam sonda. Zıaly qaýymnyń qıaly sharyqtaǵan shaharda...

Qysyr sózin qaza qylmaı,

Qas tabalap, dos kúndep,

Aqyndardyń ajalyndaı,

Almatydan qashtym kep...

Biraq  sol ortadan syrt qalyp, týǵan jerge tartyp otyrdym. Ne úshin? Kúnim úshin be? Bir basyn ıt te asyraıdy. Álde balalarym úshin be? Ár áke shama-sharqynsha balapandarynyń aýyzyna jem salady. Aıaqtandyrady. Ol kimniń de, qaı kezde de qolynan keledi. Osynda men qımaıtyn ne qaldy?

Qaladan baq buıyrmaı esil erge,

Qaı jyly kelip edim kóship elge.

Qalyńnan qara tappaı sheshilerge,

Ómirim óter me eken osy jerde.

Mańdaıyn suq saýsaǵymen sál tyrnalaı oılandy da, taǵy da qumyǵa sóılep ketti. «Men telekompanıany qımaıtyn shyǵarmyn... Óz qolymmen quryp, qaz-qaz turǵyzyp, táı-táı bastyrǵan, sol úshin óleńmen de ógeılesip, ómirimniń jıyrma jylyn sarp etken qurǵyrdy qalaı qıasyń...

Aryndap aıtyp, jalyndap sóıleýge qaıym aqyn bul joly sharasyn shaıqamaı, kópirshı túsip, shymyrlap basyldy.

Men kómekeıde kúmbirleı keptelip qalǵan sózdiń arnasyn ashyp jiberse, «senderdi qımaımyn» dep aqtarylatynyn sezdim.

Iá, onyń bizdi qımaıtyny ras. Kompanıadaǵy elý adamnyń artynda bas-aıaǵy eki júzdeı jandy quraǵan otbasylar bar. Olardy ań-tań qylyp, ańtaryltyp, kim-kóringenge jumys suratyp jalyntyp, telmirtip ketýge qımaıdy. Onyń ary, boıyndaǵy bary, ákeden qalǵan tárbıesi, anadan alǵan meıirbandyǵy, aýyldan ere kelgen qazaqshylyǵy, úlkennen ustanǵan ulaǵaty, aǵadan kórgen márttigi, iniden úırengen páktigi bulaı isteýge báribir jibermeıtin edi.

–  Aman bol! Sen aýyrma, sen qaıǵyrma. Sen bosama. Seniń arqańda qanshama adam nápaqa taýyp, bala-shaǵamyzdy asyrap otyrmyz.

–  Qoıyńyzshy, aǵa.

Kózinshe kótermelep sóılegendi unatpaıtyn, ondaı sóz estise, alaqan toly sary maıdy qos ýys qumshekerge bylǵap jegendeı júregi jylymshylanatyn, onysyn tyjyrynǵan júzinen baıqatyp alatyn inim maǵan budan artyq batyp eshnárse aıta almady. Biraq, sonaý 2003 jyldyń ózinde kompanıanyń jańa ǵımaratynyń sahnasyn jóndep jatqanymda qyzyqtap turǵan onyń kenet «basym» dep qabyrǵaǵa súıenip, otyra qalǵanyn men ǵana kórgen edim. Keıindeý osy bir oqys sát taǵy da qaıtalanǵanda, ol basqa bólmede júrgen meni janushyra izdep kelip, «Aǵa, basym aýyryp, kózim qaraýytyp ketti» dep janyma otyra ketken... Júzdiń ishinen meni izdep kelgen ony jylyushyraı jubatyp, basynyń aýyrǵanyn kóńilimmen bastym.

Sol sátte onyń aýyrmaǵanyn tilegen edim. Sol tilektiń sáti kelgende tórkinin ańǵarttym.

Ol «Allanyń nazary túsken shyǵar» degende, óziniń bir teleradıokompanıanyń tóraǵasy bolǵanyna táýbe etkeni eken.

«Jamanǵa shóp eredi, jaqsyǵa sóz eredi». Bastyq baǵynyshtylarynyń bárine birdeı jaqpaıdy. Sondyqtan ashyp aıtpasa da, qashyp aıtatyn, biriniń-biri tamyryn basyp aıtatyn, kóńilsizdeý, kúńgirt kúńkildiń bolyp turýy zańdylyq. Eger ol zapyran bolsa, jınala-jınala janartaýǵa aınalýy múmkin. Al, jáı naz bolsa, bulttan keıingi kóktemniń kúnindeı jaımashýaqtanyp ketedi. Bizdiń kompanıanyń aýyzbirshiligi buzylmaı, yntymaǵy ydyramaı, bereke-birligi irimeı, tatýlyǵy tutastanyp, qaımaǵy shaıqalmaýy osy basshysyna degen oılarynyń nazdyń tóńiregindegi erkelik   bolsa kerek.

«Basshysy qandaı bolsa, qosshysy sondaı» degendeı,  ujymnyń da uıytqysy basshynyń minezimen sabaqtas.

–  Men qoltyraýyn sıaqtymyn, – deıdi ol keıde áńgime arasynda ázilge buryp, – jemtigin jep qoıyp, artynan ókinip jylaıdy eken.

Túsinikti. Ashýy aınalǵansha ǵana, jibek oramaldaı janyńa jaıly tıetin basshyny ujymy da túsinip qadirleıdi. Sebebi ol qansha ashýlansa da, sózdiń adamy, ne bir júıeli sózdi terip alyp, jilik-jiligińniń jiginen ótkizip jatsa da, jeke basyńnyń qundylyǵyna shań qondyrmaıdy. Azamattyǵyńnyń, adamdyǵyńnyń aýlasyn lastamaı, kóńilińniń aıdynyna kirbińniń qylyn túsirmeıdi. Myń metr bıiktikten arqyraı qulaıtyn Venesýelanyń Anhel sarqyramasyndaı quıyn-peren  quıylady da, tastan-tasqa sekire býyrqanyp, aıtaryn aıtyp bolyp, aǵysy baıaý ózenge, odan maıda kópirshikti maqpal kólge aınalyp baryp, tynshıdy. Laq ete qalady, aryndy sýdaı artyn tazalap ótedi. Jeke basyńnan aýlaq, jumysyń týraly aıtyp jatqasyn, jabyrqap qalsań da, boıyńdy tez jınap, ezilmegen eńseńdi tik ustap, eskertýdi esińe alyp, kemshin tusyńdy tiktep, kemshilikti bitep ketesiń.

Kemshilikke, kisimshilikke tózbeıtin adýyn minezdi, qyńyr qylyqty, keıde tipti  ilikke sebep izdep turatyn inim boıyndaǵy osy kemshilikterin be, álde ózine tán erekshelikterin be, qyryqtyń qyrqasynda qaldyryp, elýge aǵalyqpen keldi. Sol sátter keıde «saǵyndyryp» qylań berip qalǵanymen, burynǵydaı qytymyr aıazdy emes, jomart kúzdiń jelkemindeı deneńdi tońazytady. Qımyldap ketseń – jylynasyń. Biz úshin qımyl-jumys.

İsińe kirisesiń. «Jumys degenimiz – ómir» dep biletin ol bizdi jumyssyz qaldyrmaıdy, jumyssyz qaldyrýdan qorqady. Sondyqtan óndiristik tájirıbeden ótýge kelgen jastar, oqı júrip-aq telearnada qyzmet atqarady. Keıbir saladaǵylar jumysqa «túıinshek» berip kiredi eken degendi estip qalamyz. Sol sybys bizdiń  uǵymymyzǵa syımaıdy. Túsiniksizdeý. Óıtkeni bizde bir tıyn berip jumysqa turdym degen jandy kórmeppin. Osyndaıda aıta keteıik. Birde bireý basshyǵa aqsha usynypty.

–  Jumysqa qabyldasańyzshy, mynaý syılyǵym dep aqsha usynyp tur. Shoshyp kettim. Maǵan para nege kerek? Jetpegeni osy edi... Kompanıa ózimizdiki emes pe? Jumysty janyp  isteıtin talantty, qabiletti maman bolsa, meniń oǵan «para» berýim kerek shyǵar...

Báz bireýler arqaly aqyn, bilikti basshy Qyzylorda qalasyndaǵy «Qoǵam TV» telekompanıasynyń quryltaıshysy Shahızada Ábdikárimovtiń dáýleti ózine jetip artylady, anaý-mynaýdyń bolmashysyn qaıtsin deıtin de bolar. Qalaı dese de biz qyzmetke kóz qyspaısyz kiretin, aqshaǵa alqynbaıtyn, tapqanyńnan úles ber dep qystamaıtyn, dánigip-dámetpeıtin mekemeniń birimiz. Iá, beldi bir kompanıanyń quryltaıshysynyń qarjysy óz jaýyryn jabatyn da bolar, tipti asyp ta jatqan shyǵar. Biraq biz ózimizdiń shtattyq kestede kelisilgen jalaqymyzdan bir tıyn da shyǵyn shyqpaıtyn bolǵasyn jáne kestege saı jalaqymyz ár aı saıyn bir kún de keshiktirilmeı qolymyzǵa tıgesin basqasyna bas aýyrtpaımyz. Basqasyna bas aýyrtpaıtyndardyń jumystan ózge alańy da bolmaıdy. «Budan da jamanymyzda toıǵa barǵanbyz» degendeı, keıde ál-aýqatymyz kúrdelenip, kúrmeýi qıyndap, jalaqynyń keshigý qaýpi týyndasa, «sary bala sary sómkesin alyp ketti» dep óz aramyzda qaljyndaıtyndaıymdaı, basshymyz dostarynan ýaqytsha qarjylyq kómek suraýǵa, nemese jurttyń keshiktirgen bizge bereshegin tezdetpekke saparǵa shyǵatyn. Tilegin tilep qalǵan bizder bas-alty kúnnen soń kestege saı jalaqymyzǵa tolyq qol jetkizetinimizge senimdi bolatynbyz. Keıin irilenip, irgelengen kezimizde de ara-kidik bankten aqsha kele qoımaı, ýádeli merzimnen ótip keter kúdik qashsa, sary sýmkamen emes, kóligimen kásibi bar dostaryna «sálem bere» ketedi. Ras, qazir bizdiń de alarymyz az emes. Qalaı degenmen, aılyǵymyz ýaqytynda qolymyzǵa tıip, bir jyrǵap qalǵannyń jóni bólek eken.

Bizdi aılyqtan taryqtyryp kórmegen jany jaısań inimizdiń qoly ashyq. Jomart. Tapqanyn basyp jeıtin qaraqus emes, shashyp jeıtin aqsuńqardyń tuqymy. Alystan Qyzylordaǵa qonaq bolyp kelgen qalamgerlerdiń kóbiniń ony izdeıtini sol aqjaıqaý jomartyǵynan, erine laıyq kelinimizdiń qonaqjaılyǵynan shyǵar. Jomart bolǵanmen, daraqy emes. Ár tıynnyń salmaǵyn biledi. Sondyqtan bizdiń ujym qazir elimizdegi táýelsiz telearnalardyń keýde qatarynda.

İrgeli bolýdyń ilgegi aqshada emes, onyń baı qıalynda. Sony júzege asyra bilý qabiletinde.

Mádenıet salasynda qyzmet istep júrgen kezim. Bir is-saparda kezdesip qaldyq. Qolymyzdaǵy sol kezde sırek kezdesetin beınekamerany kórip óz oıyn jetkizdi.

–  Myna kamerany paıdalaný kerek. Sizderdiń salalaryńyz mádenıet pen ónerge qatysty bolǵandyqtan Syr boıynyń jyraý-termeshilerin jazyp alyp, Túrkıa, Ózbekstan sıaqty elderdegi aǵaıyndarǵa puldaý kerek.

Onyń usynysyn júre tyńdamaı, qulaǵymyzdy túre tyńdaǵan bizder sol jobany júzege asyrdyq. Bazar jyraýdyń 180 jyldyǵyna oraı Qarmaqshy aýdanynda ótken   İ Respýblıkalyq jyrshy-termeshiler konkýrsynda aýdıo-beıne kassetalardyń saýda-kórmesin uıymdastyryp, jer-jerden kelgen meımandarǵa aqyly qyzmet kórsetýdiń úlgisin usyndyq.

Meniń óleń dep órekpip turatyn marqum Serik Óteýov pen Ysqaq Pirmanov sıaqty bala kúngi dostarymnyń dosy bolǵandyqtan, birneshe jerde dastarqanda úlpáttasyp júrgen qıaly ushqyr aqynǵa qalalyq mádenıet bóliminiń sol kezdegi basshysy, inim Rýslan Rústemov ekeýmiz birge baryp, talaı teatrlandyrylǵan mádenı-kópshilik sharalardyń ıdeıasyn alǵanbyz.

Mádenıet salasy demekshi, sonda qyzmet atqaryp júrgenimde bólimge basshy bolyp kelgen bir qaryndasymmen pikirimiz úılespeı, múddemiz qabyspaı, sarsańǵa túsken bir alakeýgim keshte Shahızada kelinshegimen kele jatyr eken, kóshede kezdestik. Jaǵdaı surasqan suńǵyla inim júdeý kóńilimdi júzimnen ańǵardy.

–  Bizge kelip aıtsańyzshy. «Jaramyz».

«Tentekten tez jaýap» dep  bizdiń úıdegi jeńgesi aıtqandaı, jedeldetip jibergisi keldi. Biraq, qapelimde eshteńe jaryla qoıǵan joq. Men inime shaǵymdanbadym. Jumystan shyǵyp, Syrdarıa aýdandyq mádenıet úıine keńesshi-rejısser qyzmetine kettim. Alty aıdan soń bir aıtýly sharada taǵy kezdesip qaldyq.

– Aǵa, munda neǵyp júrsiz?

– Jumystamyn...

– Sózdi qoıyńyz. Bizge kelińiz. Eń bolmaǵanda, elý shaqyrym el aspaı, úıden kirip, úıden shyǵasyz.

Men mádenıet salasynan erte kettim. Boıymdaǵy qajyrymnyń  bárin berip, endi sonyń rahatyn kórip, ósirgen, tárbıelegen ini-qaryndastarymnyń arqasynda shánıip otyramyn-aý degen kezde, sol bir qaryndasymnyń qyzyq qylyqtarynyń saldarynan otyz jyldan astam eńbek etken jerimnen amalsyz alystadym.

Telearnaǵa kesh keldim. Jýrnalıs mamandyǵym bolsa da. Beretin jastan góri, alatyn jasqa jaqyn elýimde inimniń arqasynda telearnanyń tabaldyryǵyn ımene attadym. Ózimdi qadirlegen jannyń qurmetine selkeý túsirgim kelmedi. Basym kópshiligi jastar uıysqan ujymda alańsyz eńbek etkim keldi. Obaly ne, burynnan da sálemi túzý jýrnalıser qaýymy jaıma-shýaq, jyly qabyldady. «Aǵalap» aldymnan shyǵyp, máre-sáre bolyp jatyr.

– Mine, endi bizdiń ujymda da elýge kelgen el aǵasy bar...

Meniń kelgenime osylaı qýandy.

Qazir sol «Qoǵamnyń» qamqorshysy Shahızadanyń ózi de asqaraly alpysqa kelip qalypty. Baıqamaı...

Tilegen Bekarystanov,

Qyzylorda qoǵamdyq teleradıokompanıasynyń sholýshy-redaktory.