– Esimińizdiń syry.
Ómirqul – Syr óńirinde keń taralǵan esimderdiń biri. Kezinde Nurtýǵan jyraýdyń shákirti Dáriqul esimdi jyr jampozy ómirden ótken. Al, Dáriquldyń ákesiniń aty Ómirqul bolatyn. Biz bolsaq, sol ataqty Nurtýǵannyń úrim-butaǵymyz. Sol sebepti shyǵar atam dúnıege shyr etip kelgen maǵan osy esimdi berdi. Árıne, bul jaı ǵana meniń oıym. Naqty qalaı bolǵandyǵynan beıhabarmyn. Jalpy, esimim jaman emes sıaqty. Maǵynasy bar, salmaqty dersiń. Ómirqul degendi kádimgi ómirdiń quly emes, osynaý ómirdi syılaǵan Allanyń súıikti quly ataný dep túsingen durys shyǵar.
– Ómirge qanshalyqty qushtarsyz?
Ómirlik qushtarlyǵy erekshe Ómirqulmyn. Bireýler synǵa, synaqqa shydaı almaı, qaıǵydan qan jutyp, kúızeliske ushyrap, tipti óz basyn qaterge tigip jatady. Mende ondaı joq. Men pozıtıvti oılaıtyn, kez kelgen nárseden qaıyr kútetin adammyn. Ózimdi jigerlimin dep aıtsam qate bolmas. Tańnyń atysynan kúnniń batysyna deıin tyrbańdap júrgendi unatamyn. Eń basty qasıetterim biri – rýhanı turǵydaǵy myqtylyǵym bolsa, biri – eńbeksúıgishtigim. Osy eki nárse meni qur ómir súrip qana qoımaı, ómirden óz enshimdi alýǵa kómektesýde.
– Adamdyq qasıetti tilge tıek ettińiz. Meniń baıqaýymsha, minezdi adam sıaqtysyz.
Sahnada basqasha, sahnadan tys ózgeshe keıipte bolatyn ánshi qatarynan emespin. Maǵan ekijúzdilik degen jat nárse. Jasyratyny joq, ózindik oıym, ustanymym, erejem bar. Eger siz ony «minezdilikke» balasańyz, men demek minezdi kisimin (kúldi). Men jáne meniń tyńdaýshym degen eki arada syılastyq bar. Sálem berip, hal surasyp, lebizin bildirip jatady jurt. Menen qoltańba surap, áńgime-dúken quraıtyn tyńdarman meniń minezimdi jete biledi: daýryqpaıdy, dańǵara shý kótermeıdi.
– Ózińiz salmaqty bolǵandyqtan ózgeniń salmaqty bolǵanyn unatatyndyǵyńyzdy túsindim. Siz qabyldaı almaıtyn, túsinistik tanyta almaıtyn jaıt bar ma?
Ótirik aıtatyndardy, áserilep sóıleıtinderdi sý qanym súımeıdi. Týra sóılep, shyndyqty betke aıtýdan qaımyqpaıtyndardy syılaımyn. Qazaq «ótiriktiń quıryǵy bir-aq tutam» dep beker aıtpaǵan. Odan bólek ótirik degen men úshin las nárse. Ony aýzynan shyǵarǵan adam óziniń organızmin ýlaǵandaı bolady. Dos-jarandarǵa da qoıylatyn basty talap – qosyp sóılemeý, shynshyl bolý. Bul turǵyda meni sózsiz túsinetin, qudaıǵa shúkir, Esengeldi, Saıat, Ernat esimdi cyrlas, syılas dostarym bar.
– Aqyn úshin jyr jazý ómirdi paraqqa túsirýmen teń, sýretshi úshin sýreti – kóz kórse de kóńil bólmeıtin tustardy kórsetý múmkindigi. Siz bolsańyz kúmis kómeı ánshisiz. Ándi oryndaǵanda tula boıyńyzdy qandaı sezim bıleıdi?
Men ómirge án salý úshin kelgendeımin. Basqa esh nársege degen alyp bara jatqan qyzyǵýshylyǵym joq. Bar oıym, nıetim, armanym sahnamen ǵana baılanysty. Sondyqtan ándi oryndaý degen men úshin tynys alý, ómir súrýmen para-par. Onsyz men «men» emespin. Nazaryn maǵan aýdaryp, ánime qulaq túrgen kez kelgen jan meni bar bolmysymmen kóre alady. Men óz kezegimde olarǵa rýhanı demalys syılaýdy maqsat tutamyn. Keıde ózime «Ómirqul, sen ómirdiń emes, ónerdiń qulysyń» deımin (kúlip). Biraq men el aýzynda júrý úshin ózimniń tabıǵatyma kelińkiremeıtin ánderdi aıtýdan aýlaqpyn. Maǵan ondaı tanymaldylyq kerek emes. Óz tyńdarmandarym bolsa, soǵan táýba dedim. Osy oraıda bastan ótken bir qyzyq oqıǵany aıtyp bereıin. Ándi oryndap jatqan kezimdi kórgen bir orys ultynyń ókili (teledıdardan kórip qaldy ma, konsertten be, bilmedim) maǵan: «Bılemeısiz, arnaıy konserttik-shoý jasamaısyz, degenmen kópshilikke bet-beıneńizben, júris-turysyńyzben ánniń mazmunyn, tereńdigin dóp jetkizesiz. Bul qalaı?» dep tańyrqaı suraq qoıǵan edi. Suraqtyń jany bar, onyń jaýaby – oryndaýǵa tańdap alǵan ánderimniń tabıǵatyma, topyraǵyma jaqyn dúnıeler ekendigi. Qasym aıtpaqsha «ózge emes, ózim aıtamyn óz jaıymda». Óıtkeni óziń jaıly ózińnen artyq kim biledi?!
– Ánshilerdi qoǵam, ásirese zıaly qaýym saýatsyzdarǵa balaıdy. Ekranda júrgizýshi bolyp júrgen ánshiler jýrnalıserdiń synyna ushyraýda. Ánshiler bolsa, kásibı jýrnalıserde akterlik sheberlik, ekran aldyndaǵy oıyn jetispeıdi dep qarsy jaýap qaıtarǵan bolatyn. Osy daýly másele jaıly siz ne deısiz?
Bizdi kóp synaıdy. Minezi jeńildeý halyq deıdi. Sondaı oı-pikirlerdi estigende kóńilim jabyrqaıtyny ras. Sol synshylardyń aldyna baryp, dástúrli ónerdiń konsertine kelińiz dep shaqyrsań, kelmeıdi. Aıtpaǵym túsinikti bolar... Jaqynda ǵana qazaqtyń bulbuly Bıbigúl Tólegenova Qaırat Nurtasty ánshi emes dep suhbat beripti. Menińshe, olaı aıtýǵa bolmaıdy. Qaırattyń daýsy bar. Án aıtyp júrgenderdiń barlyǵy Lýchano Pavarottıdaı bolýy mindetti emes. Qazaq estradasynda júrgenderdiń jasaı almaǵanyn Qaırat jasady. Onyń istep júrgeni ońaı sharýa emes. Bizdikiler oıdy saralamaı, kóp sóıleýge áýes. Ánshiler ishinde de bir-birin jamandaıtyny bar. Kórealmaýshylyqtyń, pendeshiliktiń keri ǵoı.
–Sizdi kók jáshikten kóp kóre bermeımiz. Realıtı-shoý, tok-shoýlardyń jıi qonaǵy emessiz.
Iá. Sebebi men jaı ánshi emespin, dástúrli ánderdi nasıhattap júrgen óner ıesimin. Sonyń sebebinen kóringen jerde júre almaımyn. Meniń alǵan bet alysym ózgesheleý.
– Qazaqstannyń mádenıet qaıratkeri, «Serper» jastar syılyǵynyń laýreaty bolý qalaı ózi?
Ataqtan eshqandaı paıda joq. Sózime senińiz. Konsertke shyǵar kezde halyqtyń zor qoshemetine bóliný úshin ǵana qajet-aý. Bylaısha aıtqanda ataq tek ovasıa týǵyzady.
– Jeke ómirińiz jaıly birer aýyz sóz.
Áıelim Farıda ekeýmiz 15 jastan tanyspyz. Bıyl otaý qurǵanymyzǵa 17 jyl. Nurtýǵan esimdi ulym bar.
–Bárine qalaı úlgeresiz? Qashan, qalaı demalasyz? Surasam, aıyp etpessiz, shyn aıtyńyzshy, uıqyńyz qana ma?
Adamnyń eti úırenip ketedi eken. Mysaly men aldyńǵy kúni túnde Taldyqorǵanǵa at basyn burdym. Keshe keshkisin Almatyǵa qaraı jol tarttym, túnde biraq qalaǵa jettim. Keıin kúni boıy temir tulparymdy jóndeýmen aınalystym. Jubaıym sharshamaıtyndyǵyma tań qalady (kúledi). Mende qatyp qalǵan grafıka joq. Úıde bir-eki saǵat kóz shyrymyn alamyn, ushaqta qalǵyp uıyqtaımyn, sóıtip júrip uıqy qandyramyn.
–Densaýlyq syr berip jatqan joq pa? Uıqy qanbaǵandyqtan organızm álsireıdi emes pe?
Álbette. Ázirge syr berip jatqan joq. Biraq bir kúni sózsiz shyǵady.
– Qolyńyz qalt etkende nemen shuǵyldanǵandy unatasyz? Bálkim, biz bilmeıtin hobbıińiz bar shyǵar?
Ondaı eshteńem joq án aıtqannan basqa (kúldi). Bir aıta keterligi, bala kúnnen balyqty erekshe jaqsy kóremin. Úıli-jaıly bolǵannan keıin balyq asyraı bastadym. Maqpal Júnisova, Roza Rymbaeva, Maıra İlıasova, Naǵıma Esqalıeva esimdi tórt balyǵym bar (eriksiz jymıdym).
–Josparlaryńyzben bólise otyrsańyz.
Keńse, stýdıa, ortalyqtan turatyn "Ómir" atty jeke óner ortalyǵym bar. Talanttardy jastardy izdep taýyp, juldyzyn jaǵý - josparym.
– Ózińizden jaqsy jańalyq kútemiz. Oılaryńyz iske assyn dep tileımiz. Óner ortalyǵyna baılanysty suraǵym bar. Shákirt atanǵysy kelgender sizdermen baılanysqa qalaı shyǵa alady?
Ortalyqqa kelsin. Biraqi, ókinishke oraı, óte kóp adamdy tarta almaımyz. Bizdiki óner mektebi emes, jeke óner ortalyǵy ǵana.
Suhbattasqan: Jazıra Baıdaly.
