«Qamshy» portaly búgin qazaqtyń dástúrli ánderin dáriptep, Altaı ánderi men Jetisý áýenderin eki el arasynda nasıhattap, qytaı qazaqtary men osy jaqtyń ánderin taratýda dáneker bolyp júrgen erli-zaıypty ánshiler Yrǵynbek Medenuly jáne Baqytnur Qyzyrbaıqyzymen suhbattasyp, jaqynda shyqqan Jumabek Álimhanulynyń «Kórshiler» ánin alǵashqylardyń biri bolyp tyńdaý baqytyna ıe boldy jáne jańa áýendi qalyń oqyrmanǵa usynbaq.
— Yrǵynbek, Baqytnur ózderińiz jaıly qysqasha aıtyp ótseńizder?
— Yrǵynbek: Men arǵy bettegi, Altaı aımaǵy, Kóktoǵaı aýylynda, Ertistiń boıynda týyp óskenmin. Sol jaqta mektepti bitirip, Almatyǵa 2003 jyly kelip, T.Júrgenov atyndaǵy Óner Akademıasyna 2004 jyly túsip, sol jerdiń «Estrada jáne teatr óneri» degen mamandyǵyn támamdadyq. Jubaıym ekeýmiz osy jaqta tanystyq.
— Baqytnur: Men Altaı qalasy, Balbaǵaı aýylynda dúnıege kelgenmin. Burynǵy Sarysúmbe dep atalady. Ákem dáriger, anam úıde is tigip, bizdi ónerge baýlyǵan jan. Mektepti sol jaqta aıaqtap, arman qýyp Almatyǵa 2004 jyly kúz aıynda keldim. Oqýǵa tapsyrýǵa ýaqyt ótip ketkennen keıin, Qazaq Memlekettik Qyzdar atyndaǵy Pedagogıkalyq Ýnıversıtetine oqýǵa tústim. 2005 jyldyń kókteminde «Ana tili - Arýy» baıqaýyna qatysyp, sol jerde bas júldeni ıelendim. Qazaqstanǵa kelgende alǵash qatysqan baıqaýym sol bolyp, respýblıkanyń altyn tájin kıip, QyzPÝ grantyn utyp aldym. Sol jerde oqyp júrip, 2007 jyldary Ýınversıtettiń atynan stýdent jastarǵa arnalǵan teatr qurylyp, men bir qoıylymda Qyz Jibek rólin somdadym. Bizdiń oqý ornynda jigit joq, sonymen bizge jigit kerek bolyp, Yrǵyndy shaqyrtyp, men Qyz Jibekti, ol Tólegendi oınady. Keıinnen ol qoıylymymyzdy «Habar» arnasynan « Mádenıet» degen baǵdarlamadan kórsetip, eldiń yqylasyna bólendik. Osylaı ekeýmiz Ýnıversıtet bitiretin sońǵy 2009 jylda otbasyn quryp, dýet bolyp án aıtyp, óz eńbekterimizdi shyǵaryp júrmiz.
— Baqytnur: Yrǵyn keı ánderiniń sózin de, ánin de ózi jazady. Altaı ánderin elge jetkizý maqsatynda sol jaqtyń ánderin oryndaımyz. Ózimniń jazǵan birneshe ánderim bar.
— Yrǵynbek: Men negizi buryn óleń jazatynmyn. «Bolmasań da usqap baq» deıdi ǵoı Abaı atamyz, solaı óleń jazyp eliktep ósitk qoı.
— Negizi qaı janrdaǵy ánderdi aıtasyzdar?
— Yrǵynbek: Bala kúnimizde dombyramen án aıtyp bastadyq qoı. Tanystyǵymyzda sahnada bastalǵan, úlken sahnalarda birge shyqtyq. Zaman talabyna saı estradalyq ánderdi de oryndaımyz. Halyqtyq stıldegi ánderimiz de bar. Baqytnurdyń «Aýylǵa ketip baramyn» degen ánin Altynbek Qorazbaev bir keshte tyńdap, halyq ánin aıttyńdar ǵoı dep qyzyǵýshylyǵyn bildirgen. Biz onyń halyq áni emes, Baqytnurdyń óz áni ekenin aıttyq. Halyq ta bul ándi óte jyly qabyldap, sol án arqyly tanyldyq.
— Qazir qaıda qyzmet etip júrsizder?
— Yrǵynbek:Qazir ekeýmizde Qazaq Memlekettik Qyzdar atyndaǵy Pedagogıkalyq Ýnıversıtette qyzmet etemiz. Ol jerdegi keshter men konsertterdi birge uıymdastyryp, qatysyp, ánimizdi aıtyp, is-sharalarǵa barynsha at salysamyz.
— Repertýarlaryńyzda neshe án bar?
— Baqytnur: Óńdelip, kóńilge qonarlyǵyn qosqanda onǵa jýyq án bar. Odan bólek dástúrli ánderimizde bar. Biz bala kúnimizden Altaıdyń ánderin estip óstik. Bizde Arqanyń áni, Batystyń áni dep bólinbeıdi. Kimnen qaı ándi jattap alamyz, sony estip, aıtyp júretinbiz. Óz elimiz dep kelgen soń, osynda turyp qalýǵa tyrystyq. «Ózge elde sultan bolǵansha, óz elińde ultan bol» dep bolashaq úshin osy elge kelgenbiz. Jyl saıyn dúrkiretip kóp án jazyp ketpesek te, sózine, maǵynasyna qatty mán beremiz. Oıly, salmaqty án bolsa ǵana el-jurtqa tanystyryp, ol jaqtyń kompozıtorlarynyń ánderin de osy jaqqa jetkizip dáneker bolyp júrmiz.
— Arǵy bet dep aıtyp jatyrmyz, qytaıdaǵy qandaı baýyrlardyń áni men áýeninen biz ózge bir erekshelikti baıqap jatamyz. Qytaı qazaqtarynyń ánderin estisek, ol jaqtyń áni ekeni bilinip, baıqalyp turady. Sizderde osy jaqtyń ánderinen sosyndaı erekshelikti baıqaısyzdar ma?
— Yrǵynbek: Biz İle-Tarbaǵataı Altaı deıdi ǵoı, ol jaqtyń tabıǵaty kórkem, asqaq ánder shyrqalatyn qazaqtyń, túbi túriktiń ana jurty. Ol jerde keń dıapazondy keń shyrqalatyn ánder bar bolsa, bul jaqta túrli mektep bar. Batys, Arqa, Syr óńiri, al bizdiń ánder Jetisý ánderine usqas. Barlyǵy qazaqtyń áni, qazaqtyń óneri.
— Baqytnur: Bizdegi keıingi týǵan ánderdiń ózinde bir saryn bar, saǵynysh bar. Ony keıbireýler baıqamaýy da múmkin. Ol jaqtaǵy ánderde elge degen saǵynysh saryny turady. Neǵurlym kóńildilik, salıhalylyqqa basa mán beredi. Qytaı qazaqtarynyń ánderinde qımastyq, áttegendik –aı bar, babamyzdan kele jatqan saǵynysh bar syqyldy. Ol da bolsyn atamekennen alys júrgendikten bolar. Mundaǵy ánshiler men kompozıtorlardyń shyǵarmalarynda oınaqylyq, erkindik bar. Óz elinde, óz jerinde týyp-óskendikten de bolar. Saǵynysh ánderiniń ózi kóńildi, Ýnıversıtetke kelgende baıqadyq, alǵash estigende kóńilimiz jelpinip, ata-jurtqa kelgenimizdi sezindik. Mundaǵy balalardyń ózinde oı erkindigi bar.
— Saǵynysh dep jatyrsyzdar, bálkim sizder qytaıdan beri kelmeseńizder osyndaı saǵynyshty ánder týmaıtyn ba edi?
— Baqytnur: Iá, mende ózi solaı boldy. 2005 jyly «Ana tili Arýyn» jeńip alǵannan keıin júregim alqynyp, elge baryp qýanyshymdy jetkizgim kelip, ózime erekshe bir qýanysh syılady. Sol konkýrsqa ózim qytaıdaǵy qazaqtardyń qolynan bir is keletinin dáleldep, olardyń da óneri bar ekenin kórsetý maqsatynda qatysqanmyn. Ar jaqtaǵy el-jurt meniń artymnan qarap «sen arqyly bizdiń beınemiz kórinedi» dep aıtyp turǵandaı boldy. Jeńisti qanjyǵama baılaǵan soń aýylǵa barǵym keldi, biraq mundaǵy kisiler «jeńiske jetip jatsyń, grantqa da tústiń, endi aýylyńdy saǵynbaıtyn shyǵarsyń» degende solarǵa jaýap retinde «Aýylǵa ketip baramyn» degen ándi shyǵarǵam. Aınalasy bir saǵatqa jetpeı bólmemniń esigin kilttep alyp, terezeniń aldynda otyryp jazdym. Ánniń áýeni burynnan qulaǵymda bala kúnnen júrgendeı bolyp, el –jurt, kóship bara jatqan kósh elestep, kórnisin elestete otyryp, sózi men áni birdeı túsip jatty. Al endi ándi jazyp bolyp, kimmen bóliserimdi bilmeı, sol jaqtan kelgen dos qyzdarymdy shaqyryp alyp, bir-eki ret aıtyp berdim. Olar bári hor ǵyp aıtqandaı qosyla jattap, bárimiz ata-anamyzdy, aýylymyzdy saǵynyp jylap sondaı bir qyzyq kúı keshkenbiz.
Keıbir tapsyryspen án jazatyndarǵa tań qalamyn. Án degen júrekten shyǵýy kerek qoı. Notany notaǵa jalǵap, bir ándi keri oqyp án jazǵandar da bolypty ǵoı. Bir án jazsań da, júrekpen jazǵan jón dep bilemin.
— Demeýshilerińiz bar ma?
— Yrǵynbek: Rýhanı demeý beretin dostarymyz bar, al qarjylaı demeýshi ázirshe joq. Bar tapqanymyzdy osy ónerge salyp júrmiz.
— Bul jaqtyń jurtshylyǵy ánderińizdi qalaı qabyldap jatyr?
— Yrǵynbek: Qudaıǵa shúkir, jyly qabyldaýda. Barǵan jerimizde Altaıdyń ánderin aıtsańyzdar dep qolqa salyp jatady. Ánimizdi aıtyp jatsaq birden bizdiń arǵy betten ekenimizdi baıqap qoıady. Áýeni basqa, sózi basqasha eken deıdi.
— Qazirgi qazaq estradasyna kóńilderińiz tola ma?
Yrǵynbek: Bir bıeden ala da, qula da týady ǵoı. Bárine deı almaımyz, jaqsysy da, jamany da bar. Keıbir esti ánderdi tyńdaımyz, jeńil-jelpisin tyńdamaýǵa tyrysamyz.
— Kimderdi úlgi tutyp, elikteısizder?
Baqytnur: Roza Baǵlanova, Maıra İlıasova, Maqpal Júnisova, Janar Aıjanovalarǵa eliktep, sol kisilerdiń ánin tyńdap óstik. Elikteý demekshi, osy jaqqa keler kezde Kúıtúń degen qala bolǵan, sol jerde Saǵı Qaıratuly degen ustazymyz boldy. Sol kisi Janar Aıjanovaǵa, Maıra İlıasovaǵa uqsaǵym keledi desem «Joq qyzym, seniń óz jolyń bolýy kerek. Olardan úlgi al, biraq ózindiń jolyńdy sal» deıtin. Sondyqtan barynsha óz ereksheligimizdi saqtaýǵa tyrysamyz. Qazir Dánesh Raqyshevtiń shákirti Nurjan Janpeıisov degen aǵamyz bar, sol kisiden sabaq alyp, Allaǵa shúkir Jetisýdyń ánderin dombyrada oryndap, bala kúnnen qalaǵan ánshiligime jumys jasap jatqan jaıym bar.
— Ekeýińizde óner adamysyzdar. Án tańdaýda kelispeýshilikter bolyp qalmaı ma?
Yrǵynbek: Árıne, bir án týraly kelispeı qalyp jatsaq, ol án keıin jaryqqa shyqqan soń bári de umytylyp ketedi.
— Keshterge, konsertterge qatysyp turasyzdar ma?
Yrǵynbek: Bizdi syrttan kelgen qandastarymyz dep qushaq basty ǵoı. Tarıhı is-sharalar, qytaıdan kelgen aqyndar men tanymal adamdarǵa arnalǵan keshterden bizdi qaldyrmaıdy. Ýnıversıtette merekelik is-sharalardyń basy-qasynda júremiz. Toı-tomalaqtarǵa shaqyrady.
—Josparlaryńyzda qytaıdaǵy qandastarymyzǵa baryp konsert berý bar ma?
— Yrǵynbek: Iá, ol oıda júrgen nárse. Arman adamǵa qanat bitiredi ǵoı, biz úshin bul úlken bir maqsat. Oǵan úlken daıyndyq kerek. Alla qalasa, aldaǵy ýaqytta ol armanymyzda bolyp qalar.
— Ónerlerińiz órge júzsin! Áńgimelerińizge alǵys bildiremiz!
Suhbattasqan: Aıjan Qalıeva
