Ómir údemeli ózgeris ústinde. Óıtkeni, ýaqyttyń jyldamdyǵy – qas-qaǵym, aǵyn sýdaı zýlap óte shyǵady. Sondyqtan da ómir-ózenniń tolassyz aǵyny jedel is-qımyl jasaýdy, ýaqyt talabyna saı bolýdy óte-móte qajet etedi. Jáı júrýdiń, jaıbaraqat ómir súrýdiń zamany ótken. Elbasy máńgilik el bolýdy, taıaý jyldary álemniń eń damyǵan otyz eliniń qataryna memleketimizdiń laıyqty oryn alý ıdeıasyn bekerden-beker kóterip otyrǵan joq. Bul – myń oılanyp, myń tolǵanýdan soń shyqqan sheshim. Ony oryndaýǵa bizde múmkindik te mol. Eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý kórsetkishteri joǵary. Jalpy halyqtyń ál-aýqaty, turmys dárejesi jyldan jylǵa jaqsaryp keledi. Jaqsylyqqa qaraı ózgerister kóp. Alǵa qoıǵan murat, maqsattarymyz da aıqyn. Táýelsizdigimizdiń tuǵyry myqty, elimizdiń birligi men yntymaǵy zor. Halyqtar dostyǵy birtutas berik qamaldy kózge elestetedi. Munyń jarqyn mysalyn ár oblystyń, aımaqtyń búgingi tynys-tirshiliginen, baıypty ómir súrý jáne laıyqty eńbek etý úrdisinen tereń paıymdap, tanyp, bilýge ábden bolady.

Qazirgi bilim men ǵylymnyń, tehnı­kalyq progrestiń qaryshtap ósip, jarys sap damyp turǵan dúbirli zamanynda ýaqyt, ómir talabyna ún qosý – jergilikti bılik organdarynyń aldynda turǵan basty mindet ekeni aıtpasa da túsinikti. Sonaý batystaǵy qazynaly túbekte, munaıly ólkede tirshiliktiń tamyryna qan júgirtip, el ekonomıkasyn eseleýge laıyqty úles qosyp jatqan Mańǵystaý oblysy enbekkerleri arasynda Elbasynyń bes ınstıtýttyq reformasynan týyndaıtyn «100 naqty qadam» – Ult Josparynda aıtylǵan tujyrymdar men belgilengen aýqymdy mindetterdiń zor saıası jáne joǵary eńbek órleýin týǵyzǵany anyq. Tómende Mańǵystaý oblysy ákimdiginiń osy baǵytta atqarǵan jáne atqaryp jatqan jumystary jan-jaqty sóz bolady.
Mańǵystaý oblysy – respýblıkadaǵy mańyzdy aımaqtardyń biri. Onyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy, halqynyń ál-qýaty, turmys dárejesi, jyldan-jylǵa jaqsara túsýde. Qazynaly ólkede Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult jospary men ındýstrıaldy-ınnovasıalyq damý baǵdarlamalary aıasynda birqatar mańyzdy jobalar qolǵa alynyp, is júzine asyrylýda. Bul týraly ústimizdegi jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda jáne toǵyz aıda aımaqta atqarylǵan jumystardyń aýqymdy ekendigi jıi aıtylyp ta júr. Oblys ákimi Alık Aıdarbaev atqarylǵan ister men qol jetken jetistikterdi aımaqta ótetin túrli jıyndar men oblystyq máslıhat depýtattarynyń aldynda bergen esepterinde egjeı-tegjeıli baıandap otyrýdy ıgi dástúrge aınaldyrǵan.
Mysaly, aımaq basshysy máslıhat depýtattary aldynda bol­ǵan sońǵy bir esebinde: «Qalyptasqan dástúr boıynsha biz búgin siz­dermen jetken jetistikterimizge taldaý jasap, bolashaqta alǵa qoıǵan maqsattarymyzdy aıqyndaýǵa jınalyp otyrmyz.
Ózderińiz biletindeı, «100 naqty qadam» – Ult jospary aıasynda jergilikti atqarýshy organdardyń halyq aldyndaǵy esep berý min­dettiligi kúsheıtildi. Búgingi ýaqytqa deıin aýdandar men qalalar ákimderiniń máslıhat depýtattary aldyndaǵy esepteri berildi. Esep berý naýqanyn aıaqtaı otyryp, búgin biz oblystyq deńgeıdegi qorytyndy kezdesýde, 2016 jyldyń 1-shi jartyjyldyǵy boıynsha oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn qorytyndylap, aldaǵy ýaqytqa mindetterdi belgileımiz» dep atap ótti.
Oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq da­mýy­nyń negizgi kórsetkishteriniń aıtarlyq­taı tómendeýi baıqalmaǵanyn tilge tıek etken oblys ákimi óńir damýynyń negizgi ındıkatorlarynyń turaqty deńgeıde saqtalyp otyrǵanyn jetkizdi. 
Esepti kezeńde ónerkásip óniminiń kólemi 875 mlrd. teńgeni, al naqty kólem ındeksi 97,6%-dy qurady. Soǵan qaramastan, Mańǵystaý oblysy respýblıkada óndirilgen ónimniń 11%-yn qamtamasyz etti. Munaı óndirý kólemi 9 mln. tonnany qurady, bul ótken jyldyń osyndaı kezeńimen salystyrǵanda 315 myń tonnaǵa az. Alaıda, sońǵy jyldary gaz óndirý kóleminiń aıtarlyqtaı óskenin atap ótý qajet. Esepti kezeńde 1,4 mln.sharshy metr gaz óndirilip, ósim 14%-dy qurady. Bul 2014 jyldyń sońynda iske qosylǵan «Shaǵyrly-SHómishti» gaz óndirý ken ornyna tikeleı baılanysty.
Óńirlik ekonomıkany jańǵyrtýǵa baǵyt­talǵan sharalar, onyń ishinde óńdeý ónerkásibin damytý oń nátıjelerin berýde. Atalǵan salanyń jalpy ónerkásiptik óndiristegi úlesi bar bolǵany 7%-dy quraǵanymen, ósý qarqyny salanyń serpindi damýyn kórsetedi.Aǵymdaǵy jylda óndirý kólemi 17%-ǵa ósip, 60 mlrd. teńgeni qurady.Bul ósimdi «Caspian Offshore and Marine Construction», «ERSAI», «GMMOS Kazahstan», «Kazazot» jáne «Stekloplastıkalyq qubyrlar zaýyty» sıaqty kásiporyndar qam­tamasyz etti.
Daǵdarys jaǵdaıynda ekonomıkalyq ósim­di jáne halyqty jumyspen qamtýdy qam­ta­ma­syz etý maqsatynda Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev teńdessiz is-sharalar qabyldady. Onyń eń mańyzdysy «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasy. Baǵdar­lama­nyń negizgi baǵyttarynyń biri, ol – respýblıkamyzdyń jáne óńirdiń tranzıttik áleýetin damytý. Osy baǵytta Mańǵystaý oblysynda 4 myńnan astam jumys ornyn qurýmen, ınvestısıalyq quny 175 mlrd. teńge bolatyn 5 iri ınfraqurylymdyq joba iske asyrylýda. Búgingi kúni «Borjaqty – Ersaı» temir jol qurylysy jáne Aqtaý halyqaralyq saýda teńiz portyn soltústik baǵytqa qaraı keńeıtý jobalary aıaqtaldy. «Shetpe – Beıneý» avtomobıl joly qurylysynyń jumystary da aıaqtalýda. Quryq portynda paromdyq kesheni jáne «Shetpe – Jetibaı – Aqtaý» avtomobıl joly qurylys jumystary júrgizilýde.
Taǵy da quny 27 mlrd. teńge bolatyn 24 joba áleýmettik, ınjenerlik jáne turǵyn úı ınfraqurylymdaryn damytý baǵytynda iske asýda. Jumys barysynda 2 myńnan astam jumys orny qurylady. Oblystyń básekelestik artyqshylyqtaryn esepke ala otyryp, ekonomıkanyń ósý rezervteriniń biri – ınvestısıa tartý baǵyty bolyp tabylady. Bul birinshiden, «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn damytýǵa baılanysty. Aımaq aýmaǵy jalpy kólemi 2 myń gektardy quraıtyn 6 sýbzonadan turady.
Búgingi kúnge, 7 mlrd. teńgeden astam búdjettik ınvestısıa esebinen jalpy alańy 493 gektar bolatyn eki sýbzona ınjenerlik-kommýnıkasıalyq ınfraqurylymmen tolyq­taı qamtamasyz etildi. Ekonomıkalyq aımaq iske qosylǵannan beri 74 mlrd. teńge ınvestısıa tartylyp, 231 mlrd. teńgeniń ónimi óndirildi. Búdjetke 19 mlrd. teńge kóleminde salyqtar tólendi.
Aımaqta 12 mekeme belsendi qyzmet etýde jáne myńnan astam jumys orny quryldy. Eń iri mekemelerdi aıtatyn bolsaq, olar – «Keppel Kazahstan», «Arselor Mıttal», «Azersýn», «Kaspıo plas», «Kaspıı tas jol», eki úı qurylysy kombınaty jáne taǵy basqalar. Osy faktilerdiń barlyǵy arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń damýyna tartylǵan ınvestısıalardyń ekonomıkalyq tıimdiligin dáleldedi.
 Oblys kóleminde 634 myń halyq turady. Bul respýblıkada halyq sanynyń ósimi boıynsha ekinshi oryndy kórsetedi. Jasyratyny joq, óńirlik ekonomıkanyń negizgi makro­kór­setkishterine tolyqtaı qol jetkizýge álem­dik naryqtaǵy munaı baǵasynyń uzaq ýaqyt boıy tómendeýi teris áserin tıgizdi. Bul birinshi kezekte ónerkásip jáne ınvestısıa salalaryna qatty áser etti. Búginde ónerkásip ónimi 875 mlrd. teńge kóleminde. Soǵan qaramastan esepti kezeńde Mańǵystaý oblysy respýblıkada óndirilgen ónimniń 11 paıyzyn qamtamasyz etken.
Qazirgi tańda elimizde halyqty turǵyn úımen qamtamasyz etý buryn bolmaǵan qaýryt sıpatqa ıe bolyp, osy baǵytta kóptegen ıgi sharalar júzege asýda. Bul máselege Mańǵystaý oblysynda da erekshe kóńil bólinýde. Oblys ákiminiń aıtýynsha aımaqta 401 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen. Osy oraıda ol negizgi úles jeke turǵyn úı qurylysyna tıesili ekenin jáne paıdalanýǵa berilgen kóppáterli turǵyn úı kóleminiń 2 esege óskenin aıryqsha atap kórsetedi. Osy oraıda, paıdalanýǵa berilgen kóppáterli turǵyn úı kóleminiń 2 esege óskeni qýantady.
Birinshi kezekte, bul qarqyndy ósimge ın­jenerlik ınfraqurylymdy damytýǵa bólin­gen qarjy kóleminiń kóbeıýi sebep. Mysaly, aǵymdaǵy jyly osy maqsatqa birinshi ret qomaqty qarjy nemese 13 mlrd. teńge bólindi. Kezeń-kezeńimen óńirdegi sýmen qamtý máselesin sheshý jalǵasýda. Jumys eki baǵyt boıynsha júrgizilýde. Birinshi – aýyldyq eldi mekenderdi ortalyqtandyrylǵan aýyz sýmen qamtý. Sońǵy úsh jyl ishinde bul kórsetkish 47%-dan 58%-ǵa deıin ósti. Mysalǵa, aǵymdaǵy jyly osy salaǵa 7 mlrd. teńge ınvestısıa tartyldy. Jalpy alǵanda, «Aq bulaq» baǵdarlamasyn iske asyrý barysynda ortalyqtandyrylǵan aýyz sýmen qamtylǵan aýyldyq eldi mekender sany 2011 jylǵy 11 birlikten 2016 jyly 35 birlikke deıin kóbeıdi. Ekinshi baǵyt – aýyz sý tapshylyǵyn tómendetý. Búgingi tańda óńirdegi sý tapshylyǵynyń kólemi – táýligine 50 myń tekshe metr.
Boljamdy esepter boıynsha, óńirdiń damý qarqynyn esepke alǵanda sý tapshylyǵy 2020 jyly táýligine 70 myń tekshe metrdi quraıtyn bolady. Bul máseleni sheshýdiń birden-bir joly, ol – tushshylandyrylǵan sý óndirý kólemin arttyrý. Óńirdegi bir úlken jańalyq – teńiz sýyn tushshylandyratyn jańa zaýyt paıda bolady. Bul týraly Mańǵystaý oblysy ındýstrıalyq-ınnovasıalyq damý basqarmasynyń basshysy Nurbek Qarasaev OKQ-degi baspasóz konferensıasynda málim­dedi. Osyndaǵy sózinde ol: «Qýattylyǵy men ınvestısıalar somasy jaıly qazir aıta almaımyn. Sebebi, ınvestor endi ǵana irikteldi. Bul nysanǵa «QazMunaıGaz» jetekshilik etedi. Óıtkeni, nysan «ÓzenMunaıGaz» kompanıasymen birge júzege asyrylady», – dep atap ótti. Basqarma basshysynyń aıtýynsha, búgingi tańda QMG úsh ınvestorlardyń birin aıqyndady. «Tushshylandyratyn zaýyt Kaspııdiń jaǵalaýyna jaqyn jerde orna­las­qan. Tushshylandyratyn sýdy teńiz­den alatyndyqtan, ol Mańǵystaý oblysy Qaraqıa aýdanynda ornalasady. Sol jerden sý qubyrymen sý tartylady. Birinshi kezekte ol «ÓzenMunaıGaz» qajettiligine, halyq múddesine jáne tushshy sýdyń jetispeýshiligin qamtamasyz etý maqsatynda paıdalanylatyn bolady. Búginde zaýyttyń qýaty táýligine 10 myń tekshe metrdi quraıdy. Jańǵyrtý boıynsha jumystar jalǵasýda jáne oǵan bıyl Ulttyq qordan 1,6 mlrd. teńge nesıe bólindi. Osy jumys nátıjesinde zaýyttyń óndiristik qýatyn táýligine 20 myń tekshe metrge deıin kóbeıtý kózdelýde.
Qazynaly ólkede jańa zamannyń talabyna sáıkes, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa qushtar isker adamdardyń jańa tolqyny ósip shyqty. Osyǵan oraı aımaq basshysy kásipkerlik salaǵa qoldaý kórsetýdi mańyzdy jumys dep qaraıdy. Bul sala ekonomıkany damytýǵa úlken serpin berip, aımaqtardaǵy jumyssyzdyq máselesin sheshýge mol múmkindik týǵyzýda. Kásipkerlikti damytýǵa úlken ser­pin berip otyrǵan «Bıznestiń jol kartasy – 2020», «Damý-Óndiris», «Agrobıznes – 2020» baǵ­dar­lamalary aıasynda óńirde bıznes-klımatty damytýǵa tıisti jaǵdaılar jasalyp jatqanyn oblys ákimi erekshe atap ótti. Atap aıtqanda, aýdan ortalyqtary men aýyldardaǵy agroónerkásip keshenin órkendetýge baılanysty qolǵa alynǵan jumystar az emes.
Bıyl «Agrobıznes – 2020» baǵdarlamasy aıa­synda sharýa qojalyqtary úshin 510 mıllıon teńge kóleminde sýbsıdıalar bólindi. Bul qarjyǵa 23 qudyq qazylyp, 36 fermerge qoldaý kórsetildi. Sonymen qatar, egin jáne asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyn damytýǵa, olardyń ónimderiniń sapasyn arttyrýǵa sharýa qojalyqtaryn sýbsıdıalaý sharasy odan ári jalǵasýda. Maqsat – aımaq halqyn óz ónimderimen qamtamasyz etetin kásiporyndar sanyn kóbeıtý jáne ónim sapasyn jaqsartý. Óńirdiń jaısyz klımat jaǵdaıyna qaramastan, jergilikti fermerler, zamanaýı tehnologıany, atap aıtar bolsaq, tamshylatyp sýarý tehnologıasyn engizý arqyly jylyjaı sharýashylyǵyn keńeıtýdi qolǵa alýda. Búginde aımaqta turaqty jumys istep turǵan jylyjaı sany 2 esege ósti. Et jáne sút ónimderin qaıta óńdeý, sondaı-aq, nan-toqash óndirýshi kásiporyndar sany da artyp otyr. Bul – kúndelikti nazardaǵy másele. Bıylǵy jyly Beıneý aýylynda Jańaózen sút zaýytynyń fılıaly, Aqshuqyr aýylynda shubat jáne qymyz óndiretin seh ashyldy. Mal soıatyn beketter salynýda. Aǵymdaǵy jyldyń shilde aıynda Prıozernyı kentinde et ónimin tereńdetip, qaıta óńdeıtin zamanaýı mal soıý beketi iske qosyldy. Munyń bári halyqtyń jáne taýar óndirýshilerdiń suranystaryn qa­naǵattandyrý talabynan týyndap otyrǵan sharalar bolyp tabylady. Óıtkeni, ýaqyttyń ózi sony qajet etýde.
Aımaq basshysy óz esebinde halyqty ju­myspen qamtý aımaq úshin mańyzdy mindet bolyp qala beretinin jıi aıtady.Bul baǵytta jasalyp jatqan jumystar da az emes. Ákimniń atýynsha, ekonomıkalyq ósýdi qamtamasyz etýge kózdelgen barlyq baǵdarlamalar birinshi kezekte jumyspen qamtýǵa, jańa jumys oryndaryn qurýǵa, oblys kásiporyndarynda jappaı jumystan bosatý faktilerin boldyrmaýǵa baǵyttalady. Jıynda belgili bolǵandaı, eńbek naryǵy kórsetkishteriniń turaqty dınamıkasy baıqalýda. Ekonomıkalyq belsendilik deńgeıi 82,1 paıyzǵa deıin ósip, jumys isteıtinder sany 17 myń adamǵa kóbeıip, 265 myńǵa jetken. Al ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar 16 myń adamnan 9 myńǵa nemese 2 esege deıin azaıǵan. Jyl basynan beri 12 762 jumys orny qurylǵan. Alık Serikuly óz baıandamasynda oblys ákimdigi birinshi kezekte jastardy jumyspen qamtýǵa mán berip otyrǵanyn aıtty. Bul baǵytta 2015 jyldan beri aımaqta «Jańa serpin» óńirlik baǵdarlamasy sátti iske asýda. Atalǵan baǵdarlama aldymen jastardy kásiptik oqytýdan ótkizý jáne keleshegi zor jobalarǵa jumysqa ornalastyrý arqyly óńiraralyq eńbek mobıldigin arttyrýǵa baǵyttalady. Qazir osy baǵdarlamanyń alǵashqy naqty nátı­jeleri kórinýde. Mysaly, osy baǵdarlama aıasynda, Jańaózen qalasy, Beıneý, Jetibaı jáne Munaıshy aýyldarynyń 153 jumyssyz jastary Aqtaý qalasyndaǵy kásiporyndarǵa jumysqa ornalastyryldy. Olardyń barlyǵy jataqhanamen qamtamasyz etildi. Sonymen qatar, jastardy jumysqa ornalastyrý úshin kásiporyndar tapsyrysy boıynsha oqytý isi uıymdastyrylýda. Bul sharanyń da tıimdi nátıje bereri sózsiz.
Sondaı-aq, kásiptik oqytýdyń kezeńdik baǵdarlamasymen Jetibaı jáne Munaıshy aýyldarynyń 300, Jańaózen qalasynyń 100 jumyssyz jastary qamtylmaq. Buǵan jergilikti búdjet qarjysy esebinen 400 mln. teńgege jýyq qarjy josparlanǵan. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasy boıynsha, halyqaralyq standarttarǵa saı jumysshy mamandar daıarlaýǵa usynǵan búdjettik suranys qoldaý tapty. Atalǵan 400 mamandy daıarlaýǵa respýblıkalyq búdjetten taǵy qosymsha 75 mln. teńge qarjy bólingen. Munyń bári jas adamdarǵa jasalyp jatqan qamqorlyqty aıqyndaıdy.
Mańǵystaý oblysy ındýstrıaldy-ınno­va­sıalyq damý basqarmasynyń basshysy Nurbek Qarasaev sondaı-aq, OKQ-degi bas­pa­sóz konferensıasynda birinshi jáne ekinshi besjyldyqtyń ındýstrıaldy kartasyn qalyp­tastyrý aıasynda óńirge ınvestısıalar tartý boıynsha belsendi jumystar júrgizilip jatqanyn atap kórsetken bolatyn. Onyń aıtýynsha,ÚIIDMB sheńberinde 2010-2014 jyldary aımaqta ındýstrıaldy kartasynyń 33 jobasy iske asyrylǵan. Atalǵan jobalardaǵy ınvestısıalardyń jalpy somasy 218,8 mlrd teńgeni qurady. 3 myńnan astam turaqty jumys oryndarymen qamtylǵan. Basqarma basshysy atap kórsetkenindeı, óńirlik ındýstrıaldy kartasynyń ekinshi besjyldyǵy 24 jobadan turady. Investısıalardyń jalpy somasy – 144,5 mlrd teńge. Osy jobalardyń júzege asyrylýy 1900-den astam jańa jumys oryndarynyń ashylýyn kózdeıdi. Sondaı-aq, 2015 jyly 44,1 mlrd teńgelik ınvestısıalar boıynsha 10 joba paıdalanýǵa berilip, 618 jumys orny ashylǵan. 2016 jyly jalpy somasy 85,8 mlrd teńgege 10 jobany iske qosyp, 628 jumys ornyn ashý josparda bar. Búgingi tańda olardyń 4 jobasy paıdalanýǵa berilgen.
Bularǵa teńiz portyn soltústikke keńeı­tý, «Tenarıs» ıtalıalyq transulttyq kompa­nıasynyń munaı suryptamasynyń qubyr­la­ryna joǵarǵy sanatty burandaly qosylysty kesý boıynsha zaýyt qurylysynyń jobasy, ázerbaıjandyq «Azersun Holding» kompa­nıasynyń óndirisi men logıstıka ortalyǵynyń qurylys jobasy jáne «QazAzot» JSHS óndiristik qýattaryn jańǵyrtýdyń birinshi kezeńi jatady. Sonymen qatar, 2017 jyly jalpy somasy 9,2 mlrd teńgege úsh jańa jobany iske qosyp, 545 jańa jumys oryndaryn ashý kózdelgen. 2018 jyly – 5,4 mlrd teńgege bir joba men 120 jumys ornyn ashý josparda bar kórinedi. Budan ózge, aǵymdaǵy jyldan bastap oblys ákimdigi ınvestısıalardy tartý jumystaryn júıelendirý úshin, «Mańǵystaý kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵy» JSHS janynan ınvestorlarǵa qyzmet kórsetý ortalyǵyn qurý týraly sheshim qabyldady. Bul sheteldik ınvestorlarmen qosa, jergilikti bıznes ókilderimen de jumysty tıimdi júrgizýge múmkindik beredi. Al,«Azerun Holding» logıstıka ortalyǵynyń kúshi jylyna 1000 tonnaǵa deıin kókónister men jemisterdi untaqtaýǵa tolyq jetedi. Bul ortalyq Aqtaý portynyń aýmaǵynda ornalasqan, tońazytqysh kameralary bar. Munda 3 zamanaýı úlgidegi úlken qoıma bolyp tabylady. Búginde parom kesheniniń qurylysy qarqyndy júrgizilýde. Qajetti nysa­ndardyń qurylysy úshin barlyq alańdar daıyn tur. Kóptegen alańdarda jer jumystary aıaqtalǵan.
Indýstrıalandyrý kartasynyń iske asýy – ınvestısıa tartýdyń taǵy da bir tıimdi quraly. Kartanyń ekinshi besjyldyǵyn iske asyrý aıasynda 2016 jyly quny 90 mlrd. teńge bolatyn 11 joba iske asyrylyp, 660 jańa ju­mys orny qurylady. Bir joba Elbasynyń qatysýymen shilde aıynda respýblıkalyq telemostta iske qosyldy. Ol – «Kazahstan Paıp Treders» kompanıasynyń «Premıým» synypty gazdy qubyrlar shyǵaratyn zaýyty. Zaýyt qurylysy álemge belgili ıtalıalyq «Tenarıs» kompanıasynyń ınvestısıasyn tartý arqyly júzege asyryldy jáne onyń óndirý qýaty jylyna 49 myń tonna buıymdy quraıdy. Atalǵan joba – osyndaı joǵary tehnologıaly jabdyqtar shyǵaratyn Qazaqstandaǵy jalǵyz zaýyt. Kásiporyn tolyq qýatyna shyqqan kezde 90 turaqty jumys orny qurylatyn bolady.
Investısıa tartýdyń jáne kásipkerlikti qoldaýdyń tıimdi quraldarynyń biri – «Bız­nestiń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasy. Jyl basynan beri atalǵan baǵdarlama aıasynda jalpy quny 3 mlrd. teńge bolatyn 61 joba maquldanyp, 768 jumys orny saqtaldy jáne 90 qosymsha jumys orny quryldy. Salystyrmaly túrde qaraıtyn bolsaq, ótken jyldyń osyndaı merziminde 29 joba qabyldanǵan bolatyn.
Budan basqa, óńdeý ónerkásibi salasynda qyzmet etetin kásipkerlerdi qoldaýǵa baǵyt­talǵan «Damý-Óndiris» baǵdarlamasynyń sátti iske asýyn atap ótý qajet. Búgingi tańda quny 10 mlrd. teńge bolatyn 53 joba qarjylandyryldy jáne 940 jumys orny quryldy.
Ulttyq kásipkerlik palatasy jáne «Damý» qorymen birlese otyryp, bıylǵy jyly oblys­ta kásipkerlikti damytý boıynsha qosymsha sharalar qabyldanǵan. Óńirlik mıkrofınanstyq uıym, kásipkerlerge qyzmet kórsetý, ınvestorlardy tartý jáne olarǵa qyzmet kórsetý ortalyqtary quryldy. Týrızm salasyndaǵy jobalardy qarjylandyrý boıynsha óńirlik baǵdarlama iske qosyldy. Bul baǵdarlamanyń nesıelik portfeli 900 mln. teńgeni quraıdy. Qazirgi kezde quny 479 mln. teńge bolatyn 8 joba maquldandy.
Jalpy alǵanda, osy jyly shaǵyn bıznes sýbektilerine ekinshi deńgeıdegi bankter 8 mlrd. teńge nesıe bóldi. Bul ótken jylǵy osyndaı kezeńmen salystyrǵanda 2 esege kóp.
Sonymen qatar, aýyldyq kásipkerlerge qoldaý kórsetý úshin shaǵyn nesıe berý ınstrý­mentteri keńeıtildi. Bul maqsatqa barlyq kóz­derden bıyl 1,5 mlrd. teńge qarjy baǵyt­taldy. Mysaly, 2 jyl buryn shaǵyn nesıe bólýge bar bolǵany 250 mln. teńge ǵana bólingen bola­tyn. İske asyrylyp otyrǵan sharalar naqty nátı­jeler berýde.
Áleýmettik sala – óńir damýynyń negizgi ba­sym­dyqtarynyń biri. Bul udaıy qamqor­lyqty, jetkilikti kóńil bólýdi qajet etetin sala bolyp qala beredi. Aımaq basshysy bilim berý men densaýlyq saqtaý salalaryna aıryqsha qaraıdy. Onyń aıtýynsha, oblysta apatty jaǵdaıdaǵy mektepter máselesi tolyǵymen sheshilgen eken. Úsh aýysymmen oqytatyn mektepter joq. Jyl basynan beri oblysta 855 oryndyq 15 balabaqsha iske qosylǵan. Nátıjesinde 3 pen 6 jas aralyǵyndaǵy balalardy balabaqshamen qamtý kórsetkishi 10 %-ǵa ósip, 80 paıyzǵa jetken. Memlekettik-jekemenshik áriptestik mehanızmin qoldaný arqyly 7 balabaqsha qurý jobasyn iske asyrý boıynsha daıyndyq jumystary júrgizilýde. Onyń ishinde 3-eýi qurylys esebinen jáne 4-eýi jeke tulǵaǵa múlikti senimgerlikpen basqarýǵa berý arqyly júzege asyrylmaq. «100 naqty qadam» Ult jospary aıasynda mektepterdi keń jolaqty Internetke qosý júzege asyrylýda. Búgingi tańda ǵalamtor jelisine oblysta 74 mektep qosylǵan.
Bilimdi jas – eldiń jarqyn bolashaǵy. 2016 jyly Ulttyq biryńǵaı test sátti ótti. Mańǵystaý oblysy ótken jylmen salystyr­ǵanda óz kórsetkishin 76 baldan 79 balǵa deıin ósirdi. Ásirese aýdan mektepteriniń jetistikteri aıryqsha. 106 ortasha balmen oblystaǵy úzdik bilim berý mekemeleri reıtıńisinde bi­rinshi oryndy Jańaózen qalasynyń gımnazıasy ıelendi. Densaýlyq saqtaý salasynda da qol jetken jetistikter bar. Óńirde týberkýlezben aýyrý jáne bala óliminiń deńgeıi ótken jylǵy osy kezeńmen salystyrǵanda azaıdy. Qarjyny josparlaý barysynda, oblysta eń aldymen aýdandar men qalalardyń teńgerimdi damýyna basty nazar aýdarylyp otyrylady.
Aımaq ákimi týrızm salasyndaǵy jobalardy qarjylandyrý boıynsha óńirlik baǵdar­lama iske qosylǵandyǵyn, bul baǵdarlamanyń nesıelik portfeli 900 mln. teńge ekenin, qazirgi kezde quny 479 mln. teńge bolatyn 8 joba maquldanǵanyn atap ótti. Mańǵystaý óńiriniń áleýmettik-ekonomıkalyq jetistikte­rin kórsetetin ózge de salalar boıynsha birqatar jaıttarǵa toqtaldy. Onyń bári El Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyn merekeleý qarsa­ńyndaǵy atqarylyp jatqan jumystarmen tyǵyz baılanysty ekendigi atap kórsetilýde. Óıtkeni, Táýelsizdik – baǵa jetpes qundylyq! Barsha qazaqstandyqtar úshin onyń máni de, mańyzy da aıryqsha. Táýelsizdiktiń tuǵyryn nyǵaıtýǵa, eldiń ekonomıkasyn turaqtandyrýǵa mańǵystaýlyqtardyń da qosyp otyrǵan úlesteri aıryqsha.

ASTANADA MAŃǴYSTAÝ  OBLYSYNYŃ KÚNİ ÓTTİ

Elordadaǵy «Hanshatyr» SOO aldyndaǵy alańda ótken Aqtóbe men Mańǵystaý oblystarynyń aýyl sharýashylyǵy jármeńkesinde bekire balyǵyna suranys óte joǵary boldy. Mańǵys­taý oblysynyń saýda shatyrlarynda negizinen, balyq pen shubat ónimderi satyldy. Munaıly óńirden bekire balyǵy tirideı jetkizilgen. Onyń kılosy 4 500 teńge turady. Muzdatylǵan bekire – 3 500 teńge. Bularǵa halyqtyń suranysy joǵary bolǵany sonshalyq, balyqtar túske deıin tolyq satylyp ketti.
Mine, osylaısha, mańǵystaýlyqtar Táýelsizdik toıy qarsańynda Astana jurtshylyǵy men onyń meımandaryna qazynaly ólkeniń dám-syıyn, án-kúıin, eń bastysy, telegeı teńiz keń peıilin syılap ketti.

Ibragım Bekmahanuly

«Ekonomıka» gazeti