Ańsaǵan Mustafa –   qazaq ónerine óziniń ıllústratorlarymen úlesin qosyp, qoǵamdaǵy ózekti problemalarǵa ún qosyp júrgen ultymyzdyń juldyzdy ónerpazy. Ańsaǵannyń grafıkalyq sýretteri álemniń birneshe tilderine aýdarylyp, tipti sonaý Ońtústik Amerıka halqyna da jetken.  Qylqalamymen qoǵamǵa oı salyp júrgen sýretshiler bizdiń qoǵamda óte az. Ańsaǵan solardyń biregeıi desek te bolady.  Áleýmettiń jelide de óziniń ótkir pikirimen, zamanýı kózqarasymen tanymal Ańsaǵan Mustafamen «Qamshy» portaly shyǵarmashylyq, áleýmettik máseleler tóńireginde suhbattasqan edi.

– Ańsaǵan hanym eń aldymen oqyrmandarymyzǵa ózińiz jaıly aıtyp ótseńiz?

– Taza qazaqpyn!

– Ańsaǵan dep ádette qazaq kópten kútken, ańsap júrgen balaǵa at qoıady. Sizdiń esimińizdi kim qoıdy? Ata-anańyz kópten kútken perzentsiz be?

–  Iá, men týǵanda ákemniń  jasy 35- ke kelip qalǵan eken. Men  úıdiń tuńǵyshymyn, meni ata-anam uzaq, ańsap  kútken eken. Ákem  jazýshy, sondyqtan sondaı ádemi at qoıǵan bolar.

–  Sýret ónerine qashan keldińiz?

 –  Men bul salaǵa mektep jasymnan áýestengenmin. Negizi bylaı bolǵan edi. Úshinshi synypty bitirip, demalysqa shyqqan kezde ákem velosıped áperemin dep kóndirip, shashymdy alyp tastady. Keıin biraz kún ótken soń, muǵalimimiz telefon soǵyp, bizdi mektepke shaqyrdy. Taqyr basyma úırenip alǵan men mektepke sol kúıi bara saldym. Biraq, synypqa kirip kelgenim sol, balalar dý kúldi. Qoldaryn shoshaıtyp mazaqtap, meni uıaltty. Sodan keıin bul mektepke endi barmaımyn dep, jylaýmen boldym. Áke-shesheme basqa mektep izdeýge týra keldi. Úıimizge eń jaqyny kórkemsýret koleji janyndaǵy mektep bolatyn. Sóıtip, shashymdy taqyrlaýy sebep bolyp, beıneleý ónerine bet buryp kettik. Kezdeısoq eshteńe bolmaıdy deıdi, ónerge solaı aıaq basýym kerek bolǵan shyǵar, kim biledi.

Sýretti osylaı bala kezimnen salyp júrdim. Bertinde taqyryptarymnyń túrlengeni ras. Óıtkeni, men kórgen, sezingen nárselerimdi salamyn. Ol – zańdy. Sol sekildi, qazir men sýretterimdi tez salamyn. Óıtkeni, ýaqyt  az. Ózińiz de bilesiz, áıel adamnyń sharýasy bitpeıdi ǵoı. Sondyqtan, kúnde ydys jýyp nemese sháı quıyp otyrǵanda oıyma kelgen nárseni joǵaltpaýǵa tyrysyp, jantalasamyn, qalaı da jarty saǵat taýyp, álgi oıymdy qylqalammen qaǵazǵa túsirip tastaımyn. Únemi izdenis ústinde júrem.

–  Qoǵamda bolyp jatqan eleýli oqıǵalarǵa ózińizdiń ónerińizben ún qatyp jatasyz. Onyń ústine ılústrasıalaryńyz ulttyq naqyshpen, qazaqtyń asqynyp júrgen problemalarynyń tóńireginde. Áleýmettik jelide de óte belsendi jannnyń birisiz. Osy tusta sizdi qazaq qoǵamyndaǵy qaı problema qatty alańdatatynyn bilsek?

–  Problemalardyń bári alańdatady. Elimizde eshqandaı problema bolmasa eken deımin. Ásirese tastandy balalar. Ótken joly birinen keıin biri týalette balalar tabylyp jatty. Ol balanyń jazyǵy qansha? Jaryq dúnıege kelgen boıda nájisteı bolyp  ájethanaǵa túsetindeı, ne jazdy ol?! Sondaı sátterde qazaq jigitterine renjımin. Namystaryna tısin dep, paraqshamda neshe túrli jazbalar jazamyn.  "Ájethanada  jatqan bala qaısysyńnyń urpaǵyń? Qaısysyńnyń ómirińniń jalǵasy eken" -degen syndy pikirler aıtamyn. Nege bundaı oqıǵa bolǵan jaǵdaıda qyz bala kináli bolyp, ol balany jasaǵan jigit sútten aq, sýdan taza bolyp, ınternette otyryp sol qyzdar týraly jaman koment jazýy tıis? Jalpy tek qyzdardy ǵana emes, túgel qoǵamdy tárbıeleý kerek. Erkekter qyzdary ekiqabat bolyp qalǵanyn bile sala, eki-úsh kórshiniń aıtqan óseginen qorqyp, qyzdaryn úıinen qýyp shyǵady. Qyz onyń balasy ekenin, qateleskenin, aldanǵanyn eskermeıdi, ákelik qamqorlyq kórsetpeıdi. Ittik jasap problemadan qashady. Erkek retinde qyzyn durys tárbıelemegenin moıyndap, qyzyn jaman nársege ıtermelemelemese eken.

  – Qyzdar máselesinde ashyq pikir aıtyp, kóp qazaq qyzdarynyń kónbistigine, jýastyǵyna nalyp jatqan jazbalaryńyzdy oqyp jatamyz. Búgingi qazaq áıeli qandaı bolýy kerek dep oılaısyz?

–  Endi bul másele Baıannyń oqıǵasynan keıin qatty órship ketti ǵoı. Sony oılap, elimizdegi nómir bir áıel, kúıeýinen qorlyq kórip, ólýge qaldy, al basqa áıelder ne kórmeı jatyr degen sıaqty. Keıbir qyzdar óz quqyqtaryn bilmeıtin sıaqty. Taptalyp,  basylyp ómir súrip jatyr. Basqa eldiń qyzdaryn qarańyzshy  qaqshańdap júredi, túrleri de baqytty. Bizdiń arýlarymyz solardaı bolsa deımin!  Eń birinshi qyz bala qoǵam múshesi, bireýdiń álpeshtep ósirgen balasy, balalarynyń anasy degen sıaqty, sodan keıin ǵana bireýdiń áıeli. Baqytsyz áıel baqytty urpaq tárbıeleýi múmkin be? Erkekter nege bolashaqty oılamaıdy?!

 – Áleýmettik jelide bolsyn, kúndelikti turmysta bolsyn «qazaq qyzdary buzylyp barady», «qazaq qyzyna anaý jat», «qazaq qyzdary boıanbaǵan» «burynǵy qazaq qyzdary arman boldy» degen sıaqty pikirlerdi óte jıi estımiz. Burymdylarǵa qatysty synǵa etimiz úırenip ketti. Qalaı oılaısyz, er azamattar sybap júrgen qazaq qyzdarynyń solaı betimen ketýinde qazaqtyń jigitteriniń, aǵa-ákeleriniń osaldyǵy jatqan joq pa?

– Qyzdarymyz tamasha bizdiń! Ádemi, aqyldy, salmaqty, álemdegi eń kúshti qyzdar ol qazaqtyń qyzdary!  Nashar jigitter nashar áńgime aıtady, olarǵa sondaı qyzdar buıyrady!

– Ózge ult ókilderine qyzdarymyzdyń turmysqa shyǵýy qalypty nársege aınalyp barady. Qyzdarymyz bolsa oǵan «Qazaq jigitteriniń qyzdardy óz deńgeıinde qadirlemeýi, syılaı almaýy sebebinen bardyq deıdi. Bizdiń biraz jigitter «ózderine jar izdegennen góri, týǵan-týysyna qyzmet etip, jaǵa biletin qyzmetshi izdep júredi»,- dep aqtalady. Shynymende bizdiń jigitterimiz qyzdardy óz deńgeıinde syılaı almaı ma?

 –  Múmkin...

– Bizdiń dástúrli suraǵymyz, siz qolynda bıligi bar sheneýnik bolsańyz elińiz úshin eń aldymen ne ister edińiz?

– Korrýpsıany joıar edim

– Qazaqtyń ár otbasynda neshe bala bolýy kerek dep esepteısiz?

– Qazaqtyń sanyn kóbeıtý kerek. Árıne, árkimniń jaǵdaıy ártúrli, biraq sol jaǵdaıǵa baılanysty bala sany da kóp bolýy kerek dep oılaımyn. Jerimiz óte úlken, adam  sany óte az. Álemdik naryq úshin bizdiń el qyzyqty nysana emes. Adam sany az bolǵandyqtan, keıbir taýarlar bizge kelmeı jatady, ókinishti-aq. Kelse, baǵasy ýdaı qymbat bolady. Al, halyq sany artsa, mundaı bolmas edi. Óz basym, árbir qazaq otbasynda kem degende tórt bala bolsa dep oılaımyn.

– Sizdiń «Túsikke qarsylyq», «Ana, temeki tartpa», «Qudaı, nege meni teledıdar qylyp jaratpadyń», «Qarttar úıinde qazaq kóp», taǵy basqa aıtary anyq, problemaly sýretterińiz bar. Shet elderde mundaı áleýmettik máselelerdi kóteretin sýretshilerge úlken qoldaý bildirip jatady. Bizdiń bılik tarapynan sizge qandaı da bir qoldaý bar ma?

– Sóıle, sýret kórmesi elimizdiń barlyq qalasynda boldy. Eń alǵash Astana, sodan keıin Almaty, Shymkent, Taraz, Taldyqorǵan, Atyraý, Temirtaý qalalarynda boldy. Shaqyryp, uıymdastyryp júrgen ákimshilikter ǵoı. Solar bılikke jatsa, ıá. Sýretterdi halyqqa kórsetýge kómektesti. Biraq men bul sýretterdiń kóshege, aıaldamalarǵa, bazarlarǵa shyqqanyn qalar edim. Oral ótkende bir sóılesip qoıǵan. Oılanyp jatyr...

– Otbasyly adamsyz, úıdiń tirligi, shyǵarmashylyq pen bıznesti bir arnaǵan toǵystyryp alyp júrý qıyn emes pe?

–  Qıyn eken...

–  «Qamshy» portalynyń oqyrmandaryne degen tilegińiz

–  Sońǵy kezde ury-qarylar kóbeıdi, krızıs kezinde jıi kezdesetin jaıt eken. Keshe ǵana uıaly telefonymdy urlatyp alyp, qınalyp qaldym, kóp adamdardyń nómiri ketti. Saq bolyp júrińizder!

Suhbattasqan: Aıjan Qalıeva