Kópshilikke kógildir ekran arqyly tanymal bolǵan telejúrgizýshi, asyl jar, aıaýly ana, búginde birneshe jumysty qatar alyp júrgen isker kelinshek Janat Baqytpen áńgimelesýdiń sáti túsken edi. Qarapaıym ári eńbekqor Janat hanym qyzmeti men kásibi, otbasy men qazirgi uıymdastyryp jatqan baıqaýy jaıynda keńirek toqtalyp, baqytty otbasynyń qupıalarymen bólisti. 

— Kóńil-kúıińiz qatty túskende, qatty ashýlanǵanda ne isteısiz? 

— Dúnıe tóńkerilip ketse de ornynan qozǵalmaıtyn adamdar bolady ǵoı, men sondaılardyń birimin. Kúıip-pisip, baqyryp-shaqyryp ashý shaqyrǵan kezim bolmapty. Buǵan qasymdaǵylar kýá. Buryn «nege osy el sıaqty ursysyp, jaǵa jyrtyspaıdy ekenmin?» dep minezime kóńilim tolmaıtyn edi. Al qazir eseıe kele, Allanyń maǵan bergen eń úlken syıy-kórkem minez, onyń ishinde túbi altynǵa jetkizer sabyrlyq ekenin túsinip jatyrmyn. Bireý renjite me «Ol nege óıtti? Al menen qandaı qate ketti?» dep óz-ózimnen suraımyn. Sosyn baryp sheshim shyǵaramyn. Ózgeniki durys emes pe, aqyryn aqylmen jetkizemin. Esesine aýyr sózben júregin jaralamaımyn. Sol ashýmen jeńiske jetken adamdy kórmeppin.

— Birneshe jylǵy televızıa salasyndaǵy jumysyńyzdy aýystyrýǵa ne sebep boldy? Nege prokýratýra?

— …Oılap qarasaq, máńgi eshteńe joq. Tipti siz de, myna men de bul ómirge qonaqpyz, búgin barmyz, erteń joqpyz. Onyń qasynda qoldyń kiri-qyzmet degen ne, táıiri!

Kógildir ekran aldynda 12 jyl qyzmet ettim, efır arqyly xalyqqa tanymal boldym. Kásipke ketýime de osy júrgizýshi bolýym sebep boldy. Ókpem joq. Bet boıap, dap-daıyn mátin oqyp, ıakı, aýyrdyń astymen jeńildiń ústimen júrdim. Ol jumys unady ózime. Biraq ishteı uıalatynmyn. Men mátin jazbadym, qara jumysty istep júrgen jýrnalısiń daıyn podvodkasyn ǵana oqydym. Sóıtip júrip 12 jyldyń qalaı zý etip ótkenin baıqamaı qaldym. Ne óspedim. Ne óshpedim. «Men osy qashanǵy otyram? Erte me, kesh pe, efırdi jas býynǵa bosatý kerek bolady ǵoı? Nege jas kezimde qımyldamasqa? Keıin 40-qa ne 50 jasqa deıin otyrsam, ketý múlde qıyn bolmaı ma, sonda basqa qyzmet tappaı sansyrap qalmaımyn ba?» dep kúnde óz-ózimnen suraıtynmyn. Sóıtip júrip turmysqa shyqtym, eki balany ómirge ákeldim, jańalyqta da júre berdim. Biraq aqyry batyl sheshim qabyldaýyma myna jaıt túrtki boldy!

Birde «KTK» arnasynyń jańa bastyǵy Qanat Saxarıanov shaqyryp, tez arada ornymdy bosatýymdy ótindi. Sebebin surap em, «ornyń basqa adamǵa kerek bop tur» dep ashyǵyn aıtty. Qyzym 2 jasta edi, zań boıynsha 3 jasqa tolǵansha shyǵýyma , nemese shyǵarýyna ruqsat joq edi. Men ǵana emes, sol arna ashylǵaly qyzmet etip kele jatqan birneshe myqty dıktorǵa qysym kórsetildi. Ashyǵyn aıtqanda, «kryshasy myqtysy» qalýy tıis boldy. Bul namysymyzǵa tıdi, ári oılana kele osylaı bolǵany jón sıaqty kórinip, bir-aq kúnde ketip qaldym. Men oǵan ókinbeımin. Ketkennen jaqsy bolmasam, jaman bolmadym. Áıtpese ne óspeı, ne óshpeı neshe jyl otyratynymdy Qudaı bilsin!

Ótken aptada Qanat Saxarıanov ta (KTK-nyń sol kezdegi basshysy) ornyn bosatty, qyzmettiń «máńgi emes» ekenin túsingen bolar ol da. Jalpy kez kelgen dúnıeniń «ýaqytsha» ekenine kónip, psıxologıalyq turǵyda daıyn jan-myqty adam der em!

Dál sol sátte memlekettik qyzmetten usynys tústi. Kelistim. Ol jumys ózime unady, ózimdi jańa qyrynan kórsettim. Kórseter edim-aý. Biraq… Memlekettiń jumysy bolǵan soń tańǵy 7-den keshki 7-ge deıin qyzmette otyrýyń kerek. Kerek emes, shart! Al tuńǵyshym bıyl mektepke bardy. Ony aparyp, ákelý kerek, qosymshasy, baseıni bar, qyzymdy balabaqshaǵa aparyp, ákelý kerek. Úıdegi qatyp qalǵan zańdylyq boıynsha keshki 7-de tamaq daıyn bolý kerek. Gazet bar. Dúken bar. Jumyskerlerim bar. Qysqasy, aldymda eki tańdaý boldy: karera qýalap, prokýror bolý nemese otbasy. Men ekinshisin tańdadym, árıne…

— Dıktorlyqqa qaıta oralýyńyz múmkin be?

— Biz bilmeımiz. Tek Alla biledi. Ol qalasa, bir-aq kúnde dıktor bolamyn. Mysaly, bıznes týraly úsh uıyqtasa túsine kirmegen meni, kásipker kelinshek bolady dep kim oılaǵan. Shyny kerek, mıllıonnan ári shatasatynmyn. Matematıkany sýqanym súımeıtin. Alaıda Allanyń qalaýymen bir-aq kúnde «bıznes-ýomen» bop kettik. Biraq «Oralyńyzshy, saǵyndyq sizdi» degen xalyqtyń lebizi kóp, múmkin bir kúni efırge qaıta shyǵarmyn, kim bilsin. Ázirge sál demalyp, kásipti aıaqtan turǵyzsam deımin…

—  Sán úıińizdiń jumysy qalaı júrip jatyr? Kıimderdiń dızaınyna tikeleı ózińiz at salysasyz ba? Álde kásibı dızaınerlermen birlese atqarasyzdar ma?

— Bári aıaq astynan boldy. Efırge qazaqsha kıinip shyqqan jalǵyz júrgizýshi men boldym (basshylyqqa bul unaǵan joq, álbette!) Sosyn el suraı bastady, kıimimdi satyp alǵylary keldi. Oılana kele bir-aq kúnde dúken ashtym. Men «asha saldym» degenge, myqty shirigen baı áıel eken dep oılap otyrǵan bolarsyz, olaı emes. Kez kelgen bıznes-táýekel. Bastalmaı jatyp taqyrǵa otyrmaýdy oılap, áýeli kóreıin dep, arendasy arzan jer taýyp, ishin ózim jýyp, aqtap, úıden jıhaz apardym! Eldiń suranysyn kóreıin dedim. Tfa-tfa, suranys boldy. Bul rette meni qoldaǵan dızaınerler: Ańsaǵan Mustafa, Álıa Álimbekqyzy, Gúlzıra Qazı, Ǵanı Kóbeev, Aısulý, Dımash RM, Jasbulaqqa alǵys zor. Aıaqtan turýyma kóp kómektesti. Sosyn jaılap ortalyqtan dúken ashtym. Baspaldaqtyń kelesisine qadam bastym, ıaǵnı, men áli tómendemin. Bıikke shyǵý úshin ýaqyt, shydamdylyq, tózim, sabyr kerek.

Bul jolda kóp nársege kózim jetti. Men sentrde jyltyrap júrip buryn, ómirdi kórmeppin. Qazir kimniń-kim, neniń-ne ekenin úırenip qaldym. Talaıy aldap ketti, sapaly dep sapasyz nárse tyǵyp jiberdi, talaıy urysty, aıtpasty aıtty, qorqytty, biraq qatelespeý úshin qatelesý kerek eken. Endi dızaınerlermen sannan góri sapaǵa jumys jasap jatyrmyz. Basty mısıa-otandyq kıimniń baǵasyn qoljetimdi qylý. Dızaındaryn jaılap ózim syzyp júrmin, jalpy bul jumysym unaıdy. Vokzalda aýyr sómke kóterip basqa qaladaǵy dúkenderime zat salamyn, nemese tańǵy 4-te poıyzdan zat kútip alamyn. Nesine namystanam? Men eńbek etip júrmin. Adal eńbek. Óz kásibińde óziń júgirmeı, «Oı men Janat Baqyt em» dep, tek qıalı fotomdy ınternetke qoıyp, «kúshtisiń» degen komentarıge senip, aıaqty aspaǵa kóterip jatsam, bireý aýyzyma tamaq sala ma? Joq! Qazir qulap jatsań, keshegi «dosym, áriptes» degeniń tanymaı, ústińnen basyp óte beredi… Ómir sondaı!

— Qazir siz uıymdastyrǵan baıqaý barlyq áleýmettik jeli arqyly keń taralyp, jeli qoldanýshylary belsendi túrde qatysyp jatyr. Bul baıqaýdyń maqsaty ne? Óz kóligińizdi utysqa tigý ne úshin qajet boldy?

— Bilesiz be, Teńge! Qazir aldaý-arbaýdyń kóbeıip ketkeni sonsha, balasy anasyna, anasy týysyna senbeıtin bop barady. Al men osy saıys arqyly «ádildiktiń, sáttiliktiń» ne ekenin kórsetkim keledi, ári kórgim keledi. Ǵajaıypqa sený kerek adam. Oılańyzshy, dúkennen 6 myńǵa áshekeı satyp alyp, qymbat jıp utyp alasyń! Men jeńimpazdyń sol kezdegi kóńil-kúıin kórgim keledi. Eger men solaı utyp alsam, qýanǵannan jylaıtyn em! Oıynnyń ádil bolatynyna xalyqtyń kózin jetkizý úshin, radıo, telearnamen kelisip jatyrmyn. Tikeleı efırde xalyq óz kózderimen kóredi, sol jerde qońyraý shalamyz. Qazir kúni-túni qatelik jibermeýdi qadaǵalap otyrmyn. Pende senbese senbesin, adal ekenimdi Qudaı kórse boldy maǵan!

Bul saıysty ne úshin uıymdastyrdym? Dúkenim jańa táı-táı basyp kele jatqan soń, jarnama qajet boldy. Ári Tarazda turatyn bir búldirshinge jınalǵan qarjynyń belgili bir somasyn kómek retinde bersem deımin. Bul ádil saıysta eshkim utylmaıdy dep oılaımyn. «Bul pıramıda ma, loxotron ba» dep jazyp, zvondap jatqandar da jetedi, olardy da túsinem, xalyq ábden aldanyp, aýyzy kúıip qalǵan ǵoı…

— Janat Baqyt aldaǵy ýaqytta halyqqa qandaı qyrymen tanylýy múmkin?

-Bilmeım shyny kerek)). Kez kelgen jumysty istep ketemin, adal eńbekte kókirek kermeımin. 1 kýrstan bastap eńbekke aralastym, osy jasyma deıin táýba, eshkimge «Myń teńge bershi» dep kórmeppin. Marqum ákemnen de, joldasymnan da aqsha surap kórmeppin. Shúkir, on eki múshem aman, jas kezde typyrlaı berý kerek! Eńbek etseń Alla da jolyńdy aıqara ashady. Biraq tek taza jolmen ǵana aqsha tabý kerek. Qazirgi kúni ákemniń gazetin basqaryp otyrmyn, dúkenderim bar, bolashaqta kim bilsin qaı qyrymnan tanylatynymdy, qaı salada júrsem de abyroı bersin…

— Bala-shaǵanyń, otaǵasynyń kútimi, úı sharýasy, jumys, kásip. Áńgime jazatynyńyz bar, gazetińiz bar, áleýmettik jelide de belsendisiz. Barlyǵyna jalǵyz Janat Baqyt qalaı úlgeredi?

— Úlgerem degen adam úlgeredi. Bastysy, jalqaýlyq degendi áste umytý kerek. Ras, arasynda ýaqyt jetpeı qalady. Tańǵy 6-da turam, túngi 2-de jatam, týǵannan jalǵyz kemshiligim — óte az uıyqtaımyn. Shirkin, onǵa deıin uıyqtasam ǵoı dep armandaımyn keıde.

— Jetistikke jetýińizge, el aldynda osyndaı abyroıǵa ıe bolýyńyzǵa joldasyńyzdyń qoldaýynyń arqasy dep bilemiz. Jalpy ol kisi qandaı jan? Nemen aınalysady? 

— Joldasym Ershat gaz salasynda qyzmet etedi. Aramyz 4 jas. Bıyl tanysqanymyzǵa 17 jyl bopty. Bir balanyń týylyp, er jetip, otaý ıesi bolatyn ýaqyty. Ol meni 8 jyl kútti. Arasynda renjisý, túsinbeı qalý degen bolmady emes, boldy. Biraq barlyq «qıyndyqtardy» aqylǵa jeńdirip, aqyry bas qostyq. Kúte bilgen jigit-alady.

Ekeýmiz qyz-jigit bop júrgende kafede tamaq ishý turmaq, jolǵa jetetin aqshamyzǵa balmuzdaq alyp qoıyp, úıge jaıaý qaıtatynbyz. Joldyń uzaqtyǵynan, aıaǵym qajap qan sorǵalap kele jatsa da, syr bildirmeıtinmin. «Aqshań joq, úıiń, mashınań joq» demedim. Biraq keıin kólikti de, úıdi de qol ustasyp birge júrip aldyq. Ekeýmiz de adal eńbekpen kelgen nannyń qadirin «óte jaqsy» bilemiz. Ol óte aqyldy. Únemi maǵan baǵyt-baǵdar berip otyrady. Birdeme bolsa aqyldy sodan suraımyn. Kúıeýi áıelinen aqyl suraǵannan, áıeli kúıeýinen suraǵan jaqsy kórinedi ǵoı syrt kózge. Eshqashan ursyspadyq, bir-birimizdi qas-qabaqtan bilemiz. Syılastyq bolsa, otbasynyń tireýi myqty bolady eken. Senińiz.

— Keıde ol kisi tarapynan bárin tastap, úıde otyrǵanyńyzdy qalaıtyn jaǵdaılar bolmaı ma?

— Joq, kerisinshe «áıel adam úıde otyrsa, óz-ózine qaramaı ketedi. Úıde otyrǵan áıel ishi pysyp, túrli bóten oıǵa berilip, jumystaǵy erine tıise beredi. Sodan urys shyǵady. Instagramnan jetistikke jetip júrgen áıelderge qarap ishi kúıedi, júıke aýrýyna ushyraıdy. Óıtip qaıtesiń? Odan da jumys ta jasa, úıge de qaraýdy umytpa, sen úlgeresiń bárine)» deıdi.

—Bizdiń qyz-kelinshekterge keńesińiz bolsyn, otbasynyń beriktigin, jylylyǵyn qalaı saqtaýǵa bolady? Kelinshekterdiń januıanyń uıytqysy bolyp otyrýyna kóbinde ne jetispeıdi dep oılaısyz? Óz tájirıbeńizben bólisseńiz.

— Erli-zaıyptylar renjiskende, bireýi aýyzyn sýǵa toltyryp otyrýy kerek. Aýyzyna aq ıt kirip kók ıt shyǵatyn áıelder bar. Eriniń namysyna tıetin sóz aıtady. Sózden jeńilgen er adam sońynda qol kóteredi. Bir-birine degen kóńili sýıdy solaı. «Altyn basty áıelden, baqyr basty erkek artyq», qansha jerden ynjyq, ne tentek bolsa da, ol erkek, kúıeýiń. Syılaýyń kerek. Sol er-azamatqa áýeli qol kóteretin, ne qolyndaǵy zatty laqtyratyn áıelder bar. Úıi jıylmaı qoqyp jatatyn, tamaǵy bylamyqtan ári, zattary domalanyp ár jerde jatyn kókbet áıelden erkek qutylǵansha asyq bolady. Úıine kelgisi kelmeı, jylýdy basqa úıden erkekter sol sebepti izdeıdi.

Al úıi muntazdaı taza, kıimi útikteýli, keshki 7-de tamaǵy daıyn, «Aqsha berseı, qatynyńmyn ǵoı! Balany saǵan ne úshin týdym!» dep qylqyldaı bermeıtin, ata-enesi kelse «ax,ýx» dep jaqtyrmaı ala kózdenip júrmeı, syılaıtyn, óziniń symbatyna da qarap, únemi ádemi bop júretin, balaǵa durys tálim-tárbıe bergen áıelden erkek ólse de aıyrylmaıdy!

— Áńgimeńizge raqmet!

Suhbat Ikerim.kz saıtynan alyndy