Dalada taza aýa jutyp júrgende menen kóshedegiler «ÝZI ataǵa jol nusqap jiberińizshi? Qaı úıde turady?» dep suraı beretin. Jemis-súrleý kombınaty aýdanynda ondaı emshiniń turatynyn sol kúnge deıin estimeppin. Sóıtip búgin aty ańyzǵa aınalǵan ÝZI atany taýyp alyp, áńgimege tarttym.
Eski jer úı. Aýlasynda úrip jatqan ıti joq. Esiktiń aýzynda orta jastaǵy bir kisi otyr. Sóıtsem, ÝZI atanyń ózi.
«Gazettensiń be? Televıdenıadansyń ba? Televıdenıe bolsa, túskim kelmeıdi. Anaý joly KTK kelgen. Túsýge kelisimimdi bermedim. Men jarnama izdep júrgen jan emespin. Jalpy tanymaldylyqty ańsamaımyn. Qaıta odan qorqamyn. Baıaǵyda Shańyraqta turǵan edim, aqyr aıaǵynda kóship ketýge májbúr boldym. Sol oqıǵanyń qaıtalanǵanyn qalamaımyn, qyzym» dedi.
Maqalaǵa bel sheship kirispes buryn oqyrmanǵa aq adal nıetimdi túsindirip ótkim keledi. «Taǵdyrym qıyn bolǵan, meniń ómir jolymdy tyńdasań, jylaısyń» dep aıtqan múgedek kisige obaldyq jasaǵym kelmeıdi. Kómekke shyn muqtaj adamǵa paıdaly aqparat bolsyn oı ǵana jazýdy jalǵastyrýǵa sebep boldy. «Sensasıa jasamashy!» dep ótinish aıtqan emshiniń jeke ómirbaıanyn jazbaı aq birden maqala ózegine kóshýdi jón dep taptym.
Bizdiń bes mınýttyq áńgimemizdi 32 jasar Rýslan esimdi azamat kelip bóldi. Baldaqpen áreń júr. Bir qoly jansyz. Insýlt alǵanyn birden túsindim. ÝZI ata jaıly kezinde ınsýltten qulap, tolyqqandy jazylyp, turyp ketken Aıdyn esimdi dosynan estipti. Birer mınýttan keıin Aıdyn da esikti toqyldatty.
«Aǵa, men qashan jazylamyn? Qaıta-qaıta kelýden sharshadym» dedi Rýslan.
Aýrý jasqa qaramaıtyn zamanda Rýslanǵa qarap óz ákemdi esime túsirdim. Ákemniń ınsýlt alǵanyna 14 jyl. Qoly áli kúnge sheıin iske jaramsyz. Rýslannyń shydamsyzdyǵyn jastyqqa baladym. Óziniń qandaı dertke shaldyqqanyn, odan aıyǵý uzaq ári kúrdeli proses ekenin túsinbegenine qynjyldym.
ÝZI ata Rýslandy sabyrǵa bylaısha shaqyrdy: «Balam, sen asyqpa! Áli-aq ońalasyń. Myna Aıdynnyń jaǵdaıy senen de nashar bolǵan. Aıdynnyń qazirgi jaǵdaıyn óziń kórip tursyń. Kúsh-qýatqa toly. Jazylyp ketý úshin, eń bastysy, senim men sezim kerek. Aıdyn basynda maǵan senbedi, ózine de senbedi. Sosyn ǵana sene bastady. Sen de maǵan sen! Kelesi jetide kel, sóıleseıik».
Rýslan da, Aıdyn da kóp uzamaı shyǵyp ketti.
Dástúrli medısına álde halyq emshiligi myqty ma dep iritki salǵym kelmeıdi. Dáriger saǵan «endi turmaısyń, sabyrly bol» degende bireýdiń saǵan úmit otyn syılaǵany durysyraq pa dep oılap qaldym.
«Aǵa, sizdi nege bári ÝZI ata deıdi?» degen suraǵyma emshi kúldi de jaýap berýge asyqty. «Maǵan kóbinese júkti áıelder keledi. ÝZI ata dep solar atap ketti» dedi.
«Jańa ǵana Rýslanǵa qazaqshamen qatar abaısyzda qaraqalpaqsha sóıleımin. Túsinbeı qalsań, surap otyr» degen edińiz ultyńyz qazaq pa?» dep suraq qoıdym. ÝZI ata: «Ultym qazaq. Qaraqalpaqstanda týyp óskenmin. Atamekendi ańsap, elge oraldym» dedi. Bizdiń áńgimemizdi Gúlmıra esimdi áıel kelip bóldi.
Gúlmıra men emshiniń arasyndaǵy dıalogty sol qalpynda berýdi durys dep sheshtim.
ÝZI ata: -Birinshi ret kelip tursyń ba?
Gúlmıra: -Iá.
ÝZI ata: -Kópshilik júretin jerde jumys isteıdi ekensiń?
Gúlmıra: -Jumysqa endi shyqpaqshymyn. «Baraholkaǵa»...
ÝZI ata: -Eki balań bar eken. Kúıeýińdi kórmeı turmyn. Ol qaıda?
Gúlmıra: Ol menen ketip qaldy. Kerek qylmady. Orala ma?
ÝZI ata: Kúıeýiń iship-jeý men uıyqtaýdy ǵana biledi. Otbasyn oılaý, asyraý, bala-shaǵaǵa qamqor áke bolý degendi bilmeıdi tipti. Kim oǵan jyly qabaq tanytyp, tamaq usynsa, sonyń ıtine aınalýǵa daıyn.
Gúlmıra: Ol orala ma?
ÝZI ata: Ekeýmiz bul jóninde taǵy da sóıleseıik. Tek búgin emes. Beliń aýyrady eken. Gınekologqa baryp júrsiń be? Baıqa, qyzym, beliń beker aýyrmaıdy. Durystap qaral, emin qabylda.
Gúlmıra: Belim aýyrady. Gınekologqa qaralyp júrmin qazir. Sizge taǵy da kelermin. Raqmet!
Osy jerde bir aıta ketetini, emshi Gúlmıradan aqsha dámetken joq. Ol da bermedi. Joǵarydaǵy esimderi atalǵan Rýslan da, Aıdyn da rızashylyq retinde aqsha qaldyryp ketkenin (kóp mólsherde emes) taǵy kórdim.
Jurttyń dert-qaıǵysyn tyńdap otyrǵanda keıbir qazaqqa qaıran qalǵanymdy jasyrmaımyn. Tamaǵy aýyrsa da emshige baratyn, kúıeýi tastap ketse de ony qaıtarýǵa bar kúsh-jigerin sarp etkisi keletin, emshi dárigerge baryp kórin dese de qulaq aspaıtyn jandar kóp bolyp shyqty.
Aǵamen asyqpaı durystap sóılese almaǵanyma azdap qapalandym. Biraq kómek surap kelgen adamdardy da kúttirip qoıa almadym. Bir jaǵynan, bárin óz kózimmen kórip, óz qulaǵymmen estip otyrǵanyma qýandym.
«Óziń boıshańsyń. Kúıeýiń senen birshama uzyn eken. Qaǵazben kóp jumys jasaıdy. Sen bolsań eki jerden jaqsy jumys usynǵanda bas tartypsyń. Nege? Kishkentaı qyzyń bar. Bári jaqsy bolýyna tilektespin» degen kóripkeldiń sózinderine jymıdym da qosh aıtysyp, shyǵyp kettim.
Qaıtyp bara jatqanymda bir áıelge kózim erekshe tústi. Sýyq kúnge qaramastan sabyrly kúımen óz kezegin kútip tur eken. Jasy elýge jaqyndap qalǵan Sáýle hanymnyń aıtqan sózderi kóp shyndyqtyń betin ashty.
«Dárigerge barmaımyn. Tumaý bolsa, ózim emdelemin, bala-shaǵamdy da ózim emdeımin. Qalǵan jaǵdaıda osy kisige qaralamyn. Búgingi dárigerler túk bilmeıdi. Jastyǵymen qosa saýatsyz. Seniń aıtqan nazyńdy, shaǵymyńdy tyńdamaıdy. Tezirek qabyldap, tezirek shyǵaryp salǵysy keledi. Qymbat-qymbat dáriler jazyp beredi de qoıady. Olardan eshqandaı meıirim, qamqorlyq sezimin baıqamaısyń. Jas dárigerlerge qaraǵanda medısınadan meniń habarym kóbirek» dep syr aqtardy Sáýle hanym.
Munymen kelispeske taǵy bolmaıdy.
Dástúrli medısınadan kóńili qalǵandar amal joqtan baqsy-balger, emshi-kóripkelderdiń kómegine júginedi. Aq halatty abzal jan emes emshi bedelge ıe bolsa, barlyq kináratty medısına qyzmetkerleri ózderinen izdegeni durys aý.
Tanymaldylyqtan qashqan kóripkelge kózben kórgenimdi qysqasha ǵana jazyp beremin degen ýádemdi oryndaǵandaımyn. Jarnamalyq maqsatty kózdemegen maqalamdy ÝZI atanyń myna sózderimen aıaqtaǵym keledi: «Kúnine aldyma bes adam keledi. Sol maǵan jetkilikti. Bireýge jaǵamyn, bireýge jaqpaımyn. Bul tabıǵat ómirdiń zańdylyǵy. Adam bastysy túńilmeýi kerek. Kez kelgen dúnıege nıet qajet. Qazaq elin ańsap keldim, qazaqqa paıdam tıip jatyr dep oılaımyn».
Qamshyger: Jazıra Baıdaly
